Shloka 9
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
ऋषय ऊचुः गन्धर्वी चोर्वशी देवी राजानं मानुषं कथम् / उत्सृज्य तं च संप्राप्ता तन्नो ब्रूहि च दुष्कृतम्
Transliteration
ṛṣaya ūcuḥ gandharvī corvaśī devī rājānaṃ mānuṣaṃ katham / utsṛjya taṃ ca saṃprāptā tanno brūhi ca duṣkṛtam
Translation
ঋষিসকলে ক’লে—দেৱী গন্ধৰ্বী উৰ্বশীয়ে মানৱ ৰজাক কেনেকৈ ত্যাগ কৰি ইয়ালৈ আহিল? সেই দোষ আমাক কওক।
Word by Word
ऋषयःthe sages
ऋषयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; Nominative plural
ऊचुःsaid
ऊचुः:
क्रिया (Main action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; Parasmaipada; irregular perfect of √वच्
गन्धर्वीthe Gandharva-woman
गन्धर्वी:
कर्ता (Subject, in question)
TypeNoun
Rootगन्धर्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
उर्वशीUrvaśī
उर्वशी:
समनाधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootउर्वशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular; apposition to गन्धर्वी
देवीthe goddess
देवी:
समनाधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative singular; apposition
राजानम्the king
राजानम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
मानुषम्human
मानुषम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular; qualifies राजानम्
कथम्how?
कथम्:
प्रश्न (Interrogative)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; interrogative adverb
उत्सृज्यhaving abandoned
उत्सृज्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeVerb
Rootउत्-सृज् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) from √सृज् with prefix उत्-; ‘having abandoned’
तम्him
तम्:
कर्म (Object of उत्सृज्य)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
संप्राप्ताhaving reached, having come
संप्राप्ता:
कर्ता (Agent, in question)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-आप् (धातु)
Formकृत (past active participle in feminine, क्त) from √आप् with prefixes सम्-प्र-; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; agrees with उर्वशी/गन्धर्वी
तत्that
तत्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular; object of ब्रूहि
नःto us
नः:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी बहुवचन-रूप (enclitic): ‘of us/to us’; here dative sense ‘to us’
ब्रूहिtell
ब्रूहि:
क्रिया (Command)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलोट् (Imperative/लोट्), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; Parasmaipada
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
दुष्कृतम्the wrongdoing, misdeed
दुष्कृतम्:
कर्म (Object/apposition)
TypeNoun
Rootदुष्कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular; in apposition to तत्