Adhyaya 57
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
জৈমিনিৰ বৰ্ণনাৰূপে অধ্যায় আৰম্ভ হয়। শুষ্ক, সুমিত্ৰা আদি তপস্বীসকলে বহু বন আৰু নদীপথ অতিক্ৰম কৰি ৰামদৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে মহেন্দ্ৰ পৰ্বতৰ দিশে যাত্ৰা কৰে। তাৰ পিছত পবিত্ৰ স্থানবৰ্ণনা—আদৰ্শ আশ্ৰম-মণ্ডল আৰু তপোবন: শান্ত পৰিৱেশ, আগতে ভয়ংকৰ আছিল বুলিও জীৱসমূহ এতিয়া শমিত, সৰ্বঋতুৰ ফুল-ফলৰ সমৃদ্ধি, শীতল ছাঁ, সুগন্ধি বতাহ আৰু বেদপাঠৰ ব্ৰহ্মঘোষে মুখৰ। জ্যেষ্ঠতাৰ ক্ৰমে প্ৰৱেশ কৰি ঋষিসকলে ভৃগুবংশীয় এক তপস্বীক ব্ৰহ্মাসনত শান্তভাৱে শিষ্যপৰিবৃত দেখি; তেওঁৰ তপস্যাৰ উপমা—যেন একদা জগত দগ্ধ কৰিব পৰা তেজস্বী এতিয়া শমনাৰ্থে তপ কৰি আছে। আগন্তুকসকলে বিধিমতে প্ৰণাম কৰে; আশ্ৰমপতি অৰ্ঘ্য-পাদ্য আদি আতিথ্য কৰি উদ্দেশ্য সোধে। গোকৰ্ণনিবাসী মুনিসকলে পৰিচয় দি অনুৰোধ কৰে—সমুদ্ৰৰ বিক্ষোভত সাগৰত লীন হোৱা পৰমপাৱন মহাক্ষেত্ৰ আৰু তাৰ তীৰ্থ পুনৰ প্ৰাপ্ত/প্ৰকাশ কৰা হওক; ভৃগুজ মুনিৰ বিষ্ণু-অংশ শক্তি স্মৰণ কৰাই লুপ্ত তীৰ্থ উদ্ধাৰৰ সামৰ্থ্য প্ৰাৰ্থনা কৰে—গঙ্গাকেন্দ্ৰিক হস্তক্ষেপ আৰু তীৰ্থ-পুনঃস্থাপনৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे गङ्गानयनं नाम षट्पञ्चशत्तमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच ततः शुष्कसुमित्राद्या मुनयः शंसितव्रताः / ययुर्दिदृक्षवो रामं महेन्द्रमचलं प्रति
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণত (বায়ুপ্ৰোক্ত) মধ্যমাভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত ‘গঙ্গানয়ন’ নাম ষট্পঞ্চাশত্তম অধ্যায়। জৈমিনিয়ে ক’লে—তাৰ পিছত শুষ্কসুমিত্ৰ আদি শংসিত-ব্ৰত মুনিসকল ৰামক দৰ্শন কৰিবলৈ মহেন্দ্ৰ পৰ্বতৰ ফালে গ’ল।
Verse 2
अतीत्य सुबहून्देशान्वनानि सरितस्तथा / आसेदुरचलश्रेष्ठं क्रमेण मुनिपुङ्गवाः
বহু দেশ, বন আৰু নদী অতিক্ৰম কৰি সেই মুনিপুঙ্গৱসকল ক্ৰমে সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতত উপস্থিত হ’ল।
Verse 3
तमारुह्य शनैस्तस्यख्यातमाश्रममण्डलम् / प्रशान्तक्रूरसत्त्वाढ्यं शुभं मध्ये तपोवनम्
সেই পৰ্বত ধীৰে ধীৰে আৰোহণ কৰি তেওঁলোকে তাৰ খ্যাত আশ্ৰম-মণ্ডলত উপস্থিত হ’ল; মাজত আছিল শুভ তপোবন, য’ত ক্ৰূৰ সত্ত্বও শান্ত হৈছিল।
Verse 4
सर्वर्त्तुफलपुष्पाढ्यतरुखण्डमनोहरम् / स्निग्धच्छायमनौपम्यं स्वामोदिसुखमारुतम्
সেই আশ্ৰমভূমি সকলো ঋতুৰ ফল-ফুলে সমৃদ্ধ মনোহৰ বৃক্ষখণ্ডে শোভিত আছিল; তাত স্নিগ্ধ আৰু অনুপম ছাঁ, আৰু নিজ সুগন্ধে মধুৰ সুখদ বতাহ বয়।
Verse 5
तं तदाश्रममासाद्य ब्रह्मघोषेण नादितम् / विविशुर्त्दृष्टमनसो यथावृद्धपुरस्सरम्
ব্ৰহ্মঘোষে মুখৰিত সেই আশ্ৰমত উপস্থিত হৈ, তেওঁলোকে মন একাগ্ৰ কৰি, জ্যেষ্ঠসকলক আগত ৰাখি ক্ৰমে ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 6
ब्रह्मासने सुखासीनं मृदुकृष्णाजिनोत्तरे / शिष्यैः परिवृतं शान्तं ददृशुस्ते तपोधनाः
তেওঁলোকে দেখিলে—ব্ৰহ্মাসনত সুখে উপবিষ্ট, মৃদু কৃষ্ণাজিন পতা আসনত, শিষ্যবেষ্টিত আৰু শান্ত সেই তপোধনক।
Verse 7
कालाग्निमिव लोकांस्त्रीन्दग्ध्वा पूर्वं निजेच्छया / तद्दोषशान्त्यै तपसि प्रवृत्तमिव् देहिनम्
যেন কালাগ্নিৰ দৰে পূৰ্বে নিজ ইচ্ছাৰে ত্ৰিলোক দগ্ধ কৰি, পাছত সেই দোষ শমনৰ বাবে তপস্যাত প্ৰবৃত্ত কোনো দেহধাৰী।
Verse 8
ते समेत्य भृगुश्रेष्ठं विनयाचारशालिनः / ववन्दिरे महामौनं भक्तिप्रणतकन्धराः
তেওঁলোকে বিনয়-আচাৰত নিপুণ হৈ ভৃগুশ্ৰেষ্ঠৰ ওচৰলৈ গৈ, ভক্তিত গ্ৰীৱা নত কৰি সেই মহামৌনী মুনিক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 9
ततस्तानागतान्दृष्ट्वा मुनीन्भृगुकुलोद्वहः / अर्घपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयामास सादरम्
তেতিয়া আগত মুনিসকলক দেখি ভৃগুকুলশ্ৰেষ্ঠে অৰ্ঘ্য, পাদ্য আদি দ্ৰব্যে বিধিপূৰ্বক সশ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰিলে।
Verse 10
तानासीनान्कृतातिथ्यानृषीन्देशान्तरागतान् / उवाच भृगुशार्दूलः स्मितपूर्वमिदं वचः
দেশান্তৰৰ পৰা অহা ঋষিসকলক আসনত বহুৱাই আতিথ্য সম্পন্ন কৰি ভৃগুশাৰ্দূলে মৃদু হাসিৰে এই বাক্য ক’লে।
Verse 11
स्वागतं वो महाभागा यूयं सर्वे समागताः / करणीयं किमस्माभिर्वदध्वमविचारितम्
হে মহাভাগসকল! আপোনালোকক স্বাগতম; আপোনালোক সকলোৱে একেলগে আহিছে। আমাৰ কৰণীয় কি—নিঃসংকোচে কওক।
Verse 12
ततस्ते मुनयो रामं प्रणम्येदमथाब्रुवन् / अवेह्यस्मान्मुनिश्रेष्ठ गोकर्णनिलयान्मुनीन्
তাৰ পিছত সেই মুনিসকলে ৰামক প্ৰণাম কৰি ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! গোকৰ্ণত নিবাস কৰা আমাক মুনিসকলক চিনক।
Verse 13
खनद्भिः सागरैर्भूमिं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे / सतीर्थं तन्महाक्षेत्रं पतितं सागरांभसि
কোনো অন্য কাৰণত সাগৰসমূহে ভূমি খুঁদিলে; তীৰ্থসহ সেই মহাক্ষেত্ৰ সাগৰৰ জলে পতিত হ’ল।
Verse 14
उत्सारितार्मवजलं क्षेत्रं तत्सर्वपावनम् / उपलब्धुमभीप्सामो भवतस्तु न संशयः
যি ক্ষেত্ৰৰ পৰা সাগৰৰ জল অপসাৰিত হৈছে, সেই ক্ষেত্ৰ সৰ্বপাৱন তীৰ্থ। আমি তাক লাভ কৰিবলৈ ইচ্ছুক; আপোনাৰ দ্বাৰা ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 15
विष्णोरंशेन संजातो भवान्भृगुकुले किल / तस्मात्कर्तुमशक्यं ते त्रैलोक्ये ऽपि न किञ्चन
আপুনি বিষ্ণুৰ অংশেৰে ভৃগুকুলত জন্ম লৈছে। সেয়ে ত্ৰিলোকতো আপোনাৰ বাবে অসম্ভৱ একো নাই।
Verse 16
वाञ्छितार्थप्रदो लोके त्वमेवेत्यनुशुश्रुम / वयं त्वामागताः सर्वे रामैतदभियाचितुम्
আমি শুনিছোঁ যে এই জগতত ইচ্ছিত ফল দানকাৰী কেৱল আপুনিই। সেয়ে হে ৰাম, এই প্ৰাৰ্থনা জনাবলৈ আমি সকলোৱে আপোনাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ।
Verse 17
स त्वमात्मप्रभावेण क्षेत्रप्रवरमद्य तत् / दातुमर्हसि विप्रेन्द्र समुत्सार्यार्मवोदकम्
সেয়ে হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, আপোনাৰ আত্মপ্ৰভাৱে সাগৰৰ জল অপসাৰণ কৰি আজি সেই শ্ৰেষ্ঠ ক্ষেত্ৰ আমাক দান কৰক।
Verse 18
राम उवाच एतत्सर्वमशेषण विदितं मे तपोधनाः / करणीयं च वः कृत्यं मया नात्र विचारणा
ৰামে ক’লে—হে তপোধনসকল, এই সকলো মোৰ সম্পূৰ্ণ বিদিত। আপোনালোকৰ কৰণীয় কৃত্য মই কৰিম; ইয়াত কোনো দ্বিধা নাই।
Verse 19
किं तु युष्मदभिप्रेतं कर्म लोके सुदारुणम् / शस्त्रसंग्रहणाच्छक्यं मयापि न तदन्यथा
কিন্তু তোমালোকৰ অভিপ্ৰেত কৰ্মটো লোকত অতি দাৰুণ। সেয়া কেৱল অস্ত্ৰ-সংগ্ৰহেৰে সাধ্য; মোৰ বাবেও তাৰ অন্যথা নাই।
Verse 20
दत्तसर्वाभयो ऽहं वै न्यस्तशस्त्रः शमान्वितः / तपः समास्थितश्चर्तु प्रागेव पितृ शासनात्
মই সকলোকে অভয় দিছোঁ, অস্ত্ৰ ত্যাগ কৰিছোঁ আৰু শমে সংযত। পিতৃৰ আদেশত মই আগতেই তপস্যাত স্থিত হৈছোঁ।
Verse 21
न जातु शस्त्रग्रहणं करिष्यामीत्यहं पुरा / प्रतिश्रुत्य सतां मध्ये तपः कर्त्तुमिहानघाः
হে অনঘসকল, মই আগতে সৎজনৰ মাজত প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিলোঁ—মই কেতিয়াও অস্ত্ৰ নধৰিম; ইয়াত তপস্যাই কৰিম।
Verse 22
शस्त्रग्रहणसाध्यत्वाद्युष्मदीप्सितवस्तुनः / किङ्कर्त्तव्यं मयात्रेति मम डोलायते मनः
তোমালোকৰ ইচ্ছিত বস্তু অস্ত্ৰ ধৰণেৰে হে সিদ্ধ হয়; সেয়ে ইয়াত মই কি কৰোঁ—এই চিন্তাত মোৰ মন দোলায়মান।
Verse 23
शुष्क उपाच / सतां संरक्षणार्थाय शस्त्रसंग्रहणं तु यत् / तन्नच्यावयते सत्यद्यथोक्तं ब्रह्मणा पुरा
শুষ্কে ক’লে—সৎজনৰ সংৰক্ষণৰ বাবে যি অস্ত্ৰ-সংগ্ৰহ, সেয়া সত্যৰ পৰা বিচ্যুত নকৰে; যেনেকৈ পূৰ্বে ব্ৰহ্মাই কৈছিল।
Verse 24
तस्मादस्मद्धितार्थाय भवता ग्राह्यमायुधम् / धर्म एव महांस्तेन चरितस्ते भविष्यति
সেয়ে আমাৰ হিতাৰ্থে আপুনি এই অস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰক; ইয়াৰ দ্বাৰা আপোনাৰ মহান ধৰ্মাচৰণ সম্পন্ন হ’ব।
Verse 25
जैमिनिरुवाच एवं संप्रार्थ्यमानस्तु मुनिभिर्भृगुपुङ्गवः / तमनुद्रुत्य मेधावी धर्ममुद्दिश्य केवलम्
জৈমিনিয়ে ক’লে—মুনিসকলে এইদৰে প্ৰাৰ্থনা কৰাত ভৃগুশ্ৰেষ্ঠ মেধাৱী ঋষিয়ে কেৱল ধৰ্মক লক্ষ্য কৰি তেওঁক অনুসৰণ কৰিলে।
Verse 26
स तैः सह मुनिश्रेष्ठो दिशं दक्षिणपश्चिमाम् / समुद्दिश्य चचौ राजन्द्रष्टुकामः सरित्पतिम्
সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠ তেওঁলোকৰ সৈতে দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ, নদীপতিক দৰ্শন কৰাৰ ইচ্ছাৰে, যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 27
स सह्यमचलश्रेष्ठमवतीर्य भृगूद्वहः / तत्परं सरितां पत्युस्तीरं प्राप महामनाः
ভৃগুশ্ৰেষ্ঠ মহামনা সহ্য পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠৰ পৰা নামি, তৎপৰ হৈ, নদীপতিৰ তীৰত উপস্থিত হ’ল।
Verse 28
स ददर्श महाभागः परितो मारुताकुलम् / आकरं सर्वरत्नानां पूर्यमाणमनारतम्
সেই মহাভাগ্যৱানে চাৰিওফালে বতাহে অস্থিৰ, সকলো ৰত্নৰ খনি অবিৰত ভৰি উঠা দেখিলে।
Verse 29
अपरिज्ञेयगांभीर्यं महातामिव मानसम् / दुष्पारपारं सर्वस्य विविधग्रहसंहतिम्
তাৰ গাম্ভীৰ্য অপৰিজ্ঞেয়, মহাত্মাসকলৰ মনৰ দৰে; সকলোৰে বাবে দুস্পাৰ-অপাৰ, যেন নানাবিধ গ্ৰহৰ সংহতি।
Verse 30
अप्रधृष्य तमं लोके धातारमिव केवलम् / आत्मानमिव चात्मत्वे न्यक्कृताखिलमुद्धतम्
সেয়া লোকত অপ্ৰধর্ষ্যতম, যেন কেৱল ধাতা; আত্মত্বত আত্মাৰ দৰে, যিয়ে সকলো উদ্ধততাক নত কৰিলে।
Verse 31
आश्रयं सर्वसत्त्वानामापगानां च पार्थिवः / अत्यर्थचपलोत्तुगतरङ्गशतमालिनम्
হে পাৰ্থিৱ! সেয়া সকলো সত্ত্ব আৰু নদীৰ আশ্ৰয়; অতিশয় চঞ্চল, উঁচলৈ উঠা শত শত তৰংগমালাৰে শোভিত।
Verse 32
उपान्तोपलसंघातकुहरान्तरसंश्रयात् / विशीर्यमाणलहरीशतफेनौघसोभितम्
তীৰৰ কঁকৰা-পাথৰৰ গোটৰ গুহান্তৰত আশ্ৰয় লৈ, ভাঙি পৰি থকা শত শত তৰংগৰ ফেনৰ সোঁতত সেয়া শোভিত হৈছিল।
Verse 33
गंभीरघोषं जलधिं पश्यन्मुनिगणैः सह / संसेव्यमानस्तरलैर्लहरीकणशीतलैः
মুনিগণৰ সৈতে গম্ভীৰ ঘোষযুক্ত জলধি চাই থাকোঁতে, চঞ্চল তৰংগকণৰ শীতলতাই তেওঁক সেবিত কৰিছিল।
Verse 34
मुहूर्त्तमिव राजेन्द्र तीरेनदनदीपतेः / विशश्रमे महाबाहुर्द्रष्टुकामः प्रचेतसम्
হে ৰাজেন্দ্ৰ! নদীৰ অধিপতিৰ তীৰত মহাবাহু ৰাম প্ৰচেতস (বৰুণ)ক দৰ্শন কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি ক্ষণমাত্ৰ বিশ্ৰাম ল’লে।
Verse 35
ततो रामः समुत्थाय दक्षिणाभिमुखः स्थितः / मेघगंभिरया वाचा वरुणं वाक्यमब्रवीत्
তাৰ পাছত ৰাম উঠি দক্ষিণমুখে থিয় হৈ, মেঘগম্ভীৰ কণ্ঠে বৰুণক এই বাক্য ক’লে।
Verse 36
अहं मुनिगणैः सार्द्धमागतस्त्वद्दिदृक्षया / तस्मात्स्वरूपधृङ्मह्यं प्रचेतो देहि दर्शनम्
মই মুনিগণৰ সৈতে তোমাক দৰ্শন কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি আহিছোঁ; সেয়ে হে প্ৰচেতস! নিজ স্বৰূপ ধৰি মোক দৰ্শন দিয়া।
Verse 37
इति श्रुत्वापि तद्वाक्यं वरुणो यादसां पतिः / न चचाल निजस्थानान्नृप धीरतरस्त्वयम्
হে নৃপ! সেই বাক্য শুনিও জলচৰসকলৰ অধিপতি বৰুণ নিজ স্থানৰ পৰা নচলিল; তেওঁ তোমাতকৈও অধিক ধীৰ আছিল।
Verse 38
पुनः पुनश्च रामेण समाहूतो ऽपि तोयराट् / न ददौ दर्शनं तस्मै प्रतिवाच्यं च नाभ्यधात्
ৰামে পুনঃপুনঃ আহ্বান কৰিলেও জলৰাজ বৰুণে তেওঁক দৰ্শন নিদিলে, উত্তৰো নক’লে।
Verse 39
अलङ्घनीयं तद्वाक्यं वरुणेनावधीरितम् / अत्यन्तमिति कार्यार्थी विदुषा समुपेक्षितम्
বৰুণে কোৱা সেই বাক্য লংঘনীয় নাছিল, তথাপি সেয়া অৱজ্ঞাত হ’ল। ‘অত্যন্ত’ বুলি ভাবি কাৰ্যসিদ্ধি বিচৰা বিদ্বানেও তাক উপেক্ষা কৰিলে।
Verse 40
ततः प्रचेतसा वाक्यं मन्यमानो ऽवधीरितम् / चुकोप तमभिप्रेक्ष्य रामः शस्त्रभृतां वरः
তাৰ পাছত প্ৰচেতস (বৰুণ)ৰ বাক্য অৱজ্ঞাত হৈছে বুলি ভাবি, তাক দেখি মাত্ৰেই অস্ত্ৰধাৰীৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰাম ক্ৰোধিত হ’ল।
Verse 41
संक्षुब्धसागराकारः स तदा स्वबलाश्रयात् / निस्तोयमर्णवं कर्तुमियेष रुषितो भृशम्
তেতিয়া সি ক্ষুব্ধ সাগৰৰ দৰে হ’ল; নিজৰ বলৰ আশ্ৰয়ে অতি ক্ৰুদ্ধ হৈ সাগৰক নিৰ্জল কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 42
ततो जलमुपस्पृश्य समीपे विजयं धनुः / ततः प्रणम्य मनसा शर्वं रामो महाद्धनुः
তাৰ পাছত জল স্পৰ্শ কৰি ওচৰত থকা ‘বিজয়’ ধনু ল’লে; তাৰ পিছত মহাধনুৰ্ধৰ ৰামে মনতে শৰ্ব (শিৱ)ক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 43
गृहीत्वारोपयामास क्रोधसंरक्तलोचनः / अभिमृश्य धनुःश्रेष्ठं सगुणं भृगुसत्तमः
ক্ৰোধে ৰঙা চকুৰ ভৃগুকুলশ্ৰেষ্ঠ (ৰাম) তাক ধৰি উঠালে; ধনুৰ শ্ৰেষ্ঠটোক স্পৰ্শ কৰি তাত প্ৰত্যঞ্চা আৰোপ কৰিলে।
Verse 44
पश्यतां सर्वभूतानां ज्याघोषमकरोत्तदा / ज्याघोषः शुश्रुवे तस्य दिविस्पृगतिनिष्ठुरः
সকলো ভূতে চাই থাকোঁতে সি তেতিয়া ধনুৰ্জ্যাৰ ভয়ংকৰ ধ্বনি তুলিলে। তাৰ সেই কঠোৰ জ্যাঘোষ আকাশ স্পৰ্শ কৰি সকলোতে শুনা গ’ল।
Verse 45
चचाल निखिलायेन सप्तद्वीपार्मवा मही / ततः सरभसं रामश्चापे कालानलोपमम्
সপ্তদ্বীপ আৰু সাগৰসহ সমগ্ৰ পৃথিৱী একেলগে কঁপিবলৈ ধৰিলে। তাৰ পাছত ৰামে তীব্ৰ বেগে নিজৰ ধনুৰ কালাগ্নিৰ দৰে প্ৰচণ্ড কৰিলে।
Verse 46
सुवर्मपुङ्खं विशिखं संदधे शरसत्तमम् / तस्मिन्नस्त्रं महाघोरं भार्गवं वह्निदैवतम्
সোণালী পাখিযুক্ত, তীক্ষ্ণ অগ্ৰবিশিষ্ট শ্ৰেষ্ঠ শৰ তেওঁ সংযোজিত কৰিলে। সেই শৰতে অগ্নিদেৱ-অধিষ্ঠিত মহাভয়ংকৰ ভাৰ্গৱ অস্ত্ৰ স্থাপন কৰিলে।
Verse 47
युयोज भृगुशार्दूलः समन्त्राभ्यासमोक्षणम् / ततश्चचाल वसुधा सशैलवनकानना
ভৃগুশাৰ্দূলে মন্ত্ৰাভ্যাসসহ তাৰ প্ৰয়োগ আৰু মোক্ষণ কৰিলে। তেতিয়া পৰ্বত, বন আৰু কাননসহ পৃথিৱী কঁপি উঠিল।
Verse 48
प्रक्षोभं परमं जग्मुर्देवासुरमहोरगाः / संधितास्त्रं भृगुश्रेष्ठं क्रोधसंरक्तलोचनम्
দেৱ, অসুৰ আৰু মহোৰগসকল পৰম অস্থিৰতালৈ গ’ল। ভৃগুশ্ৰেষ্ঠে সংধা কৰা অস্ত্ৰ দেখি, তেওঁৰ চকু ক্ৰোধে ৰক্তিম হৈছিল।
Verse 49
दृष्ट्वा संभ्रान्तमनसो बभूवुः सचराचराः / सदिग्दाहभ्रपटलैरभवन्संवृता दिशः
সেই দৃশ্য দেখি চল-অচল সকলো প্ৰাণী ভয়ত বিমূঢ় হ’ল। দিশাদাহৰ ধোঁৱা-মেঘৰ আৱৰণে সকলো দিশ আচ্ছন্ন হ’ল।
Verse 50
ववुश्च परुषा वाता रजोव्याप्ता महारवाः / मन्दरश्मिरशीतांशुरभूतसंरक्तमण्डलः
কঠোৰ বতাহ বলিল, ধূলিৰে ভৰা ভয়ংকৰ গর্জন উঠিল। মৃদু কিৰণধাৰী চন্দ্ৰও ৰক্তবৰ্ণ মণ্ডলযুক্ত যেন হ’ল।
Verse 51
सोल्कापाताशनिर्वृष्टिर्बभूव रुधिरोदका / किमेतदिति संभ्रान्ता धूमोद्गारातिभीषणम्
উল্কাপাত আৰু বজ্ৰপাতৰ বৃষ্টি হ’ল, আৰু পানীও ৰক্তজল যেন হ’ল। ‘এইটো কি?’ বুলি সকলোৱে আতংকিত হ’ল; ধোঁৱাৰ উদ্গীৰণ অতি ভয়ংকৰ আছিল।
Verse 52
अधिरोपितदिव्यास्त्रं प्रचकर्ष महाशरम् / धनुर्विकर्षमाणं तं स्फुरज्ज्वालाग्रसायकम्
দিব্যাস্ত্ৰে অধিৰোপিত সেই মহাশৰ তেওঁ টানি ল’লে। ধনুক টানোঁতে জ্বালাৰ অগ্ৰভাগযুক্ত বাণ ঝলমল কৰি উঠিল।
Verse 53
ददृशुर्मुनयो रामं कल्पान्तानलसन्निभम् / आकर्णाकृष्टकोदण्डमण्डलाभ्यं तरस्थितम्
মুনিসকলে ৰামক প্ৰলয়ান্তৰ অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান দেখিলে। তেওঁ কোদণ্ড কাণলৈকে টানি, মহাবেগে দৃঢ়ভাৱে থিয় হৈ আছিল।
Verse 54
तस्य प्रतिभयाकारं दुष्प्रापमभवद्वपुः / विकृष्टधनुषस्तस्य रूपमुग्रं रवेरिव
তেওঁৰ দেহ ভয়ংকৰ আকাৰ ধাৰণ কৰি দুষ্প্ৰাপ্য যেন লাগিল। ধনু টানি থকা তেওঁৰ ৰূপ সূৰ্যৰ দৰে উগ্ৰ আছিল।
Verse 55
कल्पान्ते ऽभ्युदितस्येव मण्डलं परिवेषितम् / कल्पान्ताग्नसमज्वालाभीषणं स्फुरतो वपुः
কল্পান্তত উদিত সূৰ্যৰ পৰিবেষ্টিত মণ্ডল যেন দেখা গ’ল। তেওঁৰ স্ফুৰিত দেহ প্ৰলয়াগ্নিৰ জ্বালাৰ দৰে ভীষণ আছিল।
Verse 56
तस्यालक्ष्यत चक्रम्य हरेरिव च मण्डलम् / स्फुरत्क्रोधानलज्वालापरीतस्यातिरौद्रताम्
তেওঁৰ চাৰিওফালে হৰিৰ চক্ৰ-মণ্ডলৰ দৰে এক মণ্ডল দেখা গ’ল। ক্ৰোধাগ্নিৰ জ্বালাৰে আৱৃত তেওঁৰ অতিৰৌদ্ৰতা প্ৰকাশ পালে।
Verse 57
अवाप विष्णोः स तदा नरसिंहाकृतेरिव / वपुर्विकृष्टचापस्य भृकुटीकुटिलाननम्
তেতিয়া তেওঁ বিষ্ণুৰ নৰসিংহ-আকৃতিৰ দৰে দেহ লাভ কৰিলে। ধনু টানি থকা তেওঁৰ মুখ ভ্ৰূকুটি বেঁকা হৈ ভয়ংকৰ হ’ল।
Verse 58
रामस्याभूद्भवस्येव दिधक्षोस्त्रिपुरं पुरा / जाज्वल्यमानवपुषं तं दृष्ट्वा सहसा भयात्
ৰামৰ ৰূপ পুৰ্বে ত্ৰিপুৰ দহিবলৈ উদ্যত ভৱ (শিৱ)ৰ দৰে হ’ল। জাজ্বল্যমান দেহধাৰী তেওঁক দেখি সকলোৱে হঠাতে ভয়ত কঁপিল।
Verse 59
प्रसीद जय रामेति तुष्टुवुर्मुनयो ऽखिलाः / ततो ऽस्त्राग्निस्फुरद्धूमपटलैः शकलीकृतम्
“প্ৰসীদ, জয় ৰাম” বুলি সকলো মুনিয়ে স্তৱ কৰিলে। তাৰ পিছত অস্ত্ৰাগ্নিৰ ঝলমল ধোঁৱাৰ ঘন পৰ্দাই সকলো খণ্ড-বিখণ্ড কৰি পেলালে।
Verse 60
बभूव च्छन्नमंभोधेरन्तः पुरमशैषतः / ज्वलदस्त्रानलज्वालाप रितापपराहतः
সমুদ্ৰৰ ভিতৰৰ নগৰখন সকলোফালৰ পৰা সম্পূৰ্ণ আৱৃত হ’ল। জ্বলন্ত অস্ত্ৰাগ্নিৰ জ্বালাৰ তাপে সি ভীষণভাবে পীড়িত হ’ল।
Verse 61
अत्यरिच्यत संभ्रान्तसलिलौघ उदन्वतः / तिमिङ्गिलतिमिग्राहनक्रमत्स्याहिकच्छपाः
সমুদ্ৰৰ বিভ্ৰান্ত জলস্ৰোত অত্যধিক বাঢ়িল। তিমিঙ্গিল, তিমিগ্ৰাহ, নক্ৰ, মাছ, সাপ আৰু কচ্ছপ অস্থিৰ হ’ল।
Verse 62
प्रजग्मुः परमामार्त्तिं प्राणिनः सलिलेशयाः / उत्पतन्निपतत्ताम्यन्नानासत्त्वोद्धतोर्मिभिः
জলত বাস কৰা প্ৰাণীবোৰে পৰম যন্ত্ৰণা ভোগ কৰিলে। নানা সত্ত্বে উন্মত্ত কৰা ঢৌত সিহঁতে উফৰি উঠি, পৰি গৈ, ক্লান্ত হৈ ব্যাকুল হ’ল।
Verse 63
प्रक्षोभं भृशमंभोधिः सहसा समुपागमत् / त्रासरासं च विपुलमंभसा प्लवता सह
সমুদ্ৰ হঠাৎ ভীষণভাবে ক্ষুব্ধ হ’ল। ভাসি থকা পানীৰ সৈতে ভয় আৰু কোলাহলো বিপুল হ’ল।
Verse 64
उद्वेलतामितस्तप्ताः सलिलान्तरचारिणः / ततस्तस्माच्छराज्ज्वालाः फूत्कृताशेष भीषणाः
চাৰিওফালে উথলি উঠা জলে বিচৰণ কৰা প্ৰাণীবোৰ দাহ-তাপে তপ্ত হ’ল। তেতিয়া সেই শৰটোৰ পৰা ফুঁসফুঁসাই অতি ভয়ংকৰ জ্বালা উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 65
निरूपितमिव व्यक्तं निश्चेरुः सर्वतो दिशम् / ततः प्रचण्डपवनैः सर्वतः परिवर्त्तितम्
সেই জ্বালাবোৰ যেন স্পষ্টকৈ নিৰূপিত হৈ সকলো দিশলৈ ওলাই বিয়পি পৰিল। তাৰ পাছত প্ৰচণ্ড বতাহে তাক চাৰিওফালে ঘূৰাই উলটপালট কৰিলে।
Verse 66
अग्निज्वालामयं रक्तवितानाभमलक्ष्यत / प्रलयाब्धेरिवात्यर्थमस्त्राग्निव्याकुलांभसः
অস্ত্ৰাগ্নিয়ে ব্যাকুল কৰা জলৰাশি প্ৰলয়সমুদ্ৰৰ দৰে অতি ভয়ংকৰ—ৰক্তবিতান সদৃশ, অগ্নিজ্বালাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ দেখা গ’ল।
Verse 67
समुद्रिक्ततया तस्य तरङ्गास्तीरमभ्ययुः / अस्त्राग्निविद्धाकुलितजलघोषेण भूयसा
তাৰ প্ৰবল উথল-পাথলত ঢৌবোৰ তীৰলৈ ধাৱমান হ’ল। অস্ত্ৰাগ্নিয়ে বিদ্ধ কৰা পানীৰ ভয়ংকৰ গর্জন অধিককৈ বাঢ়িল।
Verse 68
ककुभो बधिरीकुवन्नलक्ष्यत पयोनिधिः / परितो ऽस्त्रानलज्वालापरिवीतजलाविलः
চাৰিওফালে অস্ত্ৰাগ্নিৰ জ্বালাৰে আৱৃত, জলঘূৰ্ণনে ঘোলা সেই পয়োনিধি দিশবোৰক বধিৰ কৰা দৰে দেখা গ’ল।
Verse 69
जगाम परमामार्त्तिं सह्यः सद्यस्तदाश्रयः / आकर्णाकृष्टकोदण्डं दृष्ट्वा रामं पयोनिधिः
সহ্য পৰ্বতৰ আশ্ৰয় লোৱা সাগৰ, কাণলৈকে টনা ধনুৰ্ধাৰী শ্ৰীৰামক দেখি তৎক্ষণাৎ পৰম ব্যাকুলতালৈ গ’ল।
Verse 70
विषादमगमत्तीव्रं यमं दृष्ट्वेव पातकी / भयकंपितसर्वाङ्गस्ततो नदनदीपतिः
পাপী যেন যমক দেখি তীব্ৰ বিষাদত পৰে, তেনেকৈ নদ-নদীৰ অধিপতি সাগৰ ভয়ত সৰ্বাঙ্গ কঁপাই গভীৰ শোকত ডুবিল।
Verse 71
विहाय सहजं धैर्यं भीरुत्वं समुपागमत् / ततः स्वरूपमास्थाय सर्वाभरणभूषितः
সহজাত ধৈৰ্য ত্যাগ কৰি সি ভীৰুতালৈ গ’ল; তাৰপিছত নিজ স্বৰূপ ধৰি সৰ্ব অলংকাৰৰে ভূষিত হ’ল।
Verse 72
उत्तीर्यमाणः स्वजलं वरुणः प्रत्यदृश्यत / कृताञ्जलिः सार्वहस्तः प्रचेता भार्गवान्तिकम्
নিজ জলৰ পৰা ওপৰলৈ উঠি বৰুণ প্ৰত্যক্ষ হ’ল; কৰযোৰে, সকলো হাতে প্ৰণাম কৰি প্ৰচেতা (বৰুণ) ভাৰ্গৱৰ ওচৰলৈ আহিল।
Verse 73
त्वरयाभ्यायायौ शीघ्रसायकाद्भीतभीतवत् / अभ्येत्याकृष्टधनुषः स तस्य चरणाब्जयोः
দ্ৰুত বাণৰ ভয়ত ভীতভীত হৈ সি ত্বৰাৰে দৌৰি আহিল; ধনু টনা শ্ৰীৰামৰ ওচৰ পাই তেওঁৰ চৰণকমলত লুটাই পৰিল।
Verse 74
अब्रवीच्च भृशं भीतः संभ्रमाकुलिताक्षरम् / रक्ष मां भृगुशार्दूल कृपया शरणागतम्
সেইজন অতি ভয়ত কঁপিবলৈ ধৰিলে, অস্থিৰ অক্ষৰে ক’লে— “হে ভৃগুশাৰ্দূল! কