Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 11
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
कुमारं संपरं विद्धि द्विस्तरं वामनं गतः / एष वै एष चैवस्यकुतरेकः कुलाधिकः
Transliteration
kumāraṃ saṃparaṃ viddhi dvistaraṃ vāmanaṃ gataḥ / eṣa vai eṣa caivasyakutarekaḥ kulādhikaḥ
Translation
কুমাৰক ‘সংপৰ’ বুলি জান; সি দ্বিস্তৰ হৈ বামনভাব লাভ কৰে। এইয়েই সি—ইয়াত কুলশ্ৰেষ্ঠতাৰ এক বিশেষ লক্ষণ আছে।
Word by Word
कुमारम्Kumāra (a name)/the youth
कुमारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative Singular Masculine
संपरम्Saṃpara (a name/term)
संपरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative Singular Masculine
विद्धिknow/understand
विद्धि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√विद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
द्विस्तरम्twofold/two-tiered
द्विस्तरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootद्वि + स्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative Singular Masculine; ‘two-layered/twofold’
वामनम्Vāmana (a name)/the dwarf
वामनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवामन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative Singular Masculine
गतःgone/reached
गतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगतम्/गत (कृदन्त; √गम् धातु, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत्; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; past participle used predicatively ‘has gone/has reached’
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; demonstrative pronoun
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय; emphatic particle
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; demonstrative pronoun
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction
एवjust/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय; emphatic particle
अस्यof this
अस्य:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th), एकवचन; Genitive Singular; ‘of this’
कुतर-एकःwhich one (among them)
कुतर-एकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुतर (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘which one (single)’
कुलाधिकःsuperior by lineage
कुलाधिकः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकुल + अधिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘superior in lineage/family’