Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 21
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
तेनास्य शूद्रभावः स्यादिति वर्णाः प्रकीर्त्तिताः / वृत्तः स्वभावतः प्रोक्तो वर्णतः परिमाणतः
Transliteration
tenāsya śūdrabhāvaḥ syāditi varṇāḥ prakīrttitāḥ / vṛttaḥ svabhāvataḥ prokto varṇataḥ parimāṇataḥ
Translation
সেইদৰে তাৰ শূদ্ৰভাব হ’ব—এইভাৱে বৰ্ণসমূহ কীৰ্তিত হৈছে। তাৰ আকৃতি স্বভাৱত কোৱা হৈছে, আৰু বৰ্ণৰ দ্বাৰা তাৰ পৰিমাপ নিৰ্ণীত হয়।
Word by Word
tenathereby; by that
tena:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; हेतु/कारणार्थे
asyaof him/this
asya:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध (of him/its)
śūdra-bhāvaḥthe condition of being a Śūdra
śūdra-bhāvaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootśūdra (प्रातिपदिक) + bhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (śūdrasya bhāvaḥ) भाववाचक
syātwould be
syāt:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; ‘would be/may be’
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/इति-समाप्त्यर्थक अव्यय (quotative)
varṇāḥclasses/varṇas
varṇāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvarṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
prakīrttitāḥhave been proclaimed
prakīrttitāḥ:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootpra-√kīrt (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
vṛttaḥround; circular
vṛttaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootvṛtta (कृदन्त-प्रातिपदिक; √vṛt/वृत् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
svabhāvataḥby nature
svabhāvataḥ:
Hetu (हेतु/Reason)
TypeIndeclinable
Rootsvabhāva (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) ‘from/by nature’
proktaḥis said/declared
proktaḥ:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeAdjective
Rootpra-√vac (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
varṇataḥin terms of color
varṇataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Specification)
TypeIndeclinable
Rootvarṇa (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (with respect to color)
parimāṇataḥin terms of size/measure
parimāṇataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Specification)
TypeIndeclinable
Rootparimāṇa (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (with respect to measure/extent)