Adhyaya 59
Vamśānukramaṇikā: Varuṇa–Kali Descendants and the Naiṛta Grahas (Genealogical Catalogue)
এই অধ্যায় সংলাপধৰ্মী; আগৰ সন্দেহৰ পৰা মুক্ত ঋষিসকলে বংশসমূহৰ আনুপূৰ্ব্য, মহাৰাজাসকলৰ স্থিতি আৰু প্ৰভাৱ শুনিব বিচাৰে। সূত/লোমহর্ষণ-ধাৰাৰ আখ্যানকুশলী বক্তাই ধাপে ধাপে বংশানুকীৰ্তন কৰিব বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। তাৰ পাছত বৰুণৰ পত্নী স্তুতা-ৰ উল্লেখ কৰি বংশধাৰা কালি (আৰু বৈদ্য)লৈ আগবাঢ়ে আৰু জয়–বিজয় আদি সন্ততিৰ কথা কোৱা হয়। কালি-পুত্ৰ মদ আৰু কালি-পত্নী হিংসা পৌৰাণিক ব্যক্তীকৰণ হিচাপে বৰ্ণিত। তাৰ পিছত শিৰোহীন, দেহহীন, একহাত/একপা আদি বিচিত্ৰ লক্ষণযুক্ত পুৰুষাদক স্বভাৱৰ বংশজ আৰু তেওঁলোকৰ পত্নীসকলৰ তালিকা আহে। তেওঁলোকৰ সন্তান ‘নৈঋত’ নামৰ ‘গ্ৰহ’—বিশেষকৈ শিশুসকলক পীড়া দিয়া অধিকারী শক্তি—বুলি স্থাপন কৰা হয়। শেষত ব্ৰহ্মাৰ অনুমোদনে স্কন্দক তেওঁলোকৰ অধিপতি ৰূপে স্থিৰ কৰি বংশবৰ্ণনাৰ সৈতে গ্ৰহ-পীড়াৰ কাৰণ, নাম আৰু নিয়ন্ত্ৰণো সংযুক্ত কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्त मध्यमभागे तृतीय उपाद्धातपादे ऽष्टपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५८// बृहस्पतिरुवाच ऋषयस्त्वेव मुक्तास्तु परं हर्षमुपागताः / परं शुश्रूषया भूयः पप्रच्छुस्तदनन्तरम्
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যমভাগৰ তৃতীয় উপাদ্ধাতপাদত অষ্টপঞ্চাশত্তম অধ্যায় (58) সমাপ্ত। বৃহস্পতিয়ে ক’লে—ঋষিসকল মুক্ত হৈ পৰম হর্ষ লাভ কৰিলে আৰু অধিক শুনিবলৈ আগ্ৰহেৰে তাৰ পিছত পুনৰ প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 2
ऋषय ऊचुः वंशानामानुपूर्व्येण राज्ञां चामिततेजसाम् / स्थितिं चैषां प्रभावं च ब्रूहि नः परिपृच्छताम्
ঋষিসকলে ক’লে—বংশসমূহৰ ক্রমানুসাৰে আৰু অমিত তেজস্বী ৰজাসকলৰ স্থিতি আৰু প্ৰভাৱ আমাক কওক; আমি সুধিছোঁ।
Verse 3
एवमुक्तस्ततस्तैस्तु तदासौ लोमहर्षणः / शृण्वतामुत्तराख्याने ऋषीणां वाक्य कोविदः
তেওঁলোকে এনেদৰে ক’লে, তেতিয়া লোমহর্ষণ—ঋষিবাক্যত নিপুণ—শুনি থকা ঋষিসকলৰ আগত পৰৱৰ্তী আখ্যান ক’বলৈ ধৰিলে।
Verse 4
अख्यानकुशलो भूयः परं वाक्यमुवाच ह / ब्रुवतो मे निबोधंश्च ऋषिराह यथा मम
আখ্যানত নিপুণ তেওঁ পুনৰ উত্তম বাক্য ক’লে—“মই কোৱা কথাখিনি মন দি বুজা; ঋষিয়ে মোক যিদৰে কৈছিল, তেনেদৰেই।”
Verse 5
वंशानामानुपूर्व्येण राज्ञां चामिततेजसाम् / स्थितिं चैषां प्रभावं च क्रमतो मे निबोधत
বংশসমূহৰ ক্রমানুসাৰে আৰু অমিত তেজস্বী ৰজাসকলৰ স্থিতি আৰু প্ৰভাৱ—এই সকলো ক্ৰমে মোৰ পৰা বুজি লোৱা।
Verse 6
वरुणस्य सपत्नीकान् स्तुता देवी उदाहृता / तस्याः पुत्रौ कलिर्वैद्यः स्तुता च सुरसुंदरी
বৰুণৰ সহধৰ্মিণী হিচাপে ‘স্তুতা’ নামৰ দেৱী উল্লেখিত। তেখেতৰ দুটা সন্তান—কলি (বৈদ্য) আৰু ‘স্তুতা’ নামৰ এক সুৰসুন্দৰী।
Verse 7
कलिपुत्रौ महावीर्यौं जयश्च विजयश्च ह / वैद्यपुत्रौ घृणिश्चैव मुनिश्चैव महाबलौ
কলিৰ দুজন মহাবীৰ্য পুত্ৰ—জয় আৰু বিজয়; আৰু বৈদ্যৰ পুত্ৰ—ঘৃণি আৰু মুনি—মহাবলবান আছিল।
Verse 8
प्रत्तानामनु कामानामन्योन्यस्य प्रभक्षिणौ / भक्ष्यित्वा तावन्योन्यं विनाशं समवाप्नुतः
প্ৰদত্ত কামনাৰ অনুসৰণে তেওঁলোকে পৰস্পৰকেই গ্ৰাস কৰিবলৈ ধৰিলে; একে-অন্যক ভক্ষণ কৰি শেষত বিনাশ লাভ কৰিলে।
Verse 9
कलिः सुरायाः संज्ञेयस्तस्य पुत्रो मदः स्मृतः / स्मृता हिंसा कलेर्भार्या श्रेष्ठा या निकृतस्मृतिः
কলিক ‘সুৰা’ (মদিৰা) নামে চিনিব লাগে, তাৰ পুত্ৰ ‘মদ’ বুলি স্মৃত; আৰু কলিৰ পত্নী ‘হিংসা’, যি ‘নিকৃতি’ (কপট) ৰূপে শ্ৰেষ্ঠা বুলি কোৱা হয়।
Verse 10
प्रसूतान्ये कलेः पुत्राश्चत्वारः पुरुषादकाः / नाके विघ्नश्च विख्यातो भद्रमोविधमस्तथा
কলিৰ আন চাৰিজন পুত্ৰ জন্মিল, যিসকল মানুহভক্ষক—নাকে, বিখ্যাত বিঘ্ন, ভদ্ৰম আৰু বিধম।
Verse 11
अशिरस्कतया विघ्नो नाकश्चैवाशरीरवान् / भद्रमश्चैकहस्तो ऽभूद्विधमश्चैकपात्स्मृतः
বিঘ্ন শিৰবিহীন; নাকে দেহবিহীন; ভদ্ৰম একহাতীয়া; আৰু বিধম একপদীয়া বুলি স্মৃত।
Verse 12
भद्रमस्य तथापत्नी तामसी पूतना तथा / रेवती विधमस्यापि तयोः पुत्राः सहस्रशः
ভদ্ৰৰ পত্নী তামসী আৰু পূতনা; আৰু বিধমৰ পত্নী ৰেৱতী—তেওঁলোকৰ পুত্ৰসকল সহস্ৰসংখ্যক আছিল।
Verse 13
नाकस्य शकुनिः पत्नी विघ्नस्य च अयो मुखी / राक्षसास्तु महावीर्याः संध्याद्वयविचारिमः
নাকৰ পত্নী শকুনি, আৰু বিঘ্নৰ অয়োমুখী; সেই ৰাক্ষসসকল মহাবীৰ্যবান আৰু দুয়ো সন্ধ্যাত বিচৰণকাৰী আছিল।
Verse 14
रेवतीपूतनापुत्रा नैऋता नामतः स्मृताः / ग्रहस्ते राक्षसाः सर्वे बालानां तु विशेषतः
ৰেৱতী আৰু পূতনাৰ পুত্ৰসকল ‘নৈঋত’ নামে স্মৃত; তেওঁলোক সকলো ৰাক্ষস-গ্ৰহ, বিশেষকৈ শিশুসকলক পীড়া দিয়া।
Verse 15
स्कन्दस्तेषामधिपतिर्ब्रह्मणो ऽनुमतः प्रभुः / बृहस्पतेर्या भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी
তেওঁলোকৰ অধিপতি স্কন্দ, ব্ৰহ্মাৰ অনুমোদিত প্ৰভু; আৰু বৃহস্পতিৰ ভগিনী তেওঁ—শ্ৰেষ্ঠা নাৰী, ব্ৰহ্মচাৰিণী।
Verse 16
योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमसक्ता चरते सदा / प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च
তেওঁ যোগসিদ্ধা; সমগ্ৰ জগতত আসক্তিহীন হৈ সদা বিচৰণ কৰে। তেওঁ বসুসকলৰ অষ্টম প্ৰভাসৰ পত্নী।
Verse 17
विश्वकर्मा सुरस्तस्या जातः शिल्पिप्रजापतिः / त्वष्टा विराजो रूपाणि धर्मपौत्र उदारधीः
সেই সুৰৰ বংশত বিশ্বকৰ্মা জন্মিল—শিল্পীসকলৰ প্ৰজাপতি। আৰু ত্বষ্টা বিৰাজৰ ৰূপসমূহৰ স্ৰষ্টা, ধৰ্মৰ পৌত্ৰ, উদাৰবুদ্ধি।
Verse 18
कर्त्ता शिल्पिसहस्राणां त्रिदशानां तु योगतः / यःसर्वेषां विमानानि देवतानां चकार ह
যোগশক্তিৰে তেওঁ ত্ৰিদশসকলৰ সহস্ৰ শিল্পীৰ কৰ্তা; যিয়ে সকলো দেৱতাৰ বিমান নিৰ্মাণ কৰিলে।
Verse 19
मानुषाश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः / प्रह्रादी विश्रुता तस्य पत्नी त्वष्टुर्विरोचना
