Adhyaya 10

Verse 1

इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे रुद्रप्रसववर्णनं नाम नवमो ऽध्यायः ऋषिरुवाच अस्मिन्कल्पे त्वया नोक्तः प्रादुर्भावो महात्मनः / महादेवस्य रुद्रस्य साधकैरृषिभिः सह

এইদৰে শ্ৰী ব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণত বায়ুপ্ৰোক্ত পূৰ্বভাগৰ দ্বিতীয় অনুষঙ্গপাদত ‘ৰুদ্ৰপ্ৰসৱবৰ্ণন’ নাম নবম অধ্যায়। ঋষিয়ে ক’লে— হে মহাত্মন! এই কল্পত সাধক ঋষিসকলৰ সৈতে মহাদেৱ ৰুদ্ৰৰ যি প্ৰাদুৰ্ভাৱ, সেয়া আপুনি কোৱা নাই।

Verse 2

सूत उवाच उत्पत्तिरादिसर्गस्य मया प्रोक्ता समासतः / विस्तरेण प्रवक्ष्यामि नामानि तनुभिः सह

সূতে ক’লে— আদিসৰ্গৰ উৎপত্তি মই সংক্ষেপে কৈছোঁ; এতিয়া তনুসহ নামসমূহ বিস্তাৰে ক’ম।

Verse 3

पत्नीषु जनयामास महादेवः सुतान्बहून / कल्पेष्वन्येष्वतीतेषु ह्यस्मिन्कल्पे तु ताञ्शृणु

মহাদেৱে নিজৰ পত্নীসকলৰ পৰা বহু পুত্ৰ জন্ম দিলে। অতীতৰ অন্য কল্পসমূহতো; কিন্তু এই কল্পৰ কথাখিনি শুনা।

Verse 4

कल्पादावात्मनस्तुल्यं सुतमध्यायत प्रभुः / प्रादुरा सीत्ततोङ्के ऽस्य कुमारो नीललोहितः

কল্পৰ আৰম্ভণিতে প্ৰভুৱে নিজৰ সদৃশ এক পুত্ৰক ধ্যান কৰিলে। তেতিয়া তেওঁৰ কোলাত ‘নীললোহিত’ নামৰ কুমাৰ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 5

रुरोद सुस्वरं घोरं निर्दहन्निव तेजसा / दृष्ट्वा रुदन्तं सहसा कुमारं नीललोहितम्

সেয়া মধুৰ কিন্তু ভয়ংকৰ স্বৰত কান্দিবলৈ ধৰিলে, যেন তেজে দহি পেলাইছে। নীললোহিত কুমাৰক হঠাৎ কান্দি থকা দেখি (সকলো বিস্মিত হ’ল)।

Verse 6

किं रोदिषि कुमारेति ब्रह्मा तं प्रत्यभाषत / सो ऽब्रवीद्देहि मे नाम प्रथमं त्वं पितामह

ব্ৰহ্মাই তাক ক’লে—“কুমাৰ, কিয় কান্দিছা?” সি ক’লে—“পিতামহ, প্ৰথমে মোক এটা নাম দিয়া।”

Verse 7

रुद्रस्त्वं देव नामासि स इत्युक्तो ऽरुदत्पुनः / किं रोदिषि कुमारेति ब्रह्मा तं प्रत्यभाषत

ব্ৰহ্মাই ক’লে—“দেৱ, তোৰ নাম ‘ৰুদ্ৰ’।” এই কথা শুনি সি আকৌ কান্দিলে। ব্ৰহ্মাই ক’লে—“কুমাৰ, কিয় কান্দিছা?”

Verse 8

नाम देहि द्वितीयं मे इत्युवाच स्वयंभुवम् / भवस्त्वं देवनाम्नासि इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः

সি স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মাক ক’লে—“মোক দ্বিতীয় নাম দিয়া।” ব্ৰহ্মাই ক’লে—“দেৱনামে তই ‘ভৱ’।” এই কথা শুনি সি আকৌ কান্দিলে।

Verse 9

किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह / तृतीयं देहि मे नाम इत्युक्तः सो ऽब्रवीत्पुनः

ব্ৰহ্মাই কান্দি থকা তাক ক’লে—“কিয় কান্দিছা?” সি আকৌ ক’লে—“মোক তৃতীয় নাম দিয়া।”

Verse 10

शर्वस्त्वं देव नाम्नासि इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः / किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह

ব্ৰহ্মাই ক’লে—“দেৱ, তোৰ নাম ‘শৰ্ভ’।” এই কথা শুনি সি আকৌ কান্দিলে। ব্ৰহ্মাই কান্দি থকা তাক ক’লে—“কিয় কান্দিছা?”

