Adhyaya 72
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
এই অধ্যায়ত সূতে বৃষ্ণিবংশ-সম্পৰ্কীয় মানৱ-ৰূপধাৰী দিব্য বংশবীৰ—সংকৰ্ষণ, বাসুদেৱ, প্ৰদ্যুম্ন, সাম্ব আৰু অনিৰুদ্ধ—ক ক্ৰমে অনুকীৰ্তন কৰে। তাৰ পিছত সপ্তর্ষি, কুবেৰ, নাৰদ, ধন্বন্তৰি, মহাদেৱ আৰু বিষ্ণু সহ আন দেৱগণক সাক্ষী আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী ৰূপে উল্লেখ কৰি বংশকথাৰ পবিত্ৰ সভা-প্ৰসঙ্গ স্থাপন কৰা হয়। তাৰপিছত ঋষিসকলে প্ৰশ্ন কৰে—বিষ্ণু কিয় পুনঃপুনঃ মানুহৰ মাজত অৱতীৰ্ণ হয়, কিয় ব্ৰাহ্মণ-ক্ষত্ৰিয় পৰিবেশ বাছি লয়, জগন্নিয়ন্তা হৈও গোপত্ব কেনেকৈ গ্ৰহণ কৰে, গৰ্ভত কেনেকৈ প্ৰৱেশ কৰে আৰু তথাপি ত্ৰিবিক্ৰম/বামনৰ দৃষ্টান্তৰ দৰে লোকধৰ্ম কেনেকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এইদৰে বংশ-অনুকীৰ্তন আৰু অৱতাৰ-তত্ত্বৰ জিজ্ঞাসা একেলগে গাঁথা হয়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपदे वृष्णिवंशानुकीर्त्तनं नामैकसप्ततितमो ऽध्यायः // ७१// सूत उवाच मनुष्यप्रकृतीन्देवान्कीर्त्यमानान्निबोधत / संकर्षणो वासुदेवः प्रद्युम्नः सांब एव च
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ মধ্যমভাগত বায়ুপ্ৰোক্ত ‘বৃষ্ণিবংশানুকীৰ্তন’ নামৰ একসপ্ততিতম অধ্যায়। সূত ক’লে—মানৱপ্ৰকৃতি দেৱসকলৰ কীৰ্তন শুনা: সংকর্ষণ, বাসুদেৱ, প্ৰদ্যুম্ন আৰু সাম্ব।
Verse 2
अनिरुद्धश्च पञ्चैते वंशवीराः प्रकीर्त्तिताः / सप्तर्ष्यः कुबेरश्च यज्ञे मणिवरस्तथा
অনিরুদ্ধসহ এই পাঁচজন বংশবীৰ বুলি কীৰ্তিত; লগতে সপ্তৰ্ষি, কুবেৰ আৰু যজ্ঞত মণিবৰো।
Verse 3
शालूकिर्नारदश्चैव विद्वान्धन्वन्तरिश्तथा / नन्दिनश्च महादेवः सालकायन एव च / आदिदेव स्तदा विष्णुरेभिश्च सह दैवतैः
শালূকি, নাৰদ, বিদ্বান ধন্বন্তৰি; নন্দিন, মহাদেৱ আৰু শালকায়ন—আৰু আদিদেৱ বিষ্ণুও সেই দেৱতাসকলৰ সৈতে।
Verse 4
ऋषय ऊचुः विष्णुः किमर्थं संभूतः स्मृताः संभूतयः कति / भविष्याः कति चान्ये च प्रादुर्भावा महात्मनः
ঋষিসকলে ক’লে—বিষ্ণু কিহৰ বাবে অৱতীৰ্ণ হয়? স্মৃতিত উল্লিখিত অৱতাৰ কিমান? ভৱিষ্যতে কিমান আৰু আন কোন কোন মহাত্মাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ’ব?
Verse 5
ब्रह्मक्षत्रेषु शस्तेषु किमर्थमिह जायते / पुनः पुनर्मनुष्येषु तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम्
শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ-ক্ষত্ৰিয়সকলৰ মাজত তেওঁ কিহৰ বাবে ইয়াত জন্ম লয়? আৰু মানুহৰ মাজত পুনঃ পুনঃ কিয় অৱতীৰ্ণ হয়—আমি সুধিছোঁ, আমাক কওক।
Verse 6
विस्तरेणैव सर्वाणि कर्माणि रिपुघातिनः
শত্ৰুঘাতী তেওঁৰ সকলো কৰ্ম বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰক।
Verse 7
श्रोतुमिच्छामहे सम्यग्वद कृष्णस्य धीमतः / कर्मणामानुपूर्वीं च प्रादुर्भावाश्च ये प्रभो
হে প্ৰভু! আমি ধীমান শ্ৰীকৃষ্ণৰ কৰ্মসমূহৰ ক্ৰম আৰু তেওঁৰ যি যি প্ৰাদুৰ্ভাৱ ঘটিছে, সেয়া সম্যকভাৱে শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ; অনুগ্ৰহ কৰি কওক।
Verse 8
या वास्य प्रकृतिस्तात तां चास्मान्वक्तुमर्हसि / कथं स भगवान्विष्णुः सुरेष्वरिनिषूदनः
হে তাত! তেওঁৰ যি প্ৰকৃতি (স্বৰূপ-শক্তি), সেয়াও আমাক ক’বলৈ আপুনি যোগ্য; আৰু দেৱেশ্বৰসকলৰ শত্রুনাশক সেই ভগৱান বিষ্ণু কেনেকৈ (অৱতীৰ্ণ হ’ল)?
Verse 9
वसुदेवकुले धीमान्वासुदेवत्वमागतः / अमरैरावृतं पुण्यं पुण्यकृद्भिरलङ्कृतम्
সেই ধীমান পুৰুষ বসুদেৱৰ কুলত বাসুদেৱত্ব লাভ কৰি প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল; সেই পুণ্যধাম অমৰসকলে আৱৃত আৰু পুণ্যকৰ্মীসকলে অলংকৃত কৰিছিল।
Verse 10
देवलोकं किमुत्सृज्य मर्त्यलोकमिहागतः / देवमानुषयोर्नेता धातुर्यः प्रसवो हरिः
দেৱলোক ত্যাগ কৰি তেওঁ কিয় ইয়াত মৰ্ত্যলোকলৈ আহিল? যি দেৱ আৰু মানুহ দুয়োৰে নেতা, আৰু ধাতাৰো কাৰণ-প্ৰসৱ সেই হৰি।
Verse 11
किमर्थं दिव्यमात्मानं मानुष्ये समवेशयत् / यश्चक्रं वर्त्तयत्येको मनुष्याणां मनोमयम्
তেওঁ কিয় নিজৰ দিব্য আত্মস্বৰূপক মানৱত্বত সমাৱেশ কৰিলে? মানুহৰ মনোময় চক্ৰ চলোৱা একমাত্ৰ তেওঁৱেই।
Verse 12
मानुष्ये स कथं बुद्धिं चक्रे चक्रभृतां वरः / गोपायन यः कुरुते जगतः सर्वकालिकम्
মানৱ ৰূপত চক্ৰধাৰীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰভুৱে কেনেকৈ এনে বুদ্ধি গ্ৰহণ কৰিলে, যিজনে জগতক সৰ্বকাল ৰক্ষা কৰে?
Verse 13
स कथं गां गतो विष्णुर्गोपत्वमकरोत्प्रभुः / महाभूतानि भूतात्मा यो दधार चकार ह
বিষ্ণু প্ৰভুৱে পৃথিৱীত আহি কেনেকৈ গোপত্ব গ্ৰহণ কৰিলে? যিজনে ভূতাত্মা হৈ মহাভূতসমূহ ধাৰণ কৰে।
Verse 14
श्रीगर्भः स कथं गर्भे स्त्रिया भूचरया वृतः / येन लोकान्क्रमैर्जित्वा सश्रीकास्त्रिदशाः कृताः
শ্ৰীগৰ্ভ প্ৰভু কেনেকৈ পৃথিৱীত বিচৰণ কৰা নাৰীৰ গৰ্ভত আৱৃত হ’ল—যিজনে ক্ৰমে লোকসমূহ জয় কৰি দেৱতাসকলক শ্ৰীসমৃদ্ধ কৰিলে?
Verse 15
स्थापिता जगतो मार्गास्त्रिक्रमं वपुराहृतम् / ददौ जितां वसुमतीं सुराणां सुरसत्तमः
জগতৰ পথসমূহ স্থাপন হ’ল; ত্ৰিক্ৰমৰ দিব্য দেহ প্ৰকাশ পালে। দেৱসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠজনে জয় কৰা পৃথিৱী দেৱতাসকলক দান কৰিলে।
Verse 16
येन सैंहं वपुः कृत्वा द्विधाकृत्वा च तत्पुनः / पूर्वदैत्यो महावीर्यो हिरण्यकशिपुर्हतः
যিজনে সিংহ-ৰূপ ধৰি পুনৰ তাক দ্বিধা কৰিলে—সেই পুৰ্বকালৰ মহাবীৰ দৈত্য হিৰণ্যকশিপু নিহত হ’ল।
Verse 17
यः पुरा ह्यनलो भूत्वा त्वौर्वः संवर्त्तको विभुः / पातालस्थोर्ऽणवगतः पपौ तोयमयं हविः
যি পূৰ্বে অগ্নিৰূপ হৈ, বিভু ঔৰ্ব সংৱৰ্তক হৈছিল; পাতালস্থিত অৰ্ণৱলৈ গৈ জলময় হৱি পান কৰিছিল।
Verse 18
सहस्रचरणं देवं सहस्रांशुं सहस्रशः / सहस्रशिरसं देवं यमाहुर्वै युगे युगे
সহস্ৰ চৰণবিশিষ্ট দেৱ, সহস্ৰ কিৰণময়, সহস্ৰ শিৰধাৰী—এই দেৱক যুগে যুগে এইদৰে কোৱা হয়।
Verse 19
नाभ्यरण्यां समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम् / एकार्णवगते लोके तत्पङ्कजमपङ्कजम्
যাৰ পিতামহৰ গৃহ নাভি-অৰণ্যৰ পৰা উদ্ভূত; যেতিয়া জগত একমাত্ৰ অৰ্ণৱত লীন আছিল, তেতিয়াও সেই পদ্ম কাদাহীন, নিৰ্মল আছিল।
Verse 20
येन ते निहता दैत्याः संग्रामे तारकामये / सर्वदेवमयं कृत्वा सर्वायुधधरं वपुः
তাৰকাময় যুদ্ধত, সৰ্বদেৱময় আৰু সৰ্বায়ুধধাৰী ৰূপ ধৰি তেওঁ সেই দৈত্যসকলক নিধন কৰিছিল।
Verse 21
महाबलेन वोत्सिक्तः कालनेमिर्निपातितः / उत्तरांशे समुद्रस्य क्षीरोदस्यामृतोदधेः / यः शेतेशश्वतं योगमाच्छाद्य तिमिरं महत्
মহাবলে উন্মত্ত কালনেমি পতিত হ’ল; ক্ষীৰোদ নামৰ অমৃত-সমুদ্ৰৰ উত্তৰ অংশত, মহাতিমিৰ আচ্ছাদিত কৰি তেওঁ শাশ্বত যোগত শয়ন কৰে।
Verse 22
सुरारणीगर्भमधत्त दिव्यं तपःप्रकर्षाददितिः पुरायम् / शक्रं च यो दैत्यगणं च रूद्धं गर्भावमानेन भृशं चकार ह
প্ৰাচীন কালত অদিতিয়ে তপস্যাৰ প্ৰকৰ্শে দিৱ্য সুৰাৰণীৰ গৰ্ভ ধাৰণ কৰিলে; গৰ্ভ-অৱমাননাৰ কাৰণে তেওঁ শক্ৰ আৰু দৈত্যগণক কঠোৰভাৱে ৰুদ্ধ কৰিলে।
Verse 23
पदानि यो लोकपदानि कृत्वा चकार दैत्यान्सलिलेशयांस्तान् / कृत्वा च देवांस्त्रिदिवस्य देवांश्चक्रे सुरेशं पुरुहूतमेव
যিজনে লোকব্যৱস্থাৰ পদ স্থাপন কৰি সেই দৈত্যসকলক জলশয়ী কৰিলে; আৰু দেৱসকলক ত্ৰিদিবৰ দেৱ কৰি পুৰুহূত ইন্দ্ৰকেই সুৰেশ ৰূপে স্থাপন কৰিলে।
Verse 24
गार्हपत्येन विधिना अन्वाहार्येण कर्मणा
গাৰ্হপত্য বিধি অনুসাৰে আৰু অন্বাহাৰ্য কৰ্ম অনুসাৰে।
Verse 25
अग्निमाहवनीयं च वेदीं चैव कुशं स्रुवम् / प्रोक्षणीयं श्रुतं चैव आवभृथ्यं तथैव च
আহৱনীয় অগ্নি, বেদী, কুশ, স্ৰুৱ; প্ৰোক্ষণীয় জল, শ্ৰুত (মন্ত্ৰপাঠ) আৰু আৱভৃথ্য—এই সকলোও বিধিমতে সাজিলে।
Verse 26
अथर्षींश्चैव यश्चक्रे हव्यभागप्रदान्मखे / हव्यादांश्च सुरांश्चक्रे कव्यादांश्च पितॄनपि / भोगार्थं यज्ञविधिना यो यज्ञो यज्ञकर्मणि
যিজনে যজ্ঞত হব্যভাগ প্ৰদান কৰি ঋষিসকলক ব্যৱস্থা কৰিলে; হব্যভোজী সুৰসকলক আৰু কব্যভোজী পিতৃসকলকো স্থাপন কৰিলে; যজ্ঞকর্মত যজ্ঞবিধি অনুসাৰে ভোগাৰ্থে যি যজ্ঞ—সেই তেওঁ।
Verse 27
यूपान्समित्स्रुवं सोमं पवित्रं परिधीनपि / यज्ञियानि च द्रव्याणि यज्ञियांश्च तथानलान्
যূপ, সমিধা, স্ৰুৱ, সোম, পবিত্ৰ আৰু পৰিধি—আৰু যজ্ঞোপযোগী দ্ৰব্য আৰু যজ্ঞীয় অগ্নিসমূহো।
Verse 28
सदस्यान्यजमानांश्च ह्यश्वमेधान्क्रतुत्तमान् / विचित्रान्राजसूयदीन्पारमेष्ठ्येन कर्मणा
সদস্য, যজমান, শ্ৰেষ্ঠ অশ্বমেধ ক্ৰতু; আৰু বিচিত্ৰ ৰাজসূয়াদি—এই সকলো পাৰমৈষ্ঠ্য কৰ্মেৰে।
Verse 29
उद्गात्रादींश्च यः कृत्वा यज्ञांल्लोकाननुक्रमम् / क्षणा निमेषाः काष्ठाश्च कलास्त्रैकाल्यमेव च
যিজনে উদ্গাতা আদি ঋত্বিজ স্থাপন কৰি, যজ্ঞ আৰু লোকসমূহৰ ক্ৰম নিৰ্ধাৰণ কৰিলে; আৰু ক্ষণ, নিমেষ, কাষ্ঠা, কলা আৰু ত্ৰিকালও।
Verse 30
मुहूर्त्तास्तिथयो मासा दिनं संवत्सरं तथा / ऋतवः कालयोगाश्च प्रमाणं त्रिविधं त्रिषु
মুহূৰ্ত, তিথি, মাহ, দিন আৰু সংবৎসৰ; লগতে ঋতু আৰু কালযোগ—তিনিও লোকত প্ৰমাণৰ এই ত্ৰিবিধ বিধান।
Verse 31
आयुः क्षेत्राण्यथ बलं क्षणं यद्रूपसौष्ठवम् / मेधावित्वं च शौर्यं च शास्त्रस्येव च पारणम्
আয়ু, ক্ষেত্ৰসমূহ, বল, আৰু ৰূপসৌষ্ঠৱযুক্ত সেই ক্ষণ; মেধাৱিত্ব আৰু শৌৰ্য, লগতে শাস্ত্ৰ-পাৰায়ণো।
Verse 32
त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पावकास्त्रयः / त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि तिस्रो मात्रा गुणास्त्रयः
তিন বৰ্ণ, তিন লোক, ত্ৰৈবিদ্যা আৰু তিন পাৱক; ত্ৰিকাল, তিন কৰ্ম, তিন মাত্রা আৰু তিন গুণ।
Verse 33
सृष्टा लोकेश्वराश्चैव येन येन च कर्मणा / सर्वभूतगणाः सृष्टाः सर्वभूतगणात्मना
যি যি কৰ্মে লোকেশ্বৰসকল সৃষ্ট হ’ল, সেই সৰ্বভূতগণাত্মাই সকলো জীৱগণকো সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 34
क्षणं संधाय पूर्वेण योगेन रमते च यः / गतागतानां यो नेता सर्वत्र विविधेश्वरः
যি পূৰ্বোক্ত যোগে ক্ষণমাত্ৰ সংধান কৰি আনন্দে ৰমে; যি গতি-আগতি কৰা সকলৰ নেতা, তেওঁ সৰ্বত্ৰ বিভিন্নেশ্বৰ।
Verse 35
यो गतिर्द्धर्मयुक्तानामगतिः पापकर्मणाम् / चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता
ধৰ্মযুক্তসকলৰ গতি তেওঁ, পাপকর্মীসকলৰ অগতিো তেওঁ; তেওঁয়েই চাতুৰ্বৰ্ণ্যৰ উৎপত্তি আৰু চাতুৰ্বৰ্ণ্যৰ ৰক্ষক।
Verse 36
चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराशम्यसंश्रयः / दिगन्तरं नभो भूमिरापो वायुर्विभावसुः
যি চাতুৰ্বিদ্যাৰ বেত্তা আৰু চাৰ আশ্ৰমৰ আশ্ৰয়; তেওঁয়েই দিগন্তৰ বিস্তাৰ, আকাশ, ভূমি, জল, বায়ু আৰু বিভাৱসু (অগ্নি)।
Verse 37
चन्द्रसूर्यद्वयं ज्योतिर्युगेशाः क्षणदाचराः / यः परं श्रुयते देवो यः परं श्रूयते तपः
চন্দ্ৰ-সূৰ্যৰ দ্বয় জ্যোতি, যুগৰ অধীশ আৰু ক্ষণতে বিচৰণকাৰী। যিজন পৰম দেৱ বুলি শ্ৰুত, সিজনেই পৰম তপ বুলি শ্ৰুত।
Verse 38
यः परं तमसः प्राहुर्यः परं परमात्मवान् / आदित्यादिस्तु यो देवो यश्च दैत्यान्तको विभुः
যিজনক তমসৰ ওপৰলৈ বুলি কোৱা হয়, যিজন পৰমাত্মাস্বৰূপ পৰম। যিজন আদিত্যসকলৰ আদিদেৱ, আৰু যিজন দৈত্যান্তক সর্বশক্তিমান।
Verse 39
युगान्तेष्वन्तको यश्च यश्च लोकान्तकान्तकः / सेतुर्यो लोकसेतूनां मेधो यो मध्यकर्मणाम्
যিজন যুগান্তত অন্তক, আৰু যিজন লোকান্তকান্তক। যিজন লোকসেতুসকলৰ সেতু, আৰু যিজন মধ্যকৰ্মৰ মেধা।
Verse 40
वेद्यो यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभवात्मनाम् / सोमभूतस्तु भूतानामग्निभूतो ऽग्निवर्चसाम्
যিজন বেদবিদসকলৰ বাবে বেদ্য, আৰু যিজন প্ৰভৱাত্মাসকলৰ প্ৰভু। যিজন ভূতসকলৰ বাবে সোমস্বৰূপ, আৰু অগ্নিবৰ্চসসকলৰ বাবে অগ্নিস্বৰূপ।
Verse 41
मनुष्याणां मनुर्भूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम् / विनयो नयतृप्तानां तेजस्तेजस्विनामपि
মানুহৰ বাবে সি মনু হয়, তপস্বীৰ বাবে সি তপ হয়। নয়ত তৃপ্তসকলৰ বাবে সি বিনয়, আৰু তেজস্বীসকলৰ বাবে সি তেজো।
Verse 42
विग्रहो विग्रहाणां यो गतिर्गतिमतामपि / आकाशप्रभवो वायुर्वायुप्राणो हुताशनः
যি সকলো ৰূপৰো ৰূপ আৰু গতিমানসকলৰো পৰম গতি; আকাশৰ পৰা বায়ু জন্মে, বায়ুৰ পৰা প্ৰাণ, আৰু প্ৰাণৰ পৰা হুতাশন (অগ্নি) প্ৰকাশ পায়।
Verse 43
देवा हुताशनप्राणाः प्राणो ऽग्नेर्मधुसूदनः / रसाच्छोणितसंभूतिः शोणितान्मासमुच्यते
