Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 24
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
आयुर्वेदं भरद्वाजात्प्राप्येह सभिषक्क्रियम् / तमष्टधा पुनर्व्यस्य शिष्येभ्यः प्रत्यपादयत्
Transliteration
āyurvedaṃ bharadvājātprāpyeha sabhiṣakkriyam / tamaṣṭadhā punarvyasya śiṣyebhyaḥ pratyapādayat
Translation
ভৰদ্বাজৰ পৰা চিকিৎসাক্ৰিয়াসহ আয়ুৰ্বেদ লাভ কৰি, তেওঁ তাক পুনৰ আঠ ভাগত বিভক্ত কৰি শিষ্যসকলক প্ৰদান কৰিলে।
Word by Word
आयुर्वेदम्Ayurveda
आयुर्वेदम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआयुस्+वेद (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (आयुषः वेदः), पुल्लिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
भरद्वाजात्from Bharadvaja
भरद्वाजात्:
अपादान (Source/अपादानकारक)
TypeNoun
Rootभरद्वाज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन
प्राप्यhaving obtained
प्राप्य:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootप्र+आप् (धातु) → प्राप्य (कृदन्त, ल्यप्/gerund)
Formअव्ययीभाव-स्वरूप कृदन्त (Gerund/ल्यप्), क्रियाविशेषण (absolutive)
इहhere
इह:
देशाधिकरण (Place adjunct)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
स-भिषक्-क्रियम्with medical practice/clinical procedure
स-भिषक्-क्रियम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/अव्यय) + भिषक् (प्रातिपदिक) + क्रिय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (सहित/स- उपपद: भिषकां क्रिया यस्मिन्/यत्), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; आयुर्वेदम् इति विशेषणम्
तम्that (Ayurveda)
तम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अष्टधाeightfold
अष्टधा:
प्रकार (Manner adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअष्टधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb: ‘in eight ways’)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (adverb)
व्यस्यhaving divided/arranged
व्यस्य:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootवि+अस्/अस्य (धातु) → व्यस्य (कृदन्त, ल्यप्/gerund; from वि+अस् ‘to throw/arrange’, sense ‘to divide/arrange’)
Formअव्ययीभाव-स्वरूप कृदन्त (Gerund/ल्यप्), क्रियाविशेषण
शिष्येभ्यःto the disciples
शिष्येभ्यः:
सम्प्रदान (Recipient/सम्प्रदानकारक)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), बहुवचन (Plural)
प्रत्यपादयत्he taught/handed down
प्रत्यपादयत्:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootप्रति+अप+दा (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्