Verse 11

चतुर्थ देहि मे नाम इत्युक्तः सो ऽब्रवीत्पुनः / ईशानो देवनाम्नासि इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः

“মোক চতুৰ্থ নাম দিয়া” বুলি ক’লে সি পুনৰ ক’লে। “তুমি দেৱনামে ‘ঈশান’” বুলি কোৱা হতেই সি পুনৰ কান্দিলে।

Verse 12

किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं पुनरब्रवीत् / पञ्चमं नाम देहीति प्रत्युवाच स्वयंभुवम्

কান্দি থকা তাক ব্রহ্মাই পুনৰ ক’লে, “কিয় কান্দিছা?” তেতিয়া সি স্বয়ম্ভূক ক’লে, “মোক পঞ্চম নাম দিয়া।”

Verse 13

पशूनां त्वं पतिर्देव इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः / किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं पुनरब्रवीत्

“হে দেৱ, তুমি পশুবোৰৰ অধিপতি” বুলি কোৱা হতেই সি পুনৰ কান্দিলে। কান্দি থকা তাক ব্রহ্মাই পুনৰ ক’লে, “কিয় কান্দিছা?”

Verse 14

षष्ठं वै देहि मे नाम इत्युक्तः प्रत्युवाच तम् / भीमस्त्वं देव नाम्नासि इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः

“মোক ষষ্ঠ নাম দিয়া” বুলি ক’লে সি তাক উত্তৰ দিলে। “তুমি দেৱনামে ‘ভীম’” বুলি কোৱা হতেই সি পুনৰ কান্দিলে।

Verse 15

किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं पुनरब्रवीत् / सप्तमं देहि मे नाम इत्युक्तः प्रत्युवाच ह

কান্দি থকা তাক ব্রহ্মাই পুনৰ ক’লে, “কিয় কান্দিছা?” তেতিয়া সি ক’লে, “মোক সপ্তম নাম দিয়া”—এইদৰে সি উত্তৰ দিলে।

Verse 16

उग्रस्त्वं देव नाम्नासि इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः / तं रुदन्तं कुमारं तु मारोदीरिति सो ऽब्रवीत्

যেতিয়া কোৱা হ’ল, “তোমাৰ নাম উগ্ৰদেৱ,” তেতিয়া সি পুনৰ কান্দিলে। কান্দি থকা সেই কুমাৰক তেওঁ ক’লে—“মা ৰোদীঃ, কান্দিবা নে।”

Verse 17

सो ऽब्रवीदष्टमं नाम देहि मे त्वं विभो पुनः / त्वं महादेवनामासि इत्युक्तो विरराम ह

সি ক’লে—“হে বিভো, মোক অষ্টম নামো দিয়া।” “তোমাৰ নাম মহাদেৱ” বুলি কোৱা মাত্রে সি শান্ত হ’ল।

Verse 18

लब्ध्वा नामानि चैतानि ब्रह्माणं नीललोहितः / प्रोवाच नाम्नामेतेषां स्थानानि प्रदिशेति ह

এই নামসমূহ লাভ কৰি নীললোহিতে ব্রহ্মাক ক’লে—“এই নামসমূহৰ অধিষ্ঠান-স্থানসমূহ নিৰ্দেশ কৰক।”

Verse 19

ततो विसृष्टास्तनव एषां नाम्ना स्वयंभुवा / सूर्यो जलं मही वायुर्व ह्निराकाशमेव च

তাৰ পিছত স্বয়ম্ভূ ব্রহ্মাই সেই নাম অনুসাৰে তেওঁলোকৰ তনু-ৰূপ সৃষ্টি কৰিলে—সূৰ্য, জল, পৃথিৱী, বায়ু, অগ্নি আৰু আকাশ।

Verse 20

दीक्षिता ब्राह्मणश्चन्द्र इत्येवं ते ऽष्टधा तनुः / तेषु पूज्यश्च वन्द्यश्च नमस्कार्यश्च यत्नतः

দীক্ষিত, ব্রাহ্মণ আৰু চন্দ্ৰ—এইদৰে তোমাৰ তনু অষ্টবিধ। তাত প্ৰতিটো পূজ্য, বন্দ্য আৰু যত্নে নমস্কাৰ্য।

Verse 21

प्रोवाच तं पुनर्ब्रह्मा कुमारं नीललोहितम् / यदुक्तं ते मया पूर्वं नाम रुद्रेति वै विभो

পুনৰায় ব্ৰহ্মাই নীললোহিত কুমাৰক ক’লে—হে বিভো, মই আগতে যি কৈছিলোঁ, তোমাৰ নাম নিশ্চয় ‘ৰুদ্ৰ’।

Verse 22

तस्यादित्यतनुर्नाम्नः प्रथमा प्रथमस्य ते / इत्युक्ते तस्य यत्तेजश्चक्षुस्त्वासीत्प्रकाशकम्

তোমাৰ প্ৰথম নামসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটো ‘আদিত্যতনু’; এই কথা কোৱা মাত্ৰেই তাৰ তেজ পোহৰ দিয়া চকুৰ দৰে হ’ল।

Verse 23

विवेश तत्तदादित्यं तस्माद्रुद्रो ह्यसौ स्मृतः / उद्यतमस्तं यन्तं च वर्जयेद्दर्शनेरविम्

সেই তেজ সেই আদিত্যত প্ৰৱেশ কৰিলে; সেয়েহে তেওঁ ‘ৰুদ্ৰ’ বুলি স্মৃত। উদয়, অস্ত আৰু মধ্যাহ্নৰ ৰবিক সোজাকৈ চোৱা বর্জনীয়।

Verse 24

शश्वच्च जायते यस्माच्छश्वत्संतिष्ठते तु यत् / तस्मात्मूर्यं न वीक्षेत आयुष्कामः शुचिः सदा

যাৰ পৰা সদায় জন্ম হয় আৰু য’ত সদায় স্থিতি থাকে, সেয়েহে আয়ু কামনা কৰা শুচি জনে সদায় মূৰ ওপৰত থকা সূৰ্যক ন চাব।

Verse 25

अतीतानागतं रुद्रं विप्रा ह्याप्याययन्ति यत् / उभे संध्ये ह्युपासीना गृणन्तः सामऋग्यजुः

বিপ্ৰসকলে উভয় সন্ধ্যাত উপাসনাত বহি সাম, ঋক্ আৰু যজুঃ স্তৱ গাই অতীত-অনাগত স্বৰূপ ৰুদ্রক তৃপ্ত কৰে।

Verse 26

उद्यन्स तिष्ठते ऋक्षु मध्याह्ने च यजुःष्वथ / सामस्वथापराह्णे तु रुद्रः संविशति क्रमात्

উদয় সময়ত তেওঁ ঋগ্বেদত অৱস্থিত থাকে, মধ্যাহ্নত যজুৰ্বেদত; আৰু অপৰাহ্নত সামবেদত ৰুদ্ৰ ক্ৰমে প্ৰৱেশ কৰে।

Verse 27

तस्माद्भवेन्नाभ्युदितो बाह्यस्तमित एव च / न रुद्रम्प्रति मेहेत सर्वावस्थं कथं चन

সেয়ে তেওঁ ন উদয় হয়, ন বাহিৰলৈ যায়, ন অস্ত হয়; সকলো অৱস্থাত ৰুদ্ৰৰ প্ৰতি কেতিয়াও অশুচি আচৰণ নকৰিব।

Verse 28

एवं युक्तान् द्विजान् देवो रुद्रस्तान्न हिनस्ति वै / ततो ऽप्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं नीललोहितम्

এইদৰে নিয়মযুক্ত দ্বিজসকলক দেৱ ৰুদ্ৰ কেতিয়াও ক্ষতি নকৰে; তাৰ পিছত ব্ৰহ্মাই পুনৰ সেই নীললোহিত দেৱক ক’লে।

Verse 29

द्वितीयं नामधेयं ते मया प्रोक्तं भवेति यत् / एतस्यापो द्वितीया ते तनुर्नाम्ना भवत्विति

মই তোমাৰ দ্বিতীয় নাম ‘ভৱ’ বুলি কৈছোঁ; আৰু ইয়াৰ তোমাৰ দ্বিতীয় তনু ‘আপঃ’ নামৰে প্ৰসিদ্ধ হওক।

Verse 30

इत्युक्ते त्वथ तस्यासीच्छरीरस्थं रसात्मकम् / विवेश तत्तदा यस्तु तस्मादापो भवः स्मृतः

এনেদৰে কোৱা হ’লে তাৰ দেহত থকা ৰসাত্মক তত্ত্ব তাত প্ৰৱেশ কৰিলে; যি ৰস তেতিয়া প্ৰৱিষ্ট হ’ল, সেইহেতু ‘আপঃ’ক ‘ভৱ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 31

यस्माद्भवन्ति भूतानि ताभ्यस्ता भावयन्ति च / भवनाद्रावनाच्चैव भूतानामुच्यते भवः

যাৰ পৰা সকলো ভূত উৎপন্ন হয় আৰু যাৰ দ্বাৰাই সিহঁত পোষিত হয়; উৎপাদন আৰু প্ৰবাহিত কৰাৰ কাৰণে তেওঁ ‘ভৱ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 32

तस्मान्मूत्रं पुरीषं च नाप्सु कुर्वीत कर्हिचित् / न निष्ठीवेन्नावगाहेन्नैव गच्छेच्च मैथुनम्

সেয়ে পানীত কেতিয়াও মূত্ৰ আৰু মল ত্যাগ নকৰিবা; পানীত থু নেপেলাবা, তাত ডুবি স্নান নকৰিবা, আৰু পানীৰ ওচৰত মৈথুনো নকৰিবা।

Verse 33

न चैताः परिचक्षीत वहन्त्यो वा स्थिता अपि / मैध्यामेध्यास्त्वपामेतास्तनवो मुनिभिः स्मृताः

এই জলৰূপসমূহক—বৈ গৈ থাকক বা স্থিৰ থাকক—দোষদৃষ্টিৰে নাচাবা; কিয়নো পানীৰ এই তনুবোৰক মুনিসকলে শুদ্ধো অশুদ্ধো—উভয় বুলি স্মৰণ কৰিছে।

Verse 34

विवर्णरसगन्धाश्च वर्ज्या अल्पाश्च सर्वशः / अपां योनिः समुद्रस्तु तस्मात्तं कामयन्ति ताः

যাৰ বৰ্ণ, ৰস আৰু গন্ধ বিকৃত, আৰু অতি অল্প পানী—সকলোতে বর্জনীয়; পানীৰ যোনি সমুদ্ৰ, সেয়ে পানীবোৰে তাকেই কামনা কৰে।

Verse 35

मध्याश्चैवामृता ह्यापो भवन्ति प्राप्य सागरम् / तस्मादपो न रुन्धीत समुद्रं कामयन्ति ताः

সাগৰ পালে পানী মধুৰ আৰু অমৃতসদৃশ হয়; সেয়ে পানীক ৰুদ্ধ নকৰিবা, কিয়নো সিহঁতে সাগৰকেই কামনা কৰে।

Verse 36

न हिनस्ति भवो देवो य एवं ह्यप्सु वर्तते / ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा कुमारं नीललोहितम्

যি দেব ভৱ জলৰ মাজতেই অৱস্থিত, তেওঁ কাকো হিংসা নকৰে। তেতিয়া ব্ৰহ্মাই পুনৰ নীললোহিত কুমাৰক ক’লে।

Verse 37

शर्वेति यत्तृतीयं ते नाम प्रोक्तं मया विभो / तस्य भूमिस्तृतीयस्य तनुर्नाम्ना भवत्त्वियम्

হে বিভো! মই তোমাৰ যি তৃতীয় নাম ‘শৰ্ব’ বুলি কৈছোঁ, সেই তৃতীয় নামৰ তনুৰূপে এই ভূমিয়েই নামধাৰী হওক।

Verse 38

इत्युक्ते यत्स्थिरं तस्य शरीरे ह्यस्थिसंज्ञितम् / विवेश तत्तदा भूमिं यस्मात्सा शर्व उच्यते

এনেদৰে কোৱা হ’লে, তাৰ দেহৰ যি স্থিৰ অংশ ‘অস্থি’ বুলি জনা গৈছিল, সেয়া তেতিয়া ভূমিত প্ৰৱেশ কৰিলে; সেইবাবেই তাক ‘শৰ্ব’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 39

तस्मात्कृष्टेन कुर्वीत पुरीषं मूत्रमेव च / न च्छायायां तथा मार्गे स्वच्छायायां न मेहयेत्

সেয়ে মানুহে উপযুক্তভাৱে প্ৰস্তুত কৰা ঠাইতহে মল-মূত্ৰ ত্যাগ কৰিব লাগে; ছাঁত, পথত, আৰু নিজৰ ছাঁৰ ভিতৰতো মূত্ৰ ত্যাগ নকৰিব।

Verse 40

शिरः प्रावृत्य कुर्वीत अन्तर्धाय तृणैर्महीम् / एवं यो वर्तते भूमौ शर्वस्तं न हिनस्ति वै

মূৰ ঢাকি, তৃণৰে মাটি ঢাকি গোপনে তেনে কৰিব লাগে। যি ব্যক্তি পৃথিৱীত এইদৰে আচৰণ কৰে, শৰ্বে তাক নিশ্চয় হানি নকৰে।

Verse 41

ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा कुमारं नीललोहितम् / ईशानेति चतुर्थ ते नाम प्रोक्तं मयेह यत्

তেতিয়া ব্ৰহ্মাই নীললোহিত কুমাৰক পুনৰ ক’লে— “ঈশান” এইটো তোমাৰ চতুৰ্থ নাম, যি মই ইয়াত ঘোষণা কৰিলোঁ।

Verse 42

चतुर्थस्य चतुर्थी तु वायुर्नाम्ना तनुस्तव / इत्युक्ते यच्छरीरस्थं पञ्चधा प्राणसंज्ञितम्

চতুৰ্থৰ চতুৰ্থ তনু তোমাৰ ‘বায়ু’ নামে কোৱা হ’ল; এই কথা ক’তেই তাৰ দেহস্থিত ‘প্ৰাণ’ নামৰ শক্তি পাঁচ ভাগে বিভক্ত হ’ল।

Verse 43

विवेश तस्य तद्वायुमीशानस्तन मारुतः / तस्मान्नैनं परिवदेत्प्रवान्तं वायुमीश्वरम्

তেতিয়া ঈশান-স্বৰূপ সেই মাৰুত সেই বায়ুত প্ৰৱেশ কৰিলে; সেয়ে প্ৰবাহমান বায়ু-ঈশ্বৰক কোনেও নিন্দা নকৰিব।

Verse 44

यज्ञैर्व्यवहरन्त्येनं ये वै परिचरन्ति च / एवं युक्तं महेशानो नैव देवो हिनस्ति तम्

যিসকলে যজ্ঞৰ দ্বাৰা তেওঁৰ সৈতে আচৰণ কৰে আৰু সেবা কৰে— এইদৰে যুক্ত হ’লে মহেশানৰ কৃপাতে কোনো দেৱতাই তাক ক্ষতি কৰিব নোৱাৰে।

Verse 45

ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं ध५म्लमीश्वरम् / नाम यद्वै पशुपतिरित्युक्तं पञ्चमं मया

তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই সেই ধূমল ঈশ্বৰ-স্বৰূপ দেৱক পুনৰ ক’লে— “পশুপতি” এই নামটো মই তোমাৰ পঞ্চম নাম হিচাপে ক’লোঁ।

Verse 46

पञ्चमी पञ्चम स्यैषा तनुर्नाम्नाग्निरस्तु ते / इत्युक्ते यच्छरीरस्थं तेजस्तस्योष्णसंज्ञितम्

“পঞ্চমী, এই পঞ্চম তনু তোমাৰ ‘অগ্নি’ নামে হওক”—এনেকৈ কোৱা মাত্ৰেই, তাৰ দেহস্থিত যি তেজ, সেয়া ‘উষ্ণ’ বুলি সংজ্ঞিত হ’ল।

Verse 47

विवेश तत्तदा ह्यग्निं तस्मात्पशुपतिस्तु सः / यस्मादग्निः पशुश्चासीद्यस्मात्पाति पशूंश्च सः

তেতিয়া সেই তেজ অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে; সেয়ে তেওঁ ‘পশুপতি’ বুলি প্ৰসিদ্ধ হ’ল। কিয়নো তেওঁ অগ্নিও হ’ল, পশুও হ’ল, আৰু তেওঁৱেই পশুবোৰক পালন-ৰক্ষা কৰে।

Verse 48

तस्मात्पशुपतेस्तस्य तनुरग्निर्निरुच्यते / तस्मादमेद्यं न दहेन्न च पादौ प्रतापयेत्

সেয়েহে সেই পশুপতিৰ তনু ‘অগ্নি’ বুলি নিৰ্দেশ কৰা হয়। সেয়ে তেওঁ অশুচি বস্তু দহন নকৰে আৰু পাদদ্বয়ো দগ্ধ নকৰে।

Verse 49

अधस्तान्नोपदध्याच्च न चैनमतिलङ्घयेत् / नैनं पशुपतिर्देव एवं युक्तं हिनस्ति वै

ইয়াৰ তলত একো নথ’ব আৰু ইয়াক লংঘনো নকৰিব। এইদৰে নিয়মযুক্ত থাকিলে দেৱ পশুপতি তাক কষ্ট নিদিয়ে।

Verse 50

ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं श्वेतपिङ्गलम् / षष्टं नाम मया प्रोक्तं तव भीमेति यत्प्रभो

তাৰ পিছত ব্ৰহ্মাই সেই শ্বেত-পিঙ্গল দেৱক পুনৰ ক’লে—“প্ৰভো, তোমাৰ ষষ্ঠ নাম ‘ভীম’ বুলি মই ঘোষণা কৰিলোঁ।”

Verse 51

आकाशं तस्य नाम्नस्तु तनुः षष्ठी भवत्विति / इत्युक्ते सुषिरं तस्य शरीरस्थमभूच्च यत्

তাৰ নামৰ ষষ্ঠ তনু ‘আকাশ’ হওক—এই কথা কোৱা মাত্ৰেই, তাৰ দেহৰ ভিতৰত থকা যি শূন্যস্থান আছিল সেয়া আকাশৰূপে পৰিণত হ’ল।

Verse 52

विवेश तत्तदाकाशं तस्माद्भीमस्य सा तनुः / यदाकाशे स्मृतो देवस्तस्मान्ना संवृतः क्वचित्

সেই সেই আকাশত সি প্ৰৱেশ কৰিলে; সেয়ে ভীমৰ সেই তনু আকাশময় হ’ল। আকাশত যি দেৱক স্মৰণ কৰা হয়, তেওঁ কেতিয়াও আৱৃত নাথাকে।

Verse 53

कुर्यान्मूत्रं पुरीषं वा न भुञ्जीत पिबेन्न वा / मैथुनं वापि न चरेदुच्छिष्टानि च नोत्क्षिपेत्

সি মূত্ৰ বা পুৰীষ ত্যাগ নকৰিব; নাখাব, নাপিব; মৈথুন নকৰিব; উচ্ছিষ্টও নিক্ষেপ নকৰিব।

Verse 54

न हिनस्ति च तं देवो यो भीमे ह्येवमाचरेत् / ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं सबलं प्रभुम्

যি ভীমত এইদৰে আচৰণ কৰে, দেৱে তাক ক্ষতি নকৰে। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই পুনৰ সেই বলবান প্ৰভু দেৱক ক’লে।

Verse 55

सप्तमं यन्मया प्रोक्तं नामोग्रेति तव प्रभो / तस्य नाम्नस्तनुस्तुभ्यं द्विजो भवति दीक्षितः

হে প্ৰভু! মই যি সপ্তম নাম ‘ওগ্ৰ’ বুলি কৈছোঁ, সেই নামৰ তনুৰ দ্বাৰা দীক্ষিত দ্বিজ তোমাৰেই হয়।

Verse 56

एवमुक्ते तु यत्तस्य चैतन्यं वै शरीरगम् / विवेश दीक्षितं तद्वै ब्राह्मणं सोमयाजिनम्

এনেদৰে কোৱা হ’লে তেওঁৰ দেহগত চৈতন্য সঁচাকৈ দীক্ষিত সোমযাজী ব্ৰাহ্মণৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 57

तावत्कालं स्मृतो विप्र उग्रो देवस्तु दीक्षितः / तस्मान्नेमं परिवदेन्नाश्लीलं चास्य कीर्त्तयेत्

সেই সময়লৈকে সেই বিপ্ৰ ‘উগ্ৰ দেৱ’ দীক্ষিত বুলি গণ্য; সেয়ে তেওঁক নিন্দা নকৰিবা, আৰু তেওঁৰ বিষয়ে অশ্লীল কথাও নক’বা।

Verse 58

ते हरन्त्यस्य पाप्मानं ये वै परिवदन्ति तम् / एवं युक्तान् द्विजानुग्रो देवस्तान्न हिनस्ति वै

যিসকলে তেওঁক নিন্দা কৰে, তেওঁলোকে তেওঁৰ পাপ হৰণ কৰে; এইদৰে নিয়মযুক্ত দ্বিজসকলক উগ্ৰ দেৱে ক্ষতি নকৰে।

Verse 59

ततोब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तं देवं भास्करद्युतिम् / अष्टमं नाम यत् प्रोक्तं महादेवेति ते मया

তাৰ পিছত ব্ৰহ্মাই সূৰ্যসম দীপ্তিমান সেই দেৱক পুনৰ ক’লে— ‘মই তোমাক যি অষ্টম নাম কৈছিলোঁ, সেয়া “মহাদেৱ”।’

Verse 60

तस्य नाम्नो ऽष्टमस्यास्तु तनुस्तुभ्यं तु चन्द्रमाः / इत्युक्ते यन्मन स्तस्य संकल्पकमभूत्प्रभोः

সেই অষ্টম নামৰ তনু তোমাৰ বাবে চন্দ্ৰ হ’ক; এনেদৰে কোৱা হ’লে সেই প্ৰভুৰ মন সংকল্পময় হ’ল।

Verse 61

विवेश तच्चन्द्रमसं महादेवस्ततः शशी / तस्माद्विभाव्यते ह्येष महादेवस्तु चन्द्रमाः

মহাদেৱ সেই চন্দ্ৰমণ্ডলত প্ৰৱেশ কৰিলে; তেতিয়াই শশী হ’ল। সেয়ে এই চন্দ্ৰক মহাদেৱেই বুলি ধাৰণা কৰা হয়।

Verse 62

अमावास्यां न वै छिन्द्याद्वृक्षगुल्मौषधीर्द्विजः / महादेवः स्मृतः सोमस्तस्यात्मा ह्यौषधीगणः

অমাৱস্যাত দ্বিজে গছ, ঝোপ আৰু ঔষধি নাকাটিব। সোমক মহাদেৱ বুলি স্মৰণ কৰা হয়; ঔষধিগণেই তেওঁৰ আত্মাস্বৰূপ।

Verse 63

एवं यो वर्त्तते चैह सदा पर्वणि पर्वणि / न हन्ति तं महादेवो य एवं वेद तं प्रभुम्

যি ইয়াত প্ৰতিটো পৰ্বত সদায় এইদৰে আচৰণ কৰে আৰু প্ৰভুক এইদৰে জানে, মহাদেৱে তাক বিনাশ নকৰে।

Verse 64

गोपायति दिवादित्यः प्रजा नक्तं तु चन्द्रमाः / एकरात्रौ समेयातां सूर्या चन्द्रमसावुभौ

দিনত আদিত্যই প্ৰজাক ৰক্ষা কৰে, আৰু ৰাতিত চন্দ্ৰ। একে ৰাতিতে—অমাৱস্যাত—সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ দুয়ো মিলিত হয়।

Verse 65

अमावास्यानिशायां तु तस्यां युक्तः सादा भवेत् / रुद्राविष्टं सर्वमिदं तनुभिर्न्नामभिश्च ह

অমাৱস্যাৰ সেই ৰাতিত মানুহে সদায় সংযমযুক্ত হৈ থাকক। এই সমগ্ৰ জগত ৰুদ্ৰে আৱিষ্ট—তাঁৰ তনু আৰু নামৰূপে।

Verse 66

एकाकी चश्चरत्येष सूर्यो ऽसौ रुद्र उच्यते / सूर्यस्य यत्प्रकाशेन वीक्षन्ते चक्षुषा प्रजाः

এই সূৰ্য একাকী বিচৰণ কৰে; তেওঁকেই ৰুদ্ৰ বুলি কোৱা হয়। তেওঁৰ পোহৰে প্ৰজাই চকুৰে দেখা পায়।

Verse 67

मुक्तात्मा संस्थितो रुद्रः पिबत्यंभो गभस्तिभिः / अद्यते पीयते चैव ह्यन्नपानादिकाम्यया

মুক্তাত্মা ৰুদ্ৰে নিজৰ কিৰণৰে পানী পান কৰে। অন্ন-পান আদি কামনাৰ বাবেই খোৱা-পোৱা ঘটে।

Verse 68

तनुरंबूद्भवा सा वै देहेष्वेवोपचीयते / यया धत्ते प्रजाः सर्वाः स्थिरीभूतेन तेजसा

জলৰ পৰা উৎপন্ন সেই তনু দেহসমূহতেই বৃদ্ধি পায়। স্থিৰ তেজেৰে সি সকলো প্ৰজাক ধাৰণ কৰে।

Verse 69

पार्थिवी सा तनुस्तस्य साध्वी धारयते प्रजाः / या च स्थिता शरीरेषु भूतानां प्राणवृत्तिभिः

তেওঁৰ পাৰ্থিৱ, সাধ্বী তনুৱে প্ৰজাক ধাৰণ কৰে। যি ভূতসমূহৰ শৰীৰত প্ৰাণবৃত্তিৰ সৈতে স্থিত থাকে।

Verse 70

वातात्मिका तु चैशानी सा प्राणः प्राणिनामिह / पीताशितानि पचति भूतानां जठरेष्विह

সেই ঈশানী বায়ুৰূপাই ইয়াত প্ৰাণীৰ প্ৰাণ। ভূতসমূহৰ জঠৰত পোৱা-খোৱা বস্তু সিয়েই পাচন কৰে।

Verse 71

तनुः पाशुपती तस्य पाचकः सो ऽग्निरुच्यते / यानीह शुषिराणि स्युर्देहेष्वन्तर्गतानि वै

তেওঁৰ তনু পাশুপতী বুলি কোৱা হয়; তেওঁৰ পাচক অগ্নি বুলি উচ্য। আৰু দেহসমূহৰ ভিতৰত থকা যি যি শূষিৰ (গহ্বৰ/ছিদ্ৰ) আছে, সেয়াও ইয়াত বুজোৱা হৈছে।

Verse 72

वायोः संचरणार्थानि भीमा सा प्रोच्यते तनुः / वैतान्यादीक्षितानां तु या स्थितिर्ब्रह्मवादिनाम्

বায়ুৰ সঞ্চৰণৰ বাবে যি তনু, তাক ‘ভীমা’ বুলি কোৱা হয়। আৰু বৈতান্যাদি দীক্ষাৰে দীক্ষিত ব্ৰহ্মবাদীসকলৰ যি স্থিতি, সেয়াও তদনুগত।

Verse 73

तनुरुग्रात्मिका सा तु तेनोग्रो दीक्षितः स्मृतः / यत्तु संकल्पकं तस्य प्रजास्विह समास्थितम्

সেই তনু উগ্ৰাত্মিকা; সেয়ে তেওঁ ‘উগ্ৰ’ দীক্ষিত বুলি স্মৃত। আৰু তেওঁৰ যি সংকল্পশক্তি, সেয়া ইয়াত প্ৰজাসকলৰ মাজত স্থিত।

Verse 74

सा तनुर्मानसी तस्य चन्द्रमाः प्राणिषु स्थितः / नवोनवो यो भवति जायमानः पुनःपुनः

সেই তেওঁৰ মানসী তনু; চন্দ্ৰমা প্ৰাণীসকলৰ মাজত স্থিত। তেওঁ পুনঃপুনঃ জন্ম লৈ নিত্য নব-নব হৈ থাকে।

Verse 75

पीयते ऽसौ यथाकालं विबुधैः पितृभिः सह / महादेवो ऽमृतात्मा स चन्द्रमा अम्मयः स्मृतः

সেই চন্দ্ৰমা যথাকাল দেবতা আৰু পিতৃসকলৰ সৈতে পান কৰা হয়। অমৃতাত্মা মহাদেৱেই সেই চন্দ্ৰ; তেওঁ অমৃতময় বুলি স্মৃত।

Verse 76

तस्य या प्रथमा नाम्ना तनू रौद्री प्रकीर्त्तिता / पत्नी सुवर्च्चला तस्याः पुत्रश्चास्य शनैश्चरः

তেওঁৰ প্ৰথম তনু ‘ৰৌদ্ৰী’ নামে প্ৰসিদ্ধ। তেওঁৰ পত্নী সুবৰ্চ্চলা, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ শনৈশ্চৰ।

Verse 77

भवस्य या द्वितीया तु आपो नाम्ना तनुः स्मृता / तस्या धात्री स्मृता पत्नी पुत्रश्च उशना स्मृतः

ভৱৰ দ্বিতীয় তনু ‘আপঃ’ নামে স্মৃত। তেওঁৰ পত্নী ধাত্রী, আৰু পুত্ৰ উশনা বুলি স্মৰণীয়।

Verse 78

शर्वस्य या तृतीयस्य नाम्नो भूमिस्तनुः स्मृता / तस्याः पत्नी विकेशी तु पुत्रो ऽस्याङ्गारकः स्मृतः

শৰ্বৰ তৃতীয় তনু ‘ভূমি’ নামে স্মৃত। তেওঁৰ পত্নী বিকেশী, আৰু পুত্ৰ অঙ্গাৰক বুলি স্মৰণীয়।

Verse 79

ईशानस्य चतुर्थस्य नाम्ना वातस्तनुस्तु या / तस्याः पत्नी शिवा नाम पुत्रश्चास्या मनोजवः

ঈশানৰ চতুৰ্থ তনু ‘বাত’ নামে স্মৃত। তেওঁৰ পত্নী ‘শিৱা’ নামে, আৰু পুত্ৰ মনোজৱ।

Verse 80

अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रौ चानिलस्य तु / नाम्ना पशुपतेर्या तु तनुरग्निर्द्विजैः स्मृता

অনিলৰ গতি অজ্ঞাত দুজন পুত্ৰো আছে। আৰু পশুপতিৰ ‘অগ্নি’ নামৰ তনুক দ্বিজসকলে স্মৰণ কৰে।

Verse 81

तस्याः पत्नी स्मृता स्वाहा स्कन्दस्तस्याः सुतः स्मृतः / नाम्ना षष्ठस्य या भीमा तनुराकाशमुच्यते

তেওঁৰ পত্নী স্বাহা বুলি স্মৃত, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ স্কন্দ বুলি গণ্য। ষষ্ঠ নামৰ যি ভীমা, তাৰ তনু ‘আকাশ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 82

दिशः पत्न्यः स्मृतास्तस्य स्वर्गश्चापि सुतः स्मृतः / अग्रा तनुः सप्तमी या दीक्षितो ब्राह्मणः स्मृतः

তেওঁৰ পত্নীসকল দিশাসমূহ বুলি স্মৃত, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ স্বৰ্গ বুলিও স্মৃত। সপ্তমী ‘অগ্ৰা’ তনু দীক্ষিত ব্ৰাহ্মণ বুলি কোৱা হয়।

Verse 83

दीक्षा पत्नी स्मृता तस्याः संतानः पुत्र उच्यते / नाम्नाष्टमस्य महस्तनुर्या चन्द्रमाः स्मृतः

তেওঁৰ পত্নী দীক্ষা বুলি স্মৃত, আৰু ‘সন্তান’ক পুত্ৰ বুলি কোৱা হয়। অষ্টম নাম ‘মহঃ’—যাৰ তনু চন্দ্ৰমা বুলি স্মৃত।

Verse 84

तस्य वै रोहिणी पत्नी पुत्रस्तस्य बुधः स्मृतः / इत्येतास्तनवस्तस्य नामभिः सह कीर्तिताः

তেওঁৰ পত্নী ৰোহিণী, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বুধ বুলি স্মৃত। এইদৰে তেওঁৰ এই সকলো তনু নামসহ কীৰ্তিত হ’ল।

Verse 85

तासु वन्द्यो नमस्यश्च प्रतिनामतनूषु वै / सूर्येप्सूर्व्यां तथा वायावग्नौ व्योम्न्यथ दीक्षिते

সেই প্ৰতিটো নাম-তনুত তেওঁ বন্দ্য আৰু নমস্য—সূৰ্যত, পৃথিৱীত, বায়ুত, অগ্নিত, আকাশত আৰু দীক্ষিততো।

Verse 86

भक्तैस्तथा चन्द्रमसि भत्तया वन्द्यस्तु नामभिः / एवं यो वेत्ति तं देवं तनुभिर्नामभिश्च ह

ভক্তসকলে চন্দ্ৰমণ্ডলতোও ভক্তিসহ তেওঁৰ নামসমূহে বন্দনা কৰক। যি এইদৰে সেই দেৱক তনু আৰু নামসহ জানে।

Verse 87

प्रजावानेति सायुज्यमीश्वरस्य भवस्य सः / इत्येतद्वो मया प्रोक्तं गुह्यं भीमास्य यद्यशः

‘প্ৰজাৱান্’ এই নামে সি ভব-ঈশ্বৰৰ সাযুজ্য লাভ কৰে। ভীমাস্যৰ যশসম্পৰ্কীয় এই গুহ্য কথা মই তোমালোকক ক’লোঁ।

Verse 88

शन्नो ऽस्तु द्विपदे विप्राः शन्नो ऽस्तु च चतुष्पदे / एतत्प्रोक्तमिदानीं च तनूनां नामभि सह / महादेवस्य देवस्य भृगोस्तु शृणुत प्रजाः

হে বিপ্ৰসকল, দ্বিপদৰ মঙ্গল হওক, চতুষ্পদৰো মঙ্গল হওক। এতিয়া তনুসকলৰ নামসহ এই কথা কোৱা হ’ল; হে প্ৰজাসকল, ভৃগুৰ দ্বাৰা দেৱাধিদেৱ মহাদেৱৰ মহিমা শুনা।