দেৱতাসকল হুতাশন (অগ্নি)ৰ প্ৰাণ; আৰু অগ্নিৰ প্ৰাণ মধুসূদন (বিষ্ণু)। ৰসৰ পৰা শোণিত জন্মে, আৰু শোণিতৰ পৰা মাংস বুলি কোৱা হয়।
Verse 44
मांसात्त मेदसो जन्म मेदसो ऽस्थि निरुच्यते / अस्य्नो मज्जा समभवन्मज्जातः शुक्रसंभवः
মাংসৰ পৰা মেদ (চৰ্বি) জন্মে, আৰু মেদৰ পৰা অস্থি (হাড়) বুলি কোৱা হয়। অস্থিৰ পৰা মজ্জা হয়, আৰু মজ্জাৰ পৰা শুক্ৰ উৎপন্ন হয়।
Verse 45
शुक्राद्गर्भः समाभव द्रसमूलेन कर्मणा / तत्रापां प्रथमावापः स सौम्यो राशिरुच्यते
শুক্ৰৰ পৰা গৰ্ভ ৰস-মূল কৰ্মৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হয়। তাত পানীৰ প্ৰথম সংযোগ ঘটে; তাকেই সৌম্য ৰাশি বুলি কোৱা হয়।
Verse 46
गर्भो ऽश्मसंभवो ज्ञेयो द्वितीयो राशिरुच्यते / शुक्रं सोमात्मकं विद्यादार्त्तवं पावकात्मकम्
গৰ্ভ অশ্ম (পাষাণ/স্থূল)ৰ পৰা সম্ভৱ বুলি জানিব লাগে; তাক দ্বিতীয় ৰাশি বুলি কোৱা হয়। শুক্ৰক সোমাত্মক বুলি, আৰু আৰ্ত্তৱ (ৰজঃ)ক পাৱকাত্মক (অগ্নিস্বৰূপ) বুলি জানিবা।
Verse 47
भावौ रसानुगावेतौ वीर्ये च शशिपावकौ / कफवर्गे भवेच्छुक्रं पित्तवर्गे च शोणितम्
ভাব আৰু ৰস পৰস্পৰ অনুগামী বুলি কোৱা হৈছে; বীৰ্যত চন্দ্ৰ আৰু অগ্নিৰ স্বভাৱ। কফবৰ্গত শুক্ৰ হয়, আৰু পিত্তবৰ্গত শোণিত (ৰক্ত) হয়।
Verse 48
कफस्य त्दृदयं स्थानं नाभ्यां पित्तं प्रतिष्ठितम् / देहस्य मध्ये त्दृदयं स्थानं तु मनसः स्मृतम्
কফৰ স্থান হৃদয়, আৰু নাভিত পিত্ত প্ৰতিষ্ঠিত। দেহৰ মধ্যস্থিত হৃদয়ক মনৰ স্থান বুলিও স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 49
नाभिश्चोदर संस्था तु तत्र देवो हुताशनः / मनः प्रजापतिर्ज्ञेयः कफः सोमो विभाव्यते
নাভি উদৰত অৱস্থিত; তাত দেব হুতাশন (অগ্নি) বাস কৰে। মনক প্ৰজাপতি বুলি জানিব লাগে, আৰু কফক সোমৰূপে ভাবিব লাগে।
Verse 50
पित्तमग्निः स्मृतो ह्येतदग्नीषोमात्मकं जगत् / एवं प्रवर्त्तिते गर्भे वृत्ते कर्कन्धुसंनिभे
পিত্তক অগ্নি বুলি সোঁৱৰণ কৰা হয়; এই জগত অগ্নি-সোমময়। এইদৰে গৰ্ভ প্ৰৱৰ্তিত হয়, ককৰন্ধু (বৰই) সদৃশ গোল।
Verse 51
वायुः प्रवेशनं चक्रे संगतः परमात्मना / स पञ्चधा शरीरस्थो विद्यते वर्द्धयेत्पुनः
পৰমাত্মাৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ বায়ু (গৰ্ভত) প্ৰৱেশ কৰিলে। সেই বায়ু শৰীৰত পাঁচধৰণে অৱস্থিত হৈ পুনৰ বৃদ্ধি ঘটায়।
Verse 52
प्राणापानौ समानश्च ह्युदानो व्यान एव च / प्राणो ऽस्य परमात्मानं वर्द्धयन्परिवर्त्तते
প্ৰাণ, অপান, সমান, উদান আৰু ব্যান—এই সকলো; প্ৰাণেই ইয়াৰ পৰমাত্ম-তত্ত্ব বৃদ্ধি কৰি নিৰন্তৰ প্ৰবাহিত হয়।
Verse 53
अपानः पश्चिमं कायमु दानो ऽर्द्धं शरीरिणः / व्यानो व्यानीयते येन समानः सर्वसंधिषु
অপান দেহৰ পশ্চিম ভাগত থাকে; উদান দেহধাৰীৰ অর্ধাংশত; ব্যান যাৰ দ্বাৰা সৰ্বত্ৰ ব্যাপি চলিত হয়; আৰু সমান সকলো সন্ধিস্থলত অৱস্থিত।
Verse 54
भूतावाप्तिस्ततस्तस्य जायतेन्द्रियगोचरा / पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम्
তাৰ পাছত ইন্দ্ৰিয়গোচৰ ভূতসমূহৰ প্ৰাপ্তি হয়—পৃথিৱী, বায়ু, আকাশ, আপঃ (জল) আৰু পঞ্চম তেজ।
Verse 55
सर्वेद्रियनिविष्टास्ते स्वस्वयोगं प्रचक्रिरे / पार्थिवं देहमाहुस्तु प्राणात्मानं च मारुतम्
সিহঁতে সকলো ইন্দ্ৰিয়ত নিবিষ্ট হৈ নিজ নিজ যোগ প্ৰৱৰ্তন কৰে; দেহক পাৰ্থিৱ বোলা হয় আৰু প্ৰাণাত্মাক মাৰুত—বায়ুময়—বোলা হয়।
Verse 56
छिद्राण्याकाशयोनीनि जलात्स्रावः प्रवर्त्तते / ज्योतिश्चक्षुषि कोष्ठो ऽस्मात्तेषां यन्नामतः स्मृतम्
ছিদ্ৰসমূহ আকাশযোনি; জলৰ পৰা স্ৰাৱ প্ৰৱৰ্তে; আৰু চকুত তেজ আছে—সেই কাৰণেই সিহঁতৰ নামসমূহ এইদৰে স্মৃত হৈছে।
Verse 57
संग्राह्य विषयांश्चैव यस्य वीर्यात्प्रवर्तिताः / इत्येतान्पुरुषः सर्वान्सृजत्येकः सनातनः
যাঁৰ বীৰ্যৰ পৰা গ্ৰাহ্য বিষয়সমূহো প্ৰবৃত্ত হয়, সেই এক সনাতন পুৰুষেই এই সকলো সৃষ্টি কৰে।
Verse 58
नैधने ऽस्मिन्कथं लोके नरत्वं विष्णुरागतः / एष नः संशयो धीमन्नेष वै विस्मयो महान्
হে ধীমান! এই নশ্বৰ লোকত বিষ্ণু কেনেকৈ নৰত্বলৈ আহিল? এইয়েই আমাৰ সংশয়; ই এক মহা বিস্ময়।
Verse 59
कथं गतिर्गतिमतामापन्नो मानुषीं तनुम् / श्रोतुमिच्छामहे विष्णोः कर्माणि च यथाक्रमम्
গতিমানসকলৰ পৰম গতি বিষ্ণুৱে কেনেকৈ মানৱ দেহ ধাৰণ কৰিলে? বিষ্ণুৰ কৰ্মসমূহ আমি ক্ৰমে শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।
Verse 60
आश्चर्यं परमं विष्णुर्वेदैर्देवश्चै कथ्यते / विष्णोरुत्पत्तिमाश्चय कथयस्व महामते
বেদে বিষ্ণুক পৰম আশ্চৰ্য আৰু দেৱ বুলি কোৱা হৈছে। হে মহামতে! বিষ্ণুৰ আশ্চৰ্য উৎপত্তি বৰ্ণনা কৰা।
Verse 61
एतदाश्चर्यमाख्यातं कथ्यतां वै सुखावहम् / प्रख्यातबलवीर्यस्य प्रादुर्भावन्महात्मनः / कर्मणाश्चर्यभूतस्य विष्णोः सत्त्वमिहोच्यते
এই আশ্চৰ্য কাহিনী কোৱা হওক, যি নিশ্চয় সুখদায়ক। প্ৰখ্যাত বল-ৱীৰ্যসম্পন্ন মহাত্মাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ আৰু কৰ্মে আশ্চৰ্যভূত বিষ্ণুৰ সত্ত্ব ইয়াত বৰ্ণিত হয়।
Verse 62
सूत उवाच अहं वः कीर्त्तयिष्यामि प्रादुर्भावं महात्मनः
সূত ক’লে—মই তোমালোকক সেই মহাত্মাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ কীৰ্তন বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 63
यथा बभूव भगवान्मानुषेषु महातपाः / भृगुस्त्रीवधदोषेण भृगुशापेन मानुषे
যেনেকৈ সেই ভগৱান মহাতপস্বী মানুহৰ মাজত প্ৰকাশ পালে—ভৃগুৰ স্ত্ৰী-বধদোষৰ বাবে, ভৃগুৰ শাপত, মানৱৰূপে।
Verse 64
जायते च युगान्तेषु देवकार्यार्थसिद्धये / तस्य दिव्यां तनुं विष्णोर्गदतो मे निबोधत
যুগান্তত দেবকাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে তেওঁ জন্ম লয়; বিষ্ণুৰ সেই দিব্য দেহৰ কথা মই কওঁ, শুনা।
Verse 65
युगधर्मे परावृत्ते काले च शिथिले प्रभुः / कर्त्तुं धर्मव्यवस्थानं जायते मानुषेष्विह / भृगोः शापनिमित्तेन देवासुरकृतेन च
যুগধৰ্ম উলটি যায় আৰু কাল শিথিল হয় তেতিয়া প্ৰভু ধৰ্ম-ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিবলৈ মানুহৰ মাজত জন্ম লয়—ভৃগুৰ শাপ-নিমিত্তে আৰু দেৱ-অসুৰকৃত কাৰণেও।
Verse 66
ऋषय ऊचुः कथं देवासुरकृते तद्व्याहारमवाप्तवान् / एतद्वेदितुमिच्छामो वृत्तं देवासुरं कथम्
ঋষিসকলে ক’লে—দেৱ আৰু অসুৰৰ কৃত কাৰণত সেই ঘটনা কেনেকৈ ঘটিল? দেৱাসুৰৰ সেই বৃত্তান্ত কেনেকৈ, আমি জানিব বিচাৰোঁ।
Verse 67
सूत उवाच देवासुरं यथावृत्तं ब्रुवतस्तन्निबोधत
সূত ক’লে—দেৱ আৰু অসুৰৰ যি যথাবৃত্ত ঘটিল, সেয়া মোৰ বাক্যৰ পৰা শুনা।
Verse 68
हिरण्यकशिपुर्दैत्यस्त्रैलोक्यं प्राक्प्रशासति / बलिनाधिष्ठितं राज्यं पुनर्लोकत्रये क्रमात्
আগতে দৈত্য হিৰণ্যকশিপু ত্ৰৈলোক্য শাসন কৰিছিল; পাছত ক্ৰমে তিনিও লোকত বলিৰ অধিষ্ঠিত ৰাজ্য স্থাপিত হ’ল।
Verse 69
सख्यमासीत्परं तेषां देवानामसुरैः सह / युगाख्या दश संपूर्णा ह्यासीदव्याहतं जगत्
সেই সময়ত দেৱসকলৰ অসুৰসকলৰ সৈতে পৰম সখ্য আছিল; ‘যুগ’ নামে দহটা কাল সম্পূৰ্ণ হ’ল, আৰু জগত অব্যাহত ৰ’ল।
Verse 70
निदेशस्थायिनश्चैव तयोर्देवासुराभवन् / बद्धे बलौ विवादो ऽथ संप्रवृत्तः सुदारुणः
তেওঁলোক দুয়োৰে নিৰ্দেশ মানি চলা দেৱ আৰু অসুৰ আছিল; বলি বাঁধা পৰাৰ পাছত ভয়ংকৰ বিবাদ আৰম্ভ হ’ল।
Verse 71
देवासुराणां च तदा घोरः क्षयकरो महान् / तेषां द्वीपनिमित्तं वै संग्रामा बहवो ऽभवेन्
তেতিয়া দেৱ আৰু অসুৰৰ মাজত ভয়ংকৰ, মহান আৰু ক্ষয়কাৰী সংঘৰ্ষ হ’ল; দ্বীপ-নিমিত্তে তেওঁলোকৰ বহু যুদ্ধ সংঘটিত হ’ল।
Verse 72
वराहे ऽस्मिन्दश द्वौ च षण्डामर्कान्तगाः स्मृताः / नामतस्तु समासेन शृणुध्वं तान्विवक्षतः
এই বৰাহকল্পত ‘ষণ্ডামর্কান্ত’ নামে বাৰটা (দশ-দ্বৌ) স্মৃত। মই ক’বলৈ যোৱা মতে, সিহঁতৰ নাম সংক্ষেপে শুনা।
Verse 73
प्रथमो नारसिंहस्तु द्वितीयश्चापि वामनः / तृतीयः स तु वाराहश्चतुर्थो ऽमृतमन्थनः
প্ৰথম নৰসিংহ, দ্বিতীয় বামন; তৃতীয় বৰাহ, আৰু চতুৰ্থ ‘অমৃত-মন্থন’ বুলি কোৱা হয়।
Verse 74
संग्रामः पञ्चमश्चैव सुघोरस्तारकामयः / षष्ठो ह्याडीबकस्तेषां सप्तमस्त्रैपुरः स्मृतः
পঞ্চম ‘সংগ্ৰাম’—অতি ঘোৰ, তাৰকা-সম্পৰ্কীয়; ষষ্ঠ ‘আডীবক’ আৰু সপ্তম ‘ত্ৰৈপুৰ’ স্মৃত।
Verse 75
अन्धकारो ऽष्टमस्तेषां ध्वजश्च नवमः स्मृतः / वार्त्रश्च दशमो घोरस्ततो हालाहलः स्मृतः
অষ্টম ‘অন্ধকাৰ’, নবম ‘ধ্বজ’। দশম ‘বার্ত্ৰ’ অতি ঘোৰ; তাৰপিছত ‘হালাহল’ স্মৃত।
Verse 76
स्मृतो द्वादशकस्तेषां घोरः कोलाहलो ऽपरः / हिरण्यकशिपुर्दैत्यो नरसिंहेन सूदितः
ইহঁতৰ এই দ্বাদশক স্মৃত; আন এটা ‘কোলাহল’ো ঘোৰ। হিৰণ্যকশিপু দানৱক নৰসিংহে বধ কৰিলে।
Verse 77
वामनेन बलिर्बद्धस्त्रैलोक्याक्रमणे कृते / हिरण्याक्षो हतो द्वन्द्वे प्रतिवादे च दैवते
বামনে ত্ৰিলোক আক্রমণ সম্পন্ন কৰি বলিক বান্ধিলে; আৰু দেৱতাৰ প্ৰতিবাদত দ্বন্দ্বযুদ্ধত হিৰণ্যাক্ষ নিহত হ’ল।
Verse 78
महाबलो महासत्त्वः संग्रामेष्वपराजितः / दंष्ट्रया तु वराहेण स दैत्यस्तु द्विधाकृतः
মহাবলী, মহাসত্ত্ব, যুদ্ধত অপৰাজিত সেই দৈত্যক বৰাহে নিজৰ দংশ্ট্ৰাৰে চিৰি দ্বিখণ্ডিত কৰিলে।
Verse 79
प्रह्लादो निर्जितो युद्धे इन्द्रेणामृतमन्थने / विरोचनस्तु प्राह्लादिर्नित्यमिन्द्रवधोद्यतः
অমৃতমন্থনৰ সময়ৰ যুদ্ধত ইন্দ্ৰে প্ৰহ্লাদক জয় কৰিলে; আৰু প্ৰহ্লাদপুত্ৰ বিৰোচন সদায় ইন্দ্ৰবধৰ বাবে উদ্যত আছিল।
Verse 80
इन्द्रेणैव स विक्रम्य निहतस्तारकामये / भवादवध्यतां प्राप्य विशेषास्त्रादिभिस्तु यः
তাৰকাময় যুদ্ধত ইন্দ্ৰেই পৰাক্ৰম কৰি তাক নিধন কৰিলে; আৰু যিজনে ভৱ (শিৱ)ৰ পৰা অবধ্যতাৰ বৰ পাইও বিশেষ অস্ত্ৰ আদিৰে শেষত নিহত হ’ল।
Verse 81
स जंभो निहतः षष्ठे शक्राविष्टेन विष्णुना / अशक्नुवत्सु देवेषु परं सोढुमदैवतम्
ষষ্ঠ (যুদ্ধ)ত জম্ভ শক্ৰাৱিষ্ট বিষ্ণুৰ দ্বাৰা নিহত হ’ল; কিয়নো দেৱতাসকলে সেই পৰম দৈত্যবল সহিব নোৱাৰিছিল।
Verse 82
निहता दानवाः सर्वे त्रिपुरे त्र्यंबकेण तु / अथ दैत्याः सुराश्चैव राक्षसास्त्वन्धकारिके
ত্ৰিপুৰত ত্ৰ্যম্বক (শিৱ) এ সকলো দানৱক নিধন কৰিলে। তাৰ পিছত অন্ধকাৰ-যুদ্ধত দৈত্য, দেৱ আৰু ৰাক্ষসসকলেও যোগ দিলে।
Verse 83
जिता देवमनुष्येस्ते पितृभिश्चैव संगताः / सवृत्रान्दानवांश्चैव संगतान्कृत्स्नशश्च तान्
দেৱ আৰু মানুহ পিতৃসকলৰ সৈতে একেলগে হৈ তেওঁলোকক জয় কৰিলে; বৃত্ৰসহ একত্ৰিত সকলো দানৱক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰাস্ত কৰিলে।
Verse 84
जघ्ने विष्णुसहायेन महेन्द्रस्तेन वर्द्धितः / हतो ध्वजे महेन्द्रेण मयाछत्रश्च योगवित्
বিষ্ণুৰ সহায়তাৰে শক্তিবৃদ্ধি পোৱা মহেন্দ্ৰই তেওঁলোকক বধ কৰিলে। মহেন্দ্ৰৰ ধ্বজ-প্ৰহাৰত যোগবিদ ময়াছত্ৰো নিহত হ’ল।
Verse 85
ध्वजलक्षं समाविश्य विप्रचित्तिः महानुजः / दैत्यांश्च दानवांश्चैव संहतान्कृत्स्नशश्च तान्
ধ্বজ-লক্ষ্যত প্ৰৱেশ কৰি মহাবীৰ বিপ্ৰচিত্তিয়ে একত্ৰিত সেই সকলো দৈত্য আৰু দানৱক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰাস্ত কৰিলে।
Verse 86
जयद्धालाहले सर्वैर्देवैः परिवृतो वृषा / रजिः कोलाहले सर्वान्दैत्यान्परिवृतो ऽजयत्
জয়ধ্বনি আৰু হালাহল-কোলাহলৰ মাজত, সকলো দেৱে ঘেৰি থকা বৃষ বিজয়ী হ’ল। আৰু কোলাহলত দৈত্যে ঘেৰি থকা ৰজিয়েও সকলোকে জয় কৰিলে।
Verse 87
यज्ञस्यावभृथे जित्वा षण्डामकारै तु दैवतैः / एते देवासुरा वृत्ताः संग्रामा द्वादशैव तु
যজ্ঞৰ অৱভৃথ-স্নানত ‘ষণ্ডামকাৰ’ নামৰ দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা জয় লাভ কৰাৰ পিছত, দেৱ-অসুৰৰ এই বাৰটা যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল।
Verse 88
सुरासुरक्षयकराः प्रजाना मशिवश्च ह / हिरण्यकशिपू राजा वर्षाणामर्बुदं बभौ
সেই যুদ্ধসমূহ দেৱ-অসুৰৰ ক্ষয় সাধনকাৰী আৰু প্ৰজাসকলৰ বাবে অশিৱ (অমঙ্গল) আছিল; ৰজা হিৰণ্যকশিপু এক অৰ্বুদ বছৰ পৰ্যন্ত প্ৰতাপী হৈ আছিল।
Verse 89
तथा शतसहस्राणि ह्यधिकानि द्विसफतिः / अशीतिश्च सहस्राणि त्रैलोक्यस्येश्वरो ऽभवत्
তদুপৰি দু-সত্তৰ অধিক আৰু আশী হাজাৰ বছৰলৈকে সি ত্ৰিলোকৰ ঈশ্বৰ হৈ আছিল।
Verse 90
पारंपर्येण राजा तु बलिर्वर्षार्बुधं पुनः / षष्टिश्चैव सहस्राणि त्रिंशच्च नियुतानि च
পৰম্পৰাক্ৰমে ৰজা বলিয়েও পুনৰ এক অৰ্বুদ বছৰ, লগতে ষাঠি হাজাৰ আৰু ত্ৰিশ নিয়ুত (লাখ) কাল ৰাজত্ব কৰিলে।
Verse 91
बले राज्याधिकारस्तु यावत्कालं बभूव ह / प्रह्लादो निर्जितो ऽभूच्च तावत्कालं सहासुरैः
বলি ৰ ৰাজ্যাধিকাৰ যিমান কাল আছিল, সিমান কাল প্ৰহ্লাদো অসুৰসকলৰ সৈতে পৰাজিত হৈ আছিল।
Verse 92
इन्द्रास्त्रयस्ते विख्याता ह्यसुराणां महौ जसः / दैत्यसंस्थमिदं सर्वमासीद्दशयुगं किल
তোমাৰ ইন্দ্ৰাস্ত্ৰসমূহ বিখ্যাত আছিল; সেয়া মহাবলী অসুৰসকলকো দমন কৰিছিল। কোৱা হয়, এই সমগ্ৰ জগত দহ যুগ দৈত্যসকলৰ অধীন আছিল।
Verse 93
अशपत्तु ततः शुक्रो राष्ट्रं दशयुगं पुनः / त्रैलोक्यमिदमव्यग्रं महेन्द्रो ह्यभ्ययाद्बलेः
তাৰ পিছত শুক্ৰাচাৰ্যই ৰাজ্যক পুনৰ দহ যুগৰ বাবে শাপ দিলে। আৰু মহেন্দ্ৰই বল প্ৰয়োগে বলিৰ ওপৰত আক্রমণ কৰিলে; ত্ৰিলোক তেতিয়া নিৰ্বিঘ্ন আছিল।
Verse 94
प्रह्लादस्य हृते तस्मिंस्त्रैलोक्ये कालपर्ययात् / पर्यायेणैव संप्राप्तं त्रैलोक्यं पाकशासनम्
প্ৰহ্লাদৰ হিতাৰ্থে, কালৰ পৰিৱর্তনত সেই ত্ৰিলোকৰ অধিপত্য ক্ৰমে পাকশাসন (ইন্দ্ৰ)ৰ হাতলৈ আহিল।
Verse 95
ततो ऽसुरान्परित्यज्य यज्ञो देवानुपागमत् / यज्ञे देवानथ गते काव्यं ते ह्यसुरां ब्रुवन्
তেতিয়া যজ্ঞই অসুৰসকলক ত্যাগ কৰি দেৱসকলৰ ওচৰলৈ গ’ল। যজ্ঞ দেৱসকলৰ ওচৰলৈ যেতিয়া গ’ল, কাব্য (শুক্ৰ) অসুৰসকলক ক’লে।
Verse 96
किं तन्नो मिषतां राष्ट्रं त्यक्त्वा यज्ञः सुरान्गतः / स्थातुं न शक्रुमो ह्यद्य प्रविशाम रसातलम्
আমাৰ চকুৰ সন্মুখতে যজ্ঞই আমাৰ ৰাজ্য ত্যাগ কৰি সুৰসকলৰ ওচৰলৈ গ’ল—আজ আমি ইয়াত থিয় থাকিব নোৱাৰোঁ; আহা, ৰসাতলত প্ৰৱেশ কৰোঁ।
Verse 97
एवमुक्तो ऽब्रवीदेतान्विषण्णः सांत्वयन्गिरा / माभैष्ट धारयिष्यामि तेजसा स्वेन वः सुराः
এইদৰে কোৱাত, তেওঁ বিষণ্ণ হ’লেও বাক্যৰে সান্ত্বনা দি তেওঁলোকক ক’লে: 'হে সুৰগণ, ভয় নকৰিব; মই নিজৰ তেজেৰে তোমালোকক ধাৰণ কৰিম।'
Verse 98
वृष्टिरोषधयश्चैव रसा वस्तु च यत्परम् / कृत्स्नानि ह्यपि तिष्ठन्तु पापस्तेषां सुरेषु वै
বৰষুণ, ঔষধি, ৰস আৰু যিবোৰ পৰম বস্তু, সেই সকলোবোৰ (মোৰ ওচৰত) থাকক; সিহঁতৰ পাপ (অভাৱ) দেৱতাসকলৰ ওপৰত পৰক।
Verse 99
युष्मदर्थं प्रदास्यामि तत्सर्व धार्यते मया / ततो देवासुरान्दृष्ट्वा धृतान्काव्येन धीमता
তোমালোকৰ বাবে মই সেই সকলোবোৰ প্ৰদান কৰিম যি মই ধাৰণ কৰিছোঁ। তাৰ পাছত বুদ্ধিমান কাব্যৰ (শুক্ৰাচাৰ্য) দ্বাৰা ধৃত দেৱাসুৰসকলক দেখি...
Verse 100
अमन्त्रयंस्तदा ते वै संविघ्ना विजिगीषया / एष काव्य इदं सर्वं व्यावर्त्तयति नो बलात्
তেতিয়া তেওঁলোকে (দেৱতাসকলে), বিঘিনিৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হৈও জয়ৰ ইচ্ছাত মন্ত্ৰণা কৰিলে: 'এই কাব্যই (শুক্ৰ) বলপূৰ্বক আমাৰ এই সকলো প্ৰচেষ্টা ওলোটাই পঠিয়াইছে।'
Verse 101
साधु गच्छामहे तूर्णं यावन्नाप्याययेत्तु तान् / प्रसह्य हत्वा शिष्टांस्तु पातालं प्रापयामहे
বাৰু, তেওঁ সিহঁতক পুষ্ট কৰাৰ আগতেই আমি সোনকালে যাওঁ। অৱশিষ্টবোৰক বলপূৰ্বক হত্যা কৰি আমি সিহঁতক পাতাললৈ পঠিয়াই দিম।
Verse 102
ततो देवास्तु संरब्धा दानवानभिसृत्य वै / जघ्नुस्तैर्वध्यमानास्ते काव्यमेवाभिदुद्रुवुः
তেতিয়া দেৱতাসকল ক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হৈ দানৱসকলৰ ওপৰত ধাৱি গৈ তেওঁলোকক বধ কৰিবলৈ ধৰিলে; আঘাতে পীড়িত দানৱসকল কাব্য (শুক্ৰাচাৰ্য)ৰ ওচৰলৈ দৌৰি গ’ল।
Verse 103
ततः काव्यस्तु तान्दृष्ट्वा तूर्णं देवैरभिद्रुतान् / समारक्षत संत्रस्तान्देवेभ्यस्तान्दितेः सुतान्
তাৰপিছত কাব্যই দেৱতাসকলে ধাৱি অহা তেওঁলোকক দেখি, ভীত দিতিপুত্ৰসকলক দেৱতাসকলৰ পৰা তৎক্ষণাৎ ৰক্ষা কৰিলে।
Verse 104
काव्यो दृष्ट्वा स्थितान्देवांस्तत्र दैवमचिन्तयत् / तानुवाच ततो ध्यात्वा पूर्ववृत्तमनुस्मरन्
কাব্যই তাত স্থিত দেৱতাসকলক দেখি দেৱবিধিৰ কথা চিন্তা কৰিলে; তাৰপিছত ধ্যান কৰি পূৰ্ববৃত্ত স্মৰণ কৰি তেওঁলোকক ক’লে।
Verse 105
त्रैलोक्यं विजितं सर्वं वामनेन त्रिभिःक्रमैः / बलिर्बद्धो हतो जंभो निहतश्च विरोचनः
বামনে নিজৰ তিন পদক্ষেপে সমগ্ৰ ত্ৰিলোক জয় কৰিলে; বলি বাঁধা পৰিল, জম্ভ নিহত হ’ল, আৰু বিরোচনো নিহত হ’ল।
Verse 106
महासुरा द्वादशसु संग्रामेषु सुरैर्हताः / तैस्तैरुपायैर्भूयिष्ठा निहता ये प्रधानतः
দ্বাদশ যুদ্ধত মহাসুৰসকল দেৱতাসকলৰ হাতত নিহত হ’ল; যিসকল প্ৰধান আছিল, তেওঁলোক নানা উপায়ে অধিকাংশই নাশ কৰা হ’ল।
Verse 107
किञ्चिच्छिष्टास्तु वै यूयं युद्धे स्वल्पे तु वै स्वयम् / नीतिं वो हि विधास्यामि कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम्
তোমালোক সৰু যুদ্ধত নিজেই অলপমান অৱশিষ্ট হৈছা। মই তোমালোকৰ বাবে নীতি স্থিৰ কৰিম; কিছু সময় অপেক্ষা কৰা।
Verse 108
यास्याम्यहं महादेवं मन्त्रार्थे विजयाय च / अग्निमाप्याययेद्धोता मेत्रैरेष दहिष्यति
মন্ত্ৰকাৰ্য আৰু বিজয়ৰ বাবে মই মহাদেৱৰ ওচৰলৈ যাম। হোতাই অগ্নিক পোষণ কৰি জ্বলাই তুলক; ই মোৰ মন্ত্ৰে দহিব।
Verse 109
ततो यास्याम्यहं देवं मन्त्रार्थे नीललोहितम् / युष्माननुग्रहीष्यामि पुनः पश्चादिहागतः
তাৰ পাছত মন্ত্ৰকাৰ্যৰ বাবে মই নীললোহিত দেৱৰ ওচৰলৈ যাম। পিছত ইয়ালৈ ঘূৰি আহি মই তোমালোকক অনুগ্ৰহ কৰিম।
Verse 110
यूयं तपश्चरध्वं वै संवृता वल्कलैर्वने / न वै देवा वाधिष्यन्ति यावदागमनं मम
তোমালোক বনত বল্কল পিন্ধি তপস্যা কৰা। মোৰ আগমনলৈকে দেৱতাই তোমালোকক বাধা নিদিব।
Verse 111
अप्रतीपांस्ततो मन्त्रान्देवात्प्राप्य महेश्वरात् / योत्स्यामहे पुनर्देवांस्ततः प्राप्स्यथ वै जयम्
তাৰ পাছত মহেশ্বৰ দেৱৰ পৰা অপ্রতিহত মন্ত্ৰ লাভ কৰি আমি দেৱসকলৰ সৈতে পুনৰ যুদ্ধ কৰিম; তেতিয়া তোমালোক নিশ্চয় জয় পাবা।
Verse 112
ततस्ते कृतसंवादा देवानूचुस्ततो ऽसुराः / न्यस्तशस्त्रा वयं सर्वे लोकान्यूयं क्रमन्तु वै
তাৰ পিছত কথা-বতৰা সম্পন্ন কৰি অসুৰসকলে দেৱসকলক ক’লে—আমি সকলোৱে অস্ত্ৰ থৈ দিছোঁ; আপোনালোকে নিশ্চয় লোকসমূহত বিচৰণ কৰক।
Verse 113
वयं तपश्चरिष्यामः संवृत्ता वल्कलैर्वने / प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा सत्यानुव्यात्दृतं तु तत्
আমি বনত বল্কল ধৰি তপস্যা কৰিম; প্ৰহ্লাদৰ বচন শুনি আমি সত্যৰ অনুগামী হ’বলৈ দৃঢ় প্ৰতিজ্ঞ হলোঁ।
Verse 114
ततो देवा न्यवर्त्तन्त विज्वरा मुदिताश्च ह / न्यस्तशस्त्रेषु दैत्येषु स्वान्वै जग्मुर्यथागतान्
তাৰ পিছত দেৱসকল নিৰ্ভয় আৰু আনন্দিত হৈ উভতি গ’ল; দৈত্যসকলে অস্ত্ৰ থৈ দিয়াত তেওঁলোকে যিদৰে আহিছিল তিদৰে নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল।
Verse 115
ततस्तानब्रवीत्काव्यः कञ्चित्कालं प्रतीक्ष्यताम् / निरुत्सुकास्तपोयुक्ताः कालः कार्यार्थसाधकः
তাৰ পিছত কাব্য (শুক্ৰাচাৰ্য) তেওঁলোকক ক’লে—কিছু সময় অপেক্ষা কৰা; অনাসক্ত হৈ তপস্যাত যুক্ত থাকা, কিয়নো কালেই কাৰ্যসিদ্ধিৰ সাধক।
Verse 116
पितुर्ममाश्रमस्था वै संप्रतीक्षत दानवाः / स संदिश्यसुरान्काव्यो महोदेवं प्रपद्य च
হে দানৱসকল, মোৰ পিতাৰ আশ্ৰমত থাকি অপেক্ষা কৰা; কাব্যই দেৱসকলক বাৰ্তা দি মহাদেৱৰ শৰণ ল’লে।
Verse 117
प्रणम्यैवमुवाचायं जगत्प्रभवमीश्वरम् / मन्त्रानिच्छामि हे देव ये न संति बृहस्पतौ
প্ৰণাম কৰি সি জগতৰ উৎস ঈশ্বৰক ক’লে— হে দেৱ, বৃহস্পতিৰ ওচৰত যি মন্ত্ৰ নাই, সেই মন্ত্ৰসমূহ মই বিচাৰোঁ।
Verse 118
पराभवाय देवानामसुरेष्वभयावहान् / एवमुक्तो ऽब्रवीद्देवो मन्त्रानिच्छसि वै द्विज
দেৱতাসকলৰ বিজয়ৰ বাবে আৰু অসুৰসকলৰ মাজত ভয় আনিবলৈ— এইদৰে কোৱা হ’লে দেৱে ক’লে— হে দ্বিজ, তুমি মন্ত্ৰ বিচাৰিছা নে?
Verse 119
व्रतं चर मयोद्दिष्टं ब्रह्मचारी समाहितः / पूर्मं वर्षसहस्रं वै कुण्डधूममवाक्शिराः
মই নিৰ্দেশ কৰা ব্ৰত পালন কৰা; ব্ৰহ্মচাৰী হৈ একাগ্ৰ থাক। প্ৰথমে সহস্ৰ বছৰ কুণ্ডৰ ধোঁৱাত মূৰ তললৈ কৰি থাক।
Verse 120
यदि पास्यति भद्रं ते मत्तो मन्त्रमवाप्स्यसि / तथोक्तो देवदेवेन स शुक्रस्तु महातपाः
যদি তুমি এইটো পালন কৰিব পাৰা, তোমাৰ মঙ্গল হওক— তেন্তে তুমি মোৰ পৰা মন্ত্ৰ লাভ কৰিবা। দেৱদেৱে এইদৰে ক’লে মহাতপস্বী শুক্ৰ…
Verse 121
पादौ संस्पृश्य देवस्य बाढमित्यभाषत / व्रतं चराम्यहं देव यथोद्दिष्टो ऽस्मि वैप्रभो
দেৱৰ পদ স্পৰ্শ কৰি সি ক’লে— নিশ্চয়। হে দেৱ, হে প্ৰভু, আপুনি যিদৰে নিৰ্দেশ দিছে, মই তেনেদৰেই ব্ৰত পালন কৰিম।
Verse 122
ततो नियुक्तो देवेन कुण्डधारो ऽस्य धूमकृत् / असुराणां हितार्थाय तस्मिञ्छुक्रे गते तदा
তেতিয়া দেৱে নিযুক্ত কৰা কুণ্ডধাৰ, ধোঁৱা সৃষ্টিকাৰী, অসুৰসকলৰ হিতাৰ্থে, সেই সময়ত শুক্ৰ গ’লে পাছত, কাৰ্যত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 123
मन्त्रार्थं तत्र वसति ब्रह्म चर्यं महेश्वरे / तद्बुद्ध्वा नीतिपूर्वं तु राष्ट्रं न्यस्तं तदासुरैः
মন্ত্ৰাৰ্থে সি তাত মহেশ্বৰৰ প্ৰতি ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰি বাস কৰে; সেয়া বুজি অসুৰসকলে নীতিপূৰ্বক তেতিয়া ৰাজ্যভাৰ অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 124
तस्मिञ्छिद्रे तदामर्षाद्देवास्तान्समभिद्रवन् / प्रगृहीतायुधाः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः
সেই সুযোগ পাই, ক্ৰোধে দেৱসকলে তেওঁলোকৰ ওপৰত ধাৱমান হ’ল; সকলোৱে অস্ত্ৰ ধৰি, বৃহস্পতিয়ে আগুৱাই গ’ল।
Verse 125
दृष्ट्वासुरगणा देवान्प्रगृहीतायुधान्पुनः / उत्पेतुः सहसा सर्वे संत्रस्तास्ते ततो ऽभवन्
দেৱসকলক পুনৰ অস্ত্ৰধাৰী দেখি, অসুৰগণ হঠাতে জঁপিয়াই উঠিল; তেতিয়া তেওঁলোক সকলো ভীত হৈ পৰিল।
Verse 126
न्यस्ते शस्त्रे ऽभये दत्ते ह्याचार्ये व्रतमास्थिते / संत्यज्य समयं देवास्ते सपत्नजिघांसवः
যেতিয়া অস্ত্ৰ থৈ দিয়া হৈছিল, অভয় দান কৰা হৈছিল আৰু আচাৰ্য ব্ৰতত স্থিত আছিল, তথাপি প্ৰতিদ্বন্দ্বী-বধৰ ইচ্ছাৰে দেৱসকলে চুক্তিৰ সময়-নিয়ম ত্যাগ কৰিলে।
Verse 127
अनाचार्यास्तु भद्रं वो विश्वस्तास्तपसे स्थिताः / चीरवल्काजिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः
হে মঙ্গলময়সকল, আচার্যবিহীন হ’লেও আমি বিশ্বাসসহ তপস্যাত স্থিত। চীৰ, বল্কল আৰু অজিন ধাৰণ কৰি, ক্ৰিয়াহীন আৰু নিস্পৰিগ্ৰহ।
Verse 128
रणे विजेतुं देवान्वै न शक्ष्यामः कथञ्चन / अयुद्धेन प्रपद्यामः शरणं काव्यमातरम्
ৰণত আমি কোনোপধ্যেই দেৱতাক জয় কৰিব নোৱাৰোঁ। সেয়ে যুদ্ধ নকৰাকৈ কাব্যমাতা (সৰস্বতী)ৰ শৰণ লওঁ।
Verse 129
प्रापद्यन्त ततो भीतास्तया चैव तदाभयम् / दत्तं तेषां तु भीतानां दैत्यानामभयार्थिनाम्
তাৰ পিছত তেওঁলোকে ভয়তে কঁপিবলৈ কঁপিবলৈ তাইৰ শৰণ ল’লে; আৰু ভয়মুক্তি বিচৰা সেই দৈত্যসকলক তাই তেতিয়াই অভয় দান কৰিলে।
Verse 130
तया चाभ्युपपन्नांस्तान्दृष्ट्वा देवास्तदासुरान् / अभिजघ्नुः प्रसह्यैतान्विचार्य च बलाबलम्
তাইৰ আশ্ৰয়লৈ অহা সেই অসুৰসকলক দেখি দেৱতাসকলে বল-অবল বিচাৰ কৰি জোৰকৈ তেওঁলোকক বধ কৰিলে।
Verse 131
तत स्तान्वध्यमानांस्तु देवैर्दृष्ट्वासुरांस्तदा / देवी क्रुद्धाब्रवीदेनाननिन्द्रत्वं करोम्यहम्
তেতিয়া দেৱতাসকলে সেই অসুৰসকলক বধ কৰা দেখি দেৱী ক্ৰুদ্ধ হৈ ক’লে—“মই ইহঁতক ইন্দ্ৰত্বহীন কৰিম।”
Verse 132
संस्तभ्य शीघ्रं संरंभादिन्द्रं साभ्यचरत्ततः / ततः संस्तंभितं दृष्ट्वा शक्रं देवास्तु मूढवत्
তেতিয়া সি ক্ৰোধাৱেশত সোনকালে ইন্দ্ৰৰ ওপৰত ধাৱিত হ’ল। শক্ৰ স্তম্ভিত হোৱা দেখি দেৱসকল মূঢ়ৰ দৰে হতবুদ্ধি হ’ল।
Verse 133
व्यद्रवन्त ततो भीता दृष्ट्वा शक्रं वशीकृतम् / गतेषु सुरसंघेषु विष्मुरिन्द्रमभाषत
শক্ৰক বশীভূত হোৱা দেখি তেওঁলোক ভয়তে পলাই গ’ল। সুৰসংঘবোৰ গুচি যোৱাৰ পাছত বিষ্মুৱে ইন্দ্ৰক ক’লে।
Verse 134
मां त्वं प्रविश भद्रं ते नेष्यामि त्वां सुरेश्वर / एवमुक्तस्ततो विष्णुः प्रविवेश पुरन्दरः
সি ক’লে—“তোমাৰ মঙ্গল হওক; তুমি মোৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰা। হে সুৰেশ্বৰ, মই তোমাক লৈ যাম।” এইদৰে কোৱা হ’লে পুৰন্দৰে বিষ্ণুৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 135
विष्मुना रक्षितं दृष्ट्वा देवी क्रुद्धा वचो ऽवदत् / एषा त्वां विष्णुना सार्द्ध दहामि मघवन्बलात्
বিষ্মুৱে ৰক্ষা কৰা দেখি দেৱী ক্ৰুদ্ধ হৈ ক’লে—“হে মঘৱন, মই বলপূৰ্বক তোমাক বিষ্ণুৰ সৈতে দহি পেলাম।”
Verse 136
मिषता सर्वभूतानां दृश्यतां मे तपोबलम् / तयाभिभूतौ तौ देवाविन्द्राविष्णू जजल्पतुः
সকলো ভূত দেখোঁতে সি ক’লে—“মোৰ তপোবল চাওক!” এইদৰে কৈ সি দুয়োকে অভিভূত কৰিলে; তেতিয়া ইন্দ্ৰ আৰু বিষ্ণু দুয়ো দেৱে পৰস্পৰে কথা পাতিলে।
Verse 137
कथं मुच्येव सहितौ विष्णुरिन्द्रमभाषत / इन्द्रो ऽब्रवीज्जहि ह्येनां यावन्नो न दहे द्विभो
বিষ্ণুৱে ইন্দ্ৰক সুধিলে, 'আমি দুয়ো কেনেকৈ ৰক্ষা পাম?' ইন্দ্ৰই ক'লে, 'হে প্ৰভু! তাই আমাক ভস্ম কৰাৰ আগতেই তাইক বধ কৰক।'
Verse 138
विशेषेणाभिभूतो ऽहमिमां तज्जहि माचिरम् / ततः समीक्ष्य तां विष्णुः स्त्रीवधं कर्त्तुमास्थितः
'মই তাইৰ দ্বাৰা সম্পূৰ্ণৰূপে পৰাভূত হৈছো, সেয়ে পলম নকৰাকৈ তাইক বধ কৰক।' তেতিয়া তাইক দেখি বিষ্ণুৱে স্ত্ৰী-হত্যা কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত ললে।
Verse 139
अभिध्याय ततश्शक्रमापन्नं सत्वरं प्रभुः / तस्याः संत्वरमाणायाः शीघ्रङ्कारी मुरारिहा
তেতিয়া বিপদত পৰা ইন্দ্ৰৰ কথা চিন্তা কৰি প্ৰভুৱে খৰখেদা কৰিলে। তাই যেতিয়া দ্ৰুতগতিৰে আগবাঢ়ি আহিছিল, তেতিয়া মুৰাৰিয়ে (বিষ্ণু) তাতোকৈ বেছি খৰকৈ কাম কৰিলে।
Verse 140
त्रिधा विष्णुस्ततो देवः क्रूरं बुद्ध्वा चिकीर्षितम् / क्रुद्धस्तदस्त्रमाविध्य शिरश्चिच्छेद माधवः
তেতিয়া ভগৱান বিষ্ণুৱে তাইৰ ক্ৰুৰ অভিপ্ৰায় বুজি পাই ক্ৰোধিত হৈ নিজৰ অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে আৰু মাধৱে তাইৰ শিৰচ্ছেদ কৰিলে।
Verse 141
तं दृष्ट्वा स्त्रीवधं घोरं चुकोप भृगुरीश्वरः / ततो ऽभिशप्तो भृगुणा विष्णुर्भार्यावधे तदा
সেই ভয়ংকৰ স্ত্ৰী-হত্যা দেখি শক্তিশালী ভৃগু ঋষি ক্ৰোধিত হ'ল। তেতিয়া পত্নী হত্যাৰ বাবে ভৃগুৱে বিষ্ণুক অভিশাপ দিলে।
Verse 142
यस्मात्ते जानता धर्ममवध्या स्त्री निषूदिता / तस्मात्त्वं सप्तकृत्वो वै मनुष्येषु प्रपद्यसे
ধৰ্ম জানিও তুমি অবধ্যা স্ত্ৰীক বধ কৰিলা; সেয়ে তুমি সাতবাৰ মানৱলোকে জন্ম লৈ আশ্ৰয় ল’ব।
Verse 143
ततस्तेनाभिशापेन नष्टे धर्मे पुनः पुनः / सर्वलोक हितार्थाय जायते मानुषेष्विह
সেই অভিশাপে ধৰ্ম পুনঃ পুনঃ নষ্ট হয়; তথাপি সৰ্বলোকৰ হিতাৰ্থে সি ইয়াত মানৱৰ মাজত জন্ম লয়।
Verse 144
अनुव्याहृत्य विष्मुं स तदादाय शिरः स्वयम् / समानीय ततः काये समायोज्येदमब्रवीत्
বিষ্ণুৰ নাম উচ্চাৰি সি নিজে সেই মূৰ উঠাই ল’লে; তাৰ পাছত দেহৰ সৈতে মিলাই এইদৰে ক’লে।
Verse 145
एतां त्वां विष्णुना सत्यं हतां संजीवयाम्यहम् / यदि कृत्स्नो मया धर्मश्चरितो ज्ञायते ऽपि वा
হে দেৱী, বিষ্ণুক সাক্ষী কৰি মই সত্যই তোমাক—হতাক—পুনৰ্জীৱিত কৰোঁ; যদি মোৰ দ্বাৰা সম্পূৰ্ণ ধৰ্ম আচৰিত হোৱা বুলি জনা যায়।
Verse 146
तेन सत्येन जीवस्व यदि सत्यं ब्रवीम्यहम् / सत्याभिव्यहृतात्तस्य देवी संजीविता तदा
মই যদি সত্য কওঁ, তেন্তে সেই সত্যৰ বলেৰে জীৱিত হওঁক; তেওঁৰ সত্যবচন উচ্চাৰিত হতেই দেৱী তেতিয়া পুনৰ্জীৱিত হ’ল।
Verse 147
तदा तां प्रोक्ष्य शीताभिरद्भिर्जीवेति सो ऽब्रवीत् / ततस्तां सर्वभूतानां दृष्ट्वा सुप्तोत्थितामिव
তেতিয়া তেওঁ শীতল পানীৰ ছিটা দি ক’লে— “জীৱিত হওঁক।” তাৰ পাছত সকলো প্ৰাণীয়ে তাইক যেন নিদ্ৰাৰ পৰা উঠা যেন দেখি বিস্মিত হ’ল।
Verse 148
साधुसाध्वित्यदृश्यानां वाचस्ताः सस्वनुर्दिशः / दृष्ट्वा संजीवितामेवं देवीं तां भृगुणा तदा
“সাধু, সাধু” বুলি অদৃশ্যসকলৰ কণ্ঠ দিশেদিশে গুঞ্জৰিত হ’ল। তেতিয়া ভৃগুৱে সেই দেবীক এইদৰে পুনৰ্জীৱিত হোৱা দেখি।
Verse 149
मिषतां सर्वभूतानां तदद्भुतमिवाभवत् / असंभ्रान्तेन भृगुणा पत्नी संजीवितां ततः
সকলো প্ৰাণীয়ে চাই থাকোঁতেই সেয়া যেন এক অদ্ভুত ঘটনা হ’ল। তেতিয়া ভৃগুৱে বিনা বিচলিত হৈ নিজৰ পত্নীক পুনৰ্জীৱিত কৰিলে।
Verse 150
दृष्ट्वा शक्रो न लेभे ऽथ शर्म काव्यभयात्ततः / प्रजागरे ततश्चेन्द्रो जयन्तीमात्मनः सुताम्
তাই দেখি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) কাব্য-ভয়ত একো শান্তি নাপালে। তাৰ পাছত ইন্দ্ৰে নিজৰ কন্যা জয়ন্তীৰ বিষয়ে জাগি থাকিল।
Verse 151
प्रोवाच मतिमान्वाक्यं स्वां कन्यां पाकशासनः / एष काव्यो ह्यनिन्द्राय चरते दारुणं तपः
পাকশাসন (ইন্দ্ৰ) বুদ্ধিমান হৈ নিজৰ কন্যাক ক’লে— “এই কাব্য ইন্দ্ৰনাশৰ বাবে দাৰুণ তপস্যা কৰি আছে।”
Verse 152
तेनाहं व्याकुलः पुत्रि कृतो धृतिमना दृढम् / गच्छ संभावयस्वैनं श्रमापनयनैः शुभे
হে কন্যা, তেনেই মই অতি ব্যাকুল হৈ পৰিছোঁ, তথাপি ধৈৰ্য দৃঢ় কৰি ৰাখিছোঁ। হে শুভে, তুমি গৈ শ্ৰম দূৰ কৰা উপচাৰেৰে তেওঁক সন্মান কৰা।
Verse 153
तैस्तैर्मनो ऽनुकूलैश्च ह्युपचारैरतद्रिता / देवी सारीन्द्रदुहिता जयन्ती शुभचारिणी
মনলৈ অনুকূল নানা উপচাৰে, অলসতা নকৰাকৈ, দেৱী—সাৰীন্দ্ৰৰ কন্যা—শুভাচাৰিণী জয়ন্তী শুশ্ৰূষাত নিয়োজিত থাকিল।
Verse 154
सुस्वरूपधरागात्तं दुर्वहं व्रतमास्थितम् / पित्रा यथोक्तं वाक्यं सा काव्ये कृतवती तदा
সুন্দৰ ৰূপ ধৰি তাই সেই দুৰ্বহ ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিলে; আৰু পিতাই কোৱা বাক্য তেতিয়া তাই কাব্যৰূপেও পালন কৰিলে।
Verse 155
गीर्भिश्चैवानुकूलाभिः स्तुवन्ती वल्गुभाषिणी / गात्रसंवाहनैः काले सेवमाना त्वचासुखैः
অনুকূল বাক্যে স্তৱ কৰি, মধুৰভাষিণী তাই সময়ে সময়ে গাত্ৰ-সংবাহন কৰি, ত্বকক সুখ দিয়া সেৱাৰে শুশ্ৰূষা কৰিলে।
Verse 156
शुश्रूषन्त्यनुकूला च उवास बहुलाः समाः / पूर्णं धूमव्रते चापि घोरे वर्षसहस्रके
অনুকূল হৈ শুশ্ৰূষা কৰি তাই বহু বছৰ তাত বাস কৰিলে; আৰু ঘোৰ ধূমব্ৰততো তাই এক সহস্ৰ বছৰৰ কাল পূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 157
वरेण च्छन्दयामास काव्यं प्रीतो ऽभवस्तदा / एवं व्रतं त्वयैकेन चीर्णं नान्येन केन चित्
বৰ দান কৰি তেওঁ কাব্যক সন্তুষ্ট কৰিলে আৰু তেতিয়া তেওঁ প্ৰসন্ন হ’ল। এনেকুৱা ব্ৰত কেৱল তুমিয়েই পালন কৰিছা; আন কোনেও নহয়।
Verse 158
तस्मात्त्वं तपसा बुद्ध्या श्रुतेन च बलेन च / तेजसा वापि विबुधान्सर्वानभिभविष्यसि
সেয়ে তুমি তপস্যা, বুদ্ধি, শ্ৰুতি-জ্ঞান, বল আৰু তেজৰ দ্বাৰা সকলো দেৱতাকো অতিক্ৰম কৰিবা।
Verse 159
यच्च किञ्चिन्ममब्रह्म विद्यते भृगुनन्दन / सांग च सरहस्यं च यज्ञोपनिषदस्तथा
হে ভৃগুনন্দন! মোৰ যি-কিছু ব্ৰহ্মবিদ্যা আছে—অংগসহ, ৰহস্যসহ, আৰু যজ্ঞোপনিষদ-সদৃশ উপদেশো—
Verse 160
प्रतिभाति ते सर्वं तद्वाच्यं तु न कस्यचित् / सर्वाभिभावी तेन त्वं द्विजश्रेष्ठो भविष्यसि
সেই সকলো তোমাৰ আগত স্পষ্টভাৱে উদ্ভাসিত হয়; কিন্তু সেয়া কাকো ক’ব নালাগে। তাৰ দ্বাৰা তুমি সকলোকে অতিক্ৰম কৰি দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ হ’বা।
Verse 161
एवं दत्त्वा वरं तस्यै भार्गवाय भवः पुनः / प्रजेशत्वं धनेशत्वमवध्यत्वं च वै ददौ
এইদৰে বৰ দান কৰি, পুনৰ ভৱ (শিৱ) এ ভাৰ্গৱক প্ৰজেশত্ব, ধনেশত্ব আৰু অবধ্যত্বো দান কৰিলে।
Verse 162
एतांल्लब्ध्वा वरान्काव्यः संप्रहृष्टतनूरुहः / हर्षात्प्रादुर्बभौ तस्य दिव्यं स्तोत्रं महेशितुः
সেই বৰসমূহ লাভ কৰি কাব্য আনন্দত ৰোমাঞ্চিত হ’ল। হর্ষত তেওঁৰ মুখৰ পৰা মহেশ্বৰৰ দিব্য স্তোত্ৰ প্ৰকাশ পালে।
Verse 163
तदा तिर्यक्स्थितस्त्वेवं तुष्टुवे नीललोहितम् / नमो ऽस्तु शितिकण्ठाय सुराद्याय सुवर्चसे
তেতিয়া তেওঁ তিৰ্যকভাৱে থিয় হৈ নীললোহিতক স্তৱ কৰিলে—শিতিকণ্ঠ, সুৰসকলৰ আদ্য, মহাতেজস্বী তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 164
लेलिहानाय लेह्याय वत्सराय जगत्पते / कपर्दिने ह्यूर्द्ध्वरोम्णे हर्यक्षवरदाय च
লেলিহান, লেহ্য, বৎসৰ-স্বৰূপ জগত্পতি; কপৰ্দী, ঊৰ্ধ্বৰোম্ণ আৰু হৰ্যক্ষক বৰ দান কৰা প্ৰভুক নমস্কাৰ।
Verse 165
संस्तुताय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे / उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे
স্তৱনীয়, সুতীৰ্থ-স্বৰূপ, দেৱদেৱ, বেগস্বৰূপ; উষ্ণীষধাৰী, সুমুখ, সহস্ৰাক্ষ আৰু বৰ্ষাদাতা মীঢুষক নমস্কাৰ।
Verse 166
वसुरेताय रुद्राय तपसे चीरवाससे / निस्वाय मुक्तकेशाय सेनान्ये रोहिताय च
বসুৰেতা ৰুদ্ৰক, তপসক, চীৰবাসস ধাৰণকাৰীক; নিস্ব, মুক্তকেশ, সেনান্য আৰু ৰোহিতক নমস্কাৰ।
Verse 167
कवये राजवृद्धाय तक्षकक्रीडनाय च / गिरिशायार्कनेत्राय यतये चाज्यपाय च
কবিস্বৰূপ, ৰাজবৃদ্ধ, তক্ষক-ক্ৰীড়নপ্ৰিয়, গিৰীশ, অৰ্কনেত্ৰ, যতি আৰু আজ্যপায়ীক প্ৰণাম।
Verse 168
सुवृत्ताय सुहस्ताय धन्विने भार्गवाय च / सहस्रबाहवे चैव सहस्रामलचक्षुषे
সুবৃত্ত, সুহস্ত, ধনুৰ্ধৰ ভার্গৱ, সহস্ৰবাহু আৰু সহস্ৰ নিৰ্মল চক্ষুধাৰীলৈ প্ৰণাম।
Verse 169
सहस्रकुक्षये चैव सहस्रचरणाय च / सहस्रशिरसे चैव बहुरूपाय वेधसे
সহস্ৰ কুক্ষি, সহস্ৰ চৰণ, সহস্ৰ শিৰ আৰু বহুৰূপ বিধাতালৈ প্ৰণাম।
Verse 170
भवाय विश्वरूपाय श्वेताय पुरुषाय च / निषङ्गिणे कवचिने सूक्ष्माय क्षपणाय च
ভৱ, বিশ্বৰূপ, শ্বেত পুৰুষ, নিষঙ্গধাৰী, কবচধাৰী, সূক্ষ্ম আৰু ক্ষপণলৈ প্ৰণাম।
Verse 171
ताम्राय चैव भीमाय उग्राय च शिवाय च / महादेवाय सर्वाय विश्वरूपशिवाय च
তাম্ৰ, ভীম, উগ্ৰ, শিৱ, মহাদেৱ, সৰ্ব আৰু বিশ্বৰূপ-শিৱলৈ প্ৰণাম।
Verse 172
हिरण्याय वसिष्ठाय वर्षाय मध्यमाय च / धाम्ने चैव पिशङ्गाय पिङ्गलायारुणाय च
হিৰণ্যস্বৰূপ, বসিষ্ঠ, বৰ্ষ, মধ্যম; আৰু ধামস্বৰূপ, পিশঙ্গ, পিংগল, অৰুণ—সকললৈ প্ৰণাম।
Verse 173
पिनाकिने चेषुमते चित्राय रोहिताय च / दुन्दुभ्यायैकपादाय अर्हाय बुद्धये तथा / मृगव्याधाय सर्वाय स्थाणवे भीषणाय च
পিনাকধাৰী, ইষুমতি, চিত্ৰ, ৰোহিত; দুন্দুভি, একপাদ, অৰ্হ, বুদ্ধিস্বৰূপ; মৃগব্যাধ, সৰ্ব, স্থাণু, ভীষণ—সকললৈ প্ৰণাম।
Verse 174
बहुरूपाय चोग्राय त्रिनेत्रायेश्वराय च / कपिलोयैकवीराय मृत्यवे त्र्यंबकाय च
বহুৰূপ, উগ্ৰ, ত্ৰিনেত্ৰ, ঈশ্বৰ; কপিল, একবীৰ, মৃত্যু আৰু ত্ৰ্যম্বক—সকললৈ প্ৰণাম।
Verse 175
वास्तोष्पते पिनाकाय शङ्कराय शिवाय च / आरण्याय गृहस्थाय यतिने बह्मचारिणे
বাস্তোষ্পতি, পিনাকধাৰী, শংকৰ আৰু শিৱ; আৰু আৰণ্য, গৃহস্থ, যতি, ব্ৰহ্মচাৰী—সকললৈ প্ৰণাম।
Verse 176
सांख्याय चैव योगाय ध्यानिने दीक्षिताय च / अन्तर्हिताय सर्वाय तप्याय व्यापिने तथा
সাংখ্যস্বৰূপ, যোগস্বৰূপ, ধ্যানী, দীক্ষিত; আৰু অন্তৰ্হিত, সৰ্বস্বৰূপ, তপ্য, ব্যাপী—সকললৈ প্ৰণাম।
Verse 177
बुद्धाय चैव शुद्धाय मुक्ताय केवलाय च / रोधसे चैकितानाय ब्रह्मिष्ठाय महार्षये
বুদ্ধস্বৰূপ, শুদ্ধ, মুক্ত আৰু কেৱল; লগতে ৰোধস, একচিত্ত, ব্ৰহ্মনিষ্ঠ মহর্ষিক প্ৰণাম।
Verse 178
चतुष्पादाय मेध्याय वर्मिणे शीघ्रगाय च / शिखण्डिने कपालाय दण्डिने विश्वमेधसे
চতুষ্পাদ, পৱিত্ৰ, বর্মধাৰী আৰু শীঘ্ৰগামী; শিখণ্ডী, কপালধাৰী, দণ্ডধাৰী, বিশ্বমেধাবীক প্ৰণাম।
Verse 179
अप्रतीताय दीप्ताय भास्कराय सुमेधसे / क्रूराय विकृतायैव बीभत्साय शिवाय च
অপ্ৰতীত, দীপ্ত, ভাস্কৰসম, সুমেধাবী; আৰু ক্ৰূৰ, বিকৃত, ভীভৎস আৰু শিৱস্বৰূপক প্ৰণাম।
Verse 180
शुचये परिधानाय सद्योजाताय मृत्यवे / पिशिताशाय शर्वाय मेघाय वैद्युताय च
শুচি, পৰিধানধাৰী, সদ্যোজাত আৰু মৃত্যুস্বৰূপ; পিশিতাশ, শৰ্ব, মেঘ আৰু বৈদ্যুতস্বৰূপক প্ৰণাম।
Verse 181
दक्षाय च जघन्याय लोकानामीश्वराय च / अनामयाय चेध्माय हिरण्यायैकचक्षुषे
দক্ষ, জঘন্য, লোকসমূহৰ ঈশ্বৰ; অনাময়, ইধ্ম (সমিধা) আৰু হিৰণ্য; আৰু একচক্ষুক প্ৰণাম।
Verse 182
श्रेष्ठाय वामदेवाय ईशानाय च धीमते / महाकल्पाय दीप्ताय रोदनाय हसाय च
শ্ৰেষ্ঠ বামদেৱ, ঈশান আৰু ধীমন্ত প্ৰভুক; মহাকল্প-স্বৰূপ দীপ্ত, ৰোদন আৰু হাস্য-ৰূপক প্ৰণাম।
Verse 183
दृढधन्विने कवचिने रथिने च वरूथिने / भृगुनाथाय शुक्राय गह्वरिष्ठाय धीमते
দৃঢ় ধনুৰ্ধাৰী, কবচধাৰী, ৰথী আৰু বৰূথী; ভৃগুনাথ শুক্ৰ, গহ্বৰস্থ ধীমন্তক প্ৰণাম।
Verse 184
अमोघाय प्रशान्ताय सदा विप्रप्रियाय च / दिग्वासः कृत्तिवासाय भगघ्नाय नमो ऽस्तु ते
অমোঘ, প্ৰশান্ত, সদা বিপ্ৰপ্ৰিয়; দিগ্বাস, কৃত্তিবাস আৰু ভগঘ্ন—আপোনাক প্ৰণাম।
Verse 185
पशूनां पतये चैव भूतानां पतये नमः / प्रभवे ऋग्यजुःसाम्ने स्वाहायै च सुधाय च
পশুৰ পতি আৰু ভূতৰ পতিক প্ৰণাম; ঋগ্-যজুঃ-সামৰ প্ৰভৱ, স্বাহা আৰু সুধা-স্বৰূপক নমস্কাৰ।
Verse 186
वषट्कारतमायैव तुभ्यं मन्त्रात्मने नमः / स्रष्ट्रे धात्रे तथा कर्त्रे हर्त्रे च क्षपणाय च
বষটকাৰ-স্বৰূপ মন্ত্ৰাত্মন, আপোনাক প্ৰণাম; স্ৰষ্টা, ধাতা, কৰ্তা, হর্তা আৰু ক্ষপণ-ৰূপকো নমস্কাৰ।
Verse 187
भूतभव्यभवेशाय तुभ्यं कर्मात्मने नमः / वसवे चैव साध्याय रुद्रादित्याश्विनाय च
ভূত-ভব্য-বৰ্তমানৰ অধীশ্বৰ, কৰ্মস্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ। বসু, সাধ্য, ৰুদ্ৰ, আদিত্য আৰু অশ্বিনসকলকো নমঃ।
Verse 188
विश्वाय मरुते चैव तुभ्यं देवात्मने नमः / अग्नीषोमविधिज्ञाय पशुमन्त्रौ षधाय च
বিশ্বদেৱ আৰু মৰুতসকলসহ, দেৱস্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ। অগ্নি-সোম বিধি-জ্ঞ, পশুমন্ত্ৰ আৰু ঔষধিস্বৰূপকো নমঃ।
Verse 189
दक्षिणावभृथायैव तुभ्यं यज्ञात्मने नमः / तपसे चैव सत्याय त्यागाय च शमाय च
দক্ষিণা আৰু অৱভৃথ-স্নানসহ, যজ্ঞস্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ। তপস্যা, সত্য, ত্যাগ আৰু শম (শান্তি)কো নমঃ।
Verse 190
अहिंसायाथ लोभाय सुवेषायानिशाय च / सर्वभूतात्प्रभूताय तुभ्यं योगात्मने नमः
অহিংসা, তদ্ৰূপ লোভ, সুবেষ আৰু নিশা—এই সকলো ৰূপে তোমাক নমস্কাৰ। সৰ্বভূতৰ ওপৰত মহান, যোগস্বৰূপ তোমাক নমঃ।
Verse 191
पृथिव्यै चान्तरिक्षाय महासे त्रिदिवाय च / जनस्तपाय सत्याय तुभ्यं लोकात्मने नमः
পৃথিৱী, অন্তৰীক্ষ, মহস্ আৰু ত্ৰিদিৱক নমঃ। জন, তপ আৰু সত্য লোকৰূপে অধিষ্ঠিত লোকাত্মা তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 192
अव्यक्तायाथ महते भूतायैवेन्द्रियाय च / तन्मात्रायाथ महते तुभ्यं तत्त्वात्मने नमः
অব্যক্ত, মহৎ, ভূত, ইন্দ্ৰিয় আৰু তন্মাত্ৰা-ৰূপ মহান তত্ত্বাত্মা! আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 193
नित्याय चाप्यलिङ्गाय सूक्ष्माय चेतराय च / शुद्धाय विभवे चैव तुभ्यं नित्यात्मने नमः
নিত্য, অলিঙ্গ, সূক্ষ্ম আৰু পৰাত্পৰ, শুদ্ধ আৰু বিভৱ-স্বৰূপ নিত্যাত্মা! আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 194
नमस्ते त्रिषु लोकेषु स्वरन्तेषु भुवादिषु / सत्यान्तमहराद्येषु चतुर्षु च नमो ऽस्तु ते
তিনিও লোকত, স্বৰ্গাদি ভুৱনত, আৰু সত্যলোকৰ পৰা মহৰ্লোকলৈ চাৰিটা স্তৰত—হে প্ৰভু, আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 195
नामस्तोत्रे मया ह्यस्मिन्यदसद्व्याहृतं प्रभो / मद्भक्त इतिब्रह्मण्य सर्वं तत्क्षन्तुमर्हसि
হে প্ৰভু! এই নামস্তোত্ৰত মোৰ দ্বাৰা যি অনুচিত কথা উচ্চাৰিত হৈছে, হে ব্ৰাহ্মণ্য! মোক ভক্ত বুলি জানি সকলো ক্ষমা কৰক।
Frequently Asked Questions
The Vṛṣṇi/Yādava-associated lineage is foregrounded through the named vaṃśa-vīras—Saṃkarṣaṇa, Vāsudeva, Pradyumna, Sāṃba, and Aniruddha—serving as a structured entry into the Kṛṣṇa-centered clan register.
The ṛṣis ask why the supreme Viṣṇu repeatedly assumes human birth—entering a womb, adopting social roles (including cowherd life), and appearing among praised brahmin-kṣatriya contexts—despite being the cosmic regulator.
It supplies a doctrinal contrast: the same deity who establishes cosmic pathways as Trivikrama is also capable of intimate human embodiment, thereby legitimizing Kṛṣṇa’s historical-līlā as continuous with universal sovereignty.