সেই মহাত্মাৰ শিল্পকর্মে মানুহেও জীৱিকা পায়। তেওঁৰ পত্নী ‘প্ৰহ্ৰাদী’ নামে বিশ্ৰুত, ত্বষ্টাৰ বিৰোচনা।
Verse 20
विरोचनस्य भगिनी माता त्रिशिरसस्तथा / देवाचार्यस्य महतो विश्वरूपस्य धीमतः
সেইগৰাকী বিৰোচনৰ ভগিনী আৰু ত্ৰিশিৰাৰ মাতৃ; লগতে মহান, ধীমান দেৱাচাৰ্য বিশ্বৰূপৰো মাতৃ।
Verse 21
विश्वकर्मात्मजश्वैव विश्वकर्मा मयः स्मृतः / सुरेणुरिति विख्याता स्वसा तस्य यवीयसी
বিশ্বকৰ্মাৰ পুত্ৰও ‘ময়’ নামে বিশ্বকৰ্মা বুলি স্মৃত। তেওঁৰ কনিষ্ঠা ভগ্নী ‘সুৰেণু’ নামে বিখ্যাত।
Verse 22
त्वाष्ट्री या सवितुर्भार्या पुनः संज्ञेति विश्रुता / प्रासूत सा महाभागं मनुं ज्येष्ठं विवस्वतः
ত্বষ্টাৰ কন্যা, সৱিতাৰ ভাৰ্যা, যি পুনৰ ‘সঞ্জ্ঞা’ নামে বিখ্যাত হ’ল, সেই মহাভাগ্যৱতীয়ে বিবস্বানৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ মনুক প্ৰসৱ কৰিলে।
Verse 23
यमौ प्रासूत च पुनर्यमं च यमुनां च ह / सा तु गत्वा कुरून्देवी वडवा रूपधारिणी
পুনৰ তেওঁ যম আৰু যমুনা—এই যমজ দুয়োক প্ৰসৱ কৰিলে। তাৰ পাছত সেই দেৱী কুৰুদেশলৈ গৈ বডৱা (ঘোঁৰী) ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 24
सवितुश्चास्य रूपस्य नासिकाभ्यां तु तौ स्मृतौ / प्रासूत सा महाभाग त्वन्तरिक्षे ऽश्विनौ किल
সেই (বডৱা-ৰূপ) সৱিতাৰ সেই ৰূপৰ দুটা নাসিকাৰ পৰাই তেওঁলোক (অশ্বিনীকুমাৰ) জন্মিল—এনে স্মৃত। সেই মহাভাগ্যৱতীয়ে অন্তৰিক্ষত অশ্বিনৌক প্ৰসৱ কৰিলে।
Verse 25
नासत्यं चैव दस्रं च मार्त्तण्डस्यात्मजावुभौ / ऋषय ऊचुः कस्मान्मार्त्तण्ड इत्येष विवस्वानुदितो बुधैः
তেওঁলোক দুয়ো—নাসত্য আৰু দস্ৰ—মাৰ্তণ্ডৰ পুত্ৰ। ঋষিসকলে ক’লে: ‘বুধসকলে এই বিবস্বানক “মাৰ্তণ্ড” বুলি কিয় ক’লে?’
Verse 26
किमर्थं सासुरूपा वै नासिकाभ्यामसूयत / एतद्वेदितुमिच्छामो सर्वं नो ब्रूहि पृच्छताम्
সেই বডৱা-ৰূপিণী (দেৱী) নাসিকাৰ পৰাই কিয় উদ্ভৱ হ’ল? আমি এইটো জানিব বিচাৰোঁ; আমি সুধিছোঁ—আমাক সকলো কওক।
Verse 27
सूत उवाच चिरोत्पन्नमतिर्भिन्नमण्डं त्वष्ट्रा विदारितम् / गर्भवधं भ्रान्तः कश्यपो विद्रुतो भवेत्
সূত ক’লে—দীৰ্ঘদিনৰ পিছত উৎপন্ন সেই অণ্ড ভাঙি গ’ল; ত্বষ্টাই তাক বিদাৰিলে। গৰ্ভবধৰ আশংকাত ভ্ৰান্ত কশ্যপ ভয়তে দৌৰি গ’ল।
Verse 28
अण्डे द्विधाकृते त्वण्डं दृष्ट्वा त्वष्टेदमब्रवीत् / नैतन्न्यूनं भवादण्डं मार्त्तण्डस्त्वं भवानघ
অণ্ড দু’ভাগ হোৱাত তাক দেখি ত্বষ্টাই ক’লে—“এই অণ্ড যেন হীন নহয়; হে নিষ্পাপ, তুমি ‘মাৰ্ত্তণ্ড’ হওঁক।”
Verse 29
न खल्वयं मृतोंऽडस्थ इति स्नेहात्पिताब्रवीत् / तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नामान्वर्थमुदाहरन्
“অণ্ডৰ ভিতৰত থকা এইজন মৰা নাই”—স্নেহত পিতাই ক’লে। সেই বাক্য শুনি তেওঁলোকে অৰ্থানুসাৰে নাম উচ্চাৰণ কৰিলে।
Verse 30
यन्मार्त्तण्डो भवेत्युक्तस्त्वण्डात्सोंडे द्विधाकृते / तस्माद्विवस्वान्मार्त्तण्डः पुराणज्ञैर्विभाव्यते
অণ্ড দু’ভাগ হোৱাত তাক “তুমি মাৰ্ত্তণ্ড হওঁক” বুলি কোৱা হৈছিল; সেয়ে পুৰাণজ্ঞসকলে বিবস্বানক ‘মাৰ্ত্তণ্ড’ বুলি বিবেচনা কৰে।
Verse 31
ततः प्रजाः प्रवक्ष्यामि मार्त्तण्डस्य विवस्वतः / विजज्ञे सवितुर्भार्या संज्ञा पुत्रांस्तु त्रीन्पुनः
এতিয়া মই মাৰ্ত্তণ্ড বিবস্বানৰ সন্তানসকলৰ কথা ক’ম। সৱিতাৰ পত্নী সংজ্ঞাই পুনৰ তিনিজন পুত্ৰ জন্ম দিলে।
Verse 32
मनुं यमीं यमं चैव छाया सा तपती तथा / शनैश्चरं तथैवैते मार्त्तण्डस्यात्मजाः स्मृताः
মনু, যমী, যম, ছায়া, তপতী আৰু শনৈশ্চৰ—এই সকলোকে মাৰ্তণ্ড (সূৰ্য)ৰ পুত্ৰ বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।
Verse 33
विवस्वान्कश्यपाज्जज्ञे दाक्षायिण्यां महायशाः / तस्य संज्ञाभवद्भार्या त्वाष्ट्री देवी विवस्वतः
মহাযশস্বী বিবস্বান কশ্যপৰ পৰা দাক্ষায়িণীৰ গৰ্ভত জন্ম ল’লে। বিবস্বানৰ পত্নী আছিল ত্বষ্টাৰ কন্যা দেবী সংজ্ঞা।
Verse 34
सुरेणुरिति विख्याता पुनः संज्ञेति विश्रुता / सा तु भार्या भगवतो मार्त्तण्डस्यातितेजसः
তেওঁ ‘সুৰেণু’ নামে খ্যাত হৈছিল আৰু পাছত ‘সংজ্ঞা’ নামেও বিশ্ৰুত হৈছিল। তেওঁৱেই অতিতেজস্বী ভগৱান মাৰ্তণ্ডৰ পত্নী।
Verse 35
न खल्वये मृतो ह्यण्डे इति स्नेहात्तमब्रवीत् / अजानन्कश्यपः स्नेहात् मार्त्तण्ड इति चोच्यते
স্নেহবশে তেওঁ ক’লে—“ই অণ্ডত মৰা নহয়।” কশ্যপেও স্নেহত, অজান্তেই, তেওঁক ‘মাৰ্তণ্ড’ বুলি ক’লে।
Verse 36
तेजस्त्वभ्यधिकं तस्य नित्यमेव विवस्वतः / येनापि तापयामास त्रील्लोङ्कान्कश्यपात्मजः
বিবস্বানৰ তেজ সদায় অতিশয় আছিল; সেই তেজে কশ্যপপুত্ৰই তিনিও লোকক তপাই তুলিছিল।
Verse 37
त्रीण्यपत्यानि संज्ञायां जनयामास वै रविः / द्वौ सुतौ तु महावीर्यौं कन्यैका विदितैव च
সঞ্জ্ঞাৰ গৰ্ভত ৰবিয়ে তিনিটা সন্তান জন্ম দিলে—দুজন মহাবীৰ্য পুত্ৰ আৰু এজনী প্ৰসিদ্ধ কন্যা।
Verse 38
मनुर्वैवस्वतो ज्येष्ठः श्राद्धदेवः प्रजापतिः / ततो यमो यमी चैव यमजौ संबभूवतुः
জ্যেষ্ঠ আছিল বৈবস্বত মনু, শ্রাদ্ধদেৱ প্ৰজাপতি; তাৰ পিছত যম আৰু যমী—এই যমজ যুগল জন্মিল।
Verse 39
असह्यतेजस्तद्रूपं दृष्ट्वा संज्ञा विवस्वतः / असहन्ती स्वकां छायां सवर्णां निर्ममे पुनः
বিবস্বতৰ অসহ্য তেজোময় ৰূপ দেখি সঞ্জ্ঞা সহিব নোৱাৰিলে; সেয়ে তেওঁ নিজৰ সমবৰ্ণ এক ছায়া পুনৰ সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 40
महाभागा तु सा नारी तस्याश्छायासमुद्गता / प्राञ्जलिः प्रयता भूत्वा पुनः संज्ञामभाषत
তেওঁৰ ছায়াৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই মহাভাগা নাৰী, কৰজোড়ে আৰু সংযত হৈ পুনৰ সঞ্জ্ঞাক ক’লে।
Verse 41
वदस्व किं मया कार्यं सा संज्ञा तामथाब्रवीत् / अहं यास्यापि भद्रं ते स्वमेव भवनं पितुः
সেইগৰাকী ক’লে, ‘মোৰে কি কাম কৰিব লাগিব?’ তেতিয়া সঞ্জ্ঞাই ক’লে, ‘তোৰ মঙ্গল হওক; মই মোৰ পিতাৰ নিজ গৃহলৈ যাব।’
Verse 42
त्वयेह भवने मह्यं वस्तव्यं निर्विशङ्कया / इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी
তুমি ইয়াত মোৰ গৃহত নিৰ্ভয়ে বাস কৰিবা; এই দুটা বালক মোৰ, আৰু এই সুন্দৰ বৰ্ণৰ কন্যাও মোৰ।
Verse 43
भर्त्तव्या नैवमाख्येयमिदं भगवते त्वया / इमौ च बालकौ मह्यं तथेत्युक्ता तथा च सा
এইটো পালনীয়; এই কথা তুমি ভগৱানক এইদৰে নক’বা। ‘এই দুটা বালক মোৰ’ বুলি ক’লে সি ‘তথা’ বুলি ক’লে, আৰু সেও তেনেদৰেই মানি ল’লে।
Verse 44
त्वष्टुः समीपमगमद्व्रीडितेव तपस्विनी / पिता तामागतां दृष्ट्वा क्रुद्धः संज्ञामथाब्रवीत्
সেই তপস্বিনী লাজ লাগি থকা যেন হৈ ত্বষ্টাৰ ওচৰলৈ গ’ল; পিতাই তাই অহা দেখি ক্ৰোধেৰে সঞ্জ্ঞাক ক’লে।
Verse 45
भर्त्तुः समीपं गच्छेति नियुक्ता च पुनः पुनः / अगमद्वडवा भूत्वाच्छाद्य रूपमनिन्दिता
‘স্বামীৰ ওচৰলৈ যা’ বুলি বাৰে বাৰে নিযুক্ত হৈ, সেই অনিন্দিতা নিজৰ ৰূপ ঢাকি ঘোঁৰীৰ (ৱডৱা) ৰূপ ধৰি গ’ল।
Verse 46
उत्तरान्सा कुरून्गत्वा तृणान्यथ चचार सा / द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयमिति चिन्त्य ताम्
সেই উত্তৰ কুৰুলৈ গৈ ঘাঁহ চৰি থাকিল; দ্বিতীয় সঞ্জ্ঞাৰ বিষয়ে ‘ইয়াক চিনিব লাগিব’ বুলি ভাবি তাইক মনতে চিন্তা কৰিলে।
Verse 47
आदित्यो जनयामास पुत्रावादित्यवर्चसौ / पूर्वजस्य मनोस्तुल्यौ सादृश्येन तु तौ प्रभू
আদিত্যই আদিত্য-তেজে দীপ্ত দুজন পুত্ৰ জন্ম দিলে। ৰূপ-সাদৃশ্যত তেওঁলোক পূৰ্বজ মনুৰ সমান; দুয়ো প্ৰভুশক্তিসম্পন্ন আছিল।
Verse 48
श्रुतश्रवा मनुस्ताभ्यां सावर्णिर्वै भविष्यति
সেই দুয়োৰ পৰা ‘শ্ৰুতশ্ৰৱা’ নামৰ মনু নিশ্চয়েই ‘সাৱৰ্ণি’ ৰূপে ভবিষ্যতে হ’ব।
Verse 49
श्रुतकर्मा तु विज्ञेयो ग्रहो वै यः शनैश्चरः / मनुरेवाभवत्सो ऽपि सावर्णिरिति चोच्यते
‘শ্ৰুতকৰ্মা’ বুলিলে যি গ্ৰহ ‘শনৈশ্চৰ’ নামে জনাজাত, তাকেই বুজায়। সেয়াই মনু হৈ ‘সাৱৰ্ণি’ বুলিও কোৱা হয়।
Verse 50
संज्ञा तु पार्थिवी सा वै स्वस्य पुत्रस्य वै तदा / चकाराभ्यधिकं स्नेहं त तथा पूर्वजेषु वै
তেতিয়া পাৰ্থিৱী সংজ্ঞাই নিজৰ পুত্ৰৰ প্ৰতি অতি অধিক স্নেহ দেখুৱালে, আৰু তেনেদৰেই পূৰ্বজসকলৰ প্ৰতিও।
Verse 51
मनुस्तच्छाक्षमत्सर्वं यमस्तद्वै न चाक्षमत् / बहुशो जल्पमानस्तु सापत्न्यादतिदुःखितः
মনুৱে সেই সকলো সহিলে; কিন্তু যমে তাক সহিব নোৱাৰিলে। সপত্নীজনিত দুখত অতি দুখিত হৈ তেওঁ বহুবার কথা কৈ থাকিল।
Verse 52
तां वै रोषाच्च बालाच्च भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् / यदा संतर्जयामास च्छायां वैवस्वतो यमः
ক্ৰোধ আৰু বাল্যভাবৰ বশে, ভবিতব্যৰ বলত, যেতিয়া বৈবস্বত যমে ছায়াক কঠোৰভাৱে তিৰস্কাৰ কৰিলে।
Verse 53
सा शशाप ततः क्रोधात्सार्णिजननी यमम् / यदा तर्जयसे ऽकस्मात्पितृभार्यां यशस्विनीम्
তেতিয়া ক্ৰোধে সাৰ্ণিজননী যমক শাপ দিলে—“তুমি কিয় হঠাতে যশস্বিনী পিতৃভাৰ্য্যাক তিৰস্কাৰ কৰিছা?”
Verse 54
तस्मात्तवैष चरमः पतिष्यति न संशयः / यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः
“সেয়ে তোমাৰ এই শেষ অংগ নিশ্চয় পতিত হ’ব—সন্দেহ নাই।” সেই শাপে যমৰ মন গভীৰভাৱে পীড়িত হ’ল।
Verse 55
मनुना सह धर्मात्मा पितुः सर्वं न्यवेदयत् / भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यैर्विनिर्जितः
ধৰ্মাত্মা যমে মনুৰ সৈতে পিতাক সকলো কথা জনালে; শাপভয়ে অতিশয় উদ্বিগ্ন হৈ, সংজ্ঞাৰ বাক্যৰে তেওঁ শান্ত হ’ল।
Verse 56
तस्यां मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः / बाल्याद्वा यदि वा मोहात्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति
“তেওঁৰ ফালে মোৰ ভৰি উঠিছিল, কিন্তু তেওঁৰ দেহত নপৰিল। বাল্য বা মোহবশত যদি এনে হ’ল, তেন্তে আপুনি ক্ষমা কৰিব উচিত।”
Verse 57
शप्तो ऽहमस्मि लोकेश जनन्या तपतां वर / तव प्रसादो नस्त्रातुमेतस्मान्महतो भयात्
হে লোকেশ! তপস্বীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠা জননীয়ে মোক শাপ দিছে; এই মহাভয়ৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰিবলৈ আপোনাৰ প্ৰসাদেই সক্ষম।
Verse 58
विवस्वानेवमुक्तस्तु यमं प्रोवाच वै प्रभुः / असंशयं पुत्र महद्भविष्यत्यत्र कारणम्
এইদৰে কোৱা হ’লে প্ৰভু বিবস্বানে যমক ক’লে—পুত্ৰ, নিঃসন্দেহে ইয়াত এক মহান কাৰণ ঘটিব।
Verse 59
येन त्वामाविशत्क्रोधो धर्मज्ञं सत्यवादिनम् / न शक्यमेतन्मिथ्य तु कर्त्तुं मातुर्वचस्तव
যি কাৰণে ধৰ্মজ্ঞ আৰু সত্যবাদী তোমাক ক্ৰোধে আৱৰি ধৰিলে, সেই কাৰণে তোমাৰ মাতৃৰ বাক্য মিছা কৰা সম্ভৱ নহয়।
Verse 60
कृमयो मांसमादाय यास्यन्ति च महीं तव / ततः पादं महाप्राज्ञ पुनः सांप्राप्स्यसे सुखम्
কৃমিসকলে তোমাৰ মাংস লৈ মাটিলৈ যাব; তাৰ পাছত, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, তুমি পুনৰ সুখেৰে তোমাৰ পাদ লাভ কৰিবা।
Verse 61
कृतमेवं वचः सत्यं मातुस्तव भविष्यति / शापस्य परिहारेण त्वं च त्रातो भविष्यसि
এইদৰে তোমাৰ মাতৃৰ বাক্য সত্য হ’ব; আৰু শাপৰ পৰিহাৰে তুমিো ৰক্ষা পাবা।
Verse 62
आदित्यस्त्वब्रवीत्संज्ञां किमर्थं तनयेषु तु / तुल्येष्वभ्यधिकस्नेह एकस्मिन्क्रियते त्वया
আদিত্যই সঞ্জ্ঞাক ক’লে—পুত্ৰসকল সমান হ’লেও তুমি কিয় এজনৰ প্ৰতি অধিক স্নেহ দেখুৱাইছা?
Verse 63
सा तत्परिहरन्ती वै नाचचक्षे विवस्वतः / आत्मना स समाधाय योगात्तत्त्वमपश्यत
সেয়ে কথা এৰাই গৈ বিবস্বতক চাব নোৱাৰিলে; তেতিয়া তেওঁ আত্মাক সমাধিত স্থিৰ কৰি যোগবলে তত্ত্ব দেখিলে।
Verse 64
तां शप्तुकामो भगवान्नाशाय कुपितः प्रभुः / सा तत्सर्वं यथा तत्त्वमाचचक्षे विवस्वतः
ভগৱান প্ৰভু ক্ৰুদ্ধ হৈ তাক শাপ দি নাশ কৰিব খুজিলে; তেতিয়া সেয়ে সকলো কথা যথাৰ্থকৈ বিবস্বতক ক’লে।
Verse 65
विवस्वांस्तु यथा श्रुत्वा क्रुद्धस्त्वष्टारमभ्ययात् / त्वष्टा तु तं यथान्यायमर्चयित्वा विभावसुम्
এই কথা শুনি বিবস্বান ক্ৰুদ্ধ হৈ ত্বষ্টাৰ ওচৰলৈ গ’ল; আৰু ত্বষ্টাই বিধিমতে বিভাবসুক পূজা-সন্মান কৰিলে।
Verse 66
निर्दग्धुकामं रोषेण सांत्वयामास वै शनैः / तवातितेजसा युक्तमिदं रूपं न शोभते
ক্ৰোধে দগ্ধ কৰিব খুজা তাক তেওঁ ধীৰে ধীৰে শান্ত কৰিলে—তোমাৰ অতিতেজে যুক্ত এই ৰূপ শোভা নাপায়।
Verse 67
असहन्ती तु तत्संज्ञा वने चरति शाद्वले / द्रक्ष्यते तां भवनद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम्
সেই অৱস্থা সহ্য নকৰিব পাৰি তাই সেউজীয়া ঘাঁহে ভৰা বনতে বিচৰণ কৰিলে। আজি আপুনি আপোনাৰ শুভাচাৰিণী পত্নীক দৰ্শন কৰিব।
Verse 68
श्लाघ्ययौवनसंपन्नां योगमास्थाय गोपते / अनुकूलं भवेदेवं यदि स्यात्समयो मतः
হে গোপতে! প্ৰশংসনীয় যৌৱনসাম্পন্ন হৈ যোগৰ আশ্ৰয় লোৱা; সময়টো উপযুক্ত বুলি মানিলে সকলো অনুকূল হ’ব।
Verse 69
रूपं निवर्त्तयेयं ते ह्याद्यं श्रेष्ठमरिन्दम / रूपं विवस्वतस्त्वासीत्तिर्यगूर्द्ध्वमधस्तथा
হে অৰিন্দম! মই তোমাৰ এই আজিৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰূপ পুনৰ স্থাপন কৰিম; কিয়নো তোমাৰ ৰূপ আছিল বিবস্বানৰ, যি তিৰ্যক্, ঊৰ্ধ্ব আৰু অধঃ—সৰ্বদিশে ব্যাপ্ত আছিল।
Verse 70
तेनासौ पीडिता देवी रूपेण तु दिवस्पतेः / तस्मात्ते समचक्रं तु वर्तते रूपमद्भुतम्
দিবস্পতিৰ সেই ৰূপে দেৱী পীড়িত হৈছিল; সেয়েহে তোমাৰ বাবে সেই আশ্চৰ্য সমচক্ৰ ৰূপ বৰ্তি আছে।
Verse 71
अनुज्ञातस्ततस्त्वष्ट्रा रूपनिर्वर्त्तनाय वै / ततो ऽभ्युपागमत्त्वष्टा मार्त्तण्डस्य विवस्वतः
তেতিয়া ত্বষ্টাই ৰূপ-পরিবর্তনৰ বাবে অনুমতি দিলে; তাৰ পাছত ত্বষ্টা মাৰ্তণ্ড বিবস্বানৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 72
भ्रमिमारोप्य तत्तेजः शातयामास तस्य वै / तं निर्मूलित तेजस्कं तेजसापहृतेन तु
ভ্ৰমি আৰোপ কৰি তেওঁ তাৰ তেজ নিশ্চয়েই ক্ষয় কৰিলে; আৰু নিজৰ তেজ অপহৃত হোৱাত সি তেজহীন হৈ মূলসহ উচ্ছিন্ন হ’ল।
Verse 73
कान्तां प्रभाकरो द्रष्टुमियेष शुभदर्शनः / ददर्श योगमास्थाय स्वां भार्यां वडवां तथा
শুভদৰ্শন প্ৰভাকৰে নিজৰ কান্তাক চাবলৈ ইচ্ছা কৰিলে; যোগ আশ্ৰয় কৰি তেওঁ নিজৰ পত্নীক বডবা-ৰূপে দেখিলে।
Verse 74
अदृश्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च / अश्वरूपेण मार्त्तण्डस्तां मुखे समभावयत्
সৰ্বভূতলৈ অদৃশ্য, তেজ আৰু নিয়মে আৱৃত সেই (বডবা)ক মাৰ্তণ্ডে অশ্বৰূপ ধৰি তাৰ মুখত সমভাৱে স্থাপন কৰিলে।
Verse 75
मैथुनान्तनिविष्टा च परपुंसो ऽभिशङ्कया / सा तं निःसारयामास नोभ्यां शुक्रं विवस्वतः
মৈথুনান্তত নিমগ্ন হৈ, পৰপুৰুষৰ আশংকাত, সি বিবস্বতৰ শুক্ৰ নাসাৰন্ধ্ৰেৰে বাহিৰ কৰি দিলে।
Verse 76
देवौ तस्मादजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ / नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतौ द्वादशमूर्तितः
তাৰ পৰা দুজন দেৱ জন্মিল—ভিষজসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ অশ্বিনৌ; নাসত্য আৰু দস্ৰ নামে, দ্বাদশমূৰ্তি (আদিত্য) ৰূপে স্মৃত।
Verse 77
मार्त्तण्डस्य सुतावेतावष्टमस्य प्रजापतेः / तां तु रूपेण कान्तेन दर्शयामास भास्करः
মাৰ্ত্তণ্ডৰ অষ্টম প্ৰজাপতিৰ এই দুজন সন্তান; ভাস্কৰে তেওঁক নিজৰ কান্তিময় ৰূপে দৰ্শন কৰালে।
Verse 78
स तां दृष्ट्वा तदा भार्यां तुतो षैतामुवाच ह / यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः
সেয়ে তেতিয়া নিজৰ পত্নীক দেখি সন্তুষ্ট হৈ তেওঁক ক’লে; কিন্তু যম সেই শাপে অতি পীড়িতচিত্ত হ’ল।
Verse 79
धर्मेण रञ्जयामास धर्मराजस्ततस्तु सः / सो ऽलभत्कर्मणां तेन शुभेन परमां द्युतिम्
তাৰ পাছত ধৰ্মৰাজে ধৰ্মৰ দ্বাৰা তেওঁক সন্তুষ্ট কৰিলে; আৰু সেই শুভ কৰ্মে তেওঁ পৰম দীপ্তি লাভ কৰিলে।
Verse 80
पितॄणामाधिपत्यं च लोकपालत्वमेव च / मनुः प्रजापतिस्त्वेष सावर्णिः स महायशाः
পিতৃসকলৰ আধিপত্য আৰু লোকপালত্বো; এই মহাযশস্বী সাৱৰ্ণি মনুৱেই প্ৰজাপতি।
Verse 81
भाव्यः सो ऽनागते तस्मिन्मनुः सावर्णिकेन्तरे / मेरुपृष्ठे तपो घोरमद्यापि चरते प्रभुः
আগত সেই সাৱৰ্ণিক মন্বন্তৰত তেওঁেই মনু হ’ব; প্ৰভু মেরুৰ পৃষ্ঠত আজিও ঘোৰ তপস্যা কৰি আছে।
Verse 82
भ्राता शनैश्चरस्तत्रग्रहत्वं स तु लब्धवान् / त्वष्टा तु तेन रूपेण विष्णोश्चक्रमकल्पयत्
তাত ভ্ৰাতা শনৈশ্চৰে গ্ৰহত্ব লাভ কৰিলে। আৰু ত্বষ্টাই সেই ৰূপে বিষ্ণুৰ চক্ৰ গঢ়িলে।
Verse 83
महामहो ऽप्रतिहतं दानवान्प्रतिवारणम् / यवीयसी तयोर्या तु यमुनाच यशस्विनी
মহামহো অপ্রতিহত আছিল, দানৱক নিবাৰণ কৰোঁতা। আৰু তেওঁলোকৰ কনিষ্ঠা আছিল যশস্বিনী যমুনা।
Verse 84
अभवत्सा सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकपावनी / यस्तु ज्येष्ठो महातेजाः सर्गो यस्येति सांप्रतम्
লোকপাৱনী যমুনা নদীসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠা হ’ল। আৰু যি জ্যেষ্ঠ মহাতেজস্বী, তাৰ সৰ্গ এতিয়া কোৱা হয়।
Verse 85
विस्तरं तस्य वक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य ह / इदं तु जन्म देवानां शृणुयाद्वा पठेच्च वा
মই বৈৱস্বত মনুৰ বিস্তাৰকৈ বৰ্ণনা কৰিম। দেৱসকলৰ এই জন্ম যিয়ে শুনে বা পঢ়ে।
Verse 86
वैवस्वतस्य पुत्राणां सप्तानां तु महौजसाम् / आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयाच्च महद्यशः
বৈৱস্বতৰ মহৌজস্বী সাত পুত্ৰৰ এই কাহিনী—আপদত পৰিলে মুক্তি দিয়ে আৰু মহাযশ প্ৰদান কৰে।
Frequently Asked Questions
The sampled section catalogs a Varuṇa-linked descent: Varuṇa and Stutā → offspring including Kali (and Vaidya) → Kali’s descendants (e.g., Jaya, Vijaya) and associated personified relations (Mada as son; Hiṃsā as wife), extending into named beings whose lines generate the Naiṛta class.
The genealogy functions as an etiology: the Naiṛtas are framed as a proliferating rākṣasa-type progeny (sahasraśaḥ) categorized as grahas—seizing/afflicting forces—with a stated specialization in bāla-upadrava (child-specific affliction), explaining their ritual and social relevance.
It places disruptive forces within a regulated cosmic administration: even afflictive entities are subordinated to a recognized commander (Skanda), and Brahmā’s consent legitimizes that hierarchy—turning a list of dangers into an ordered cosmological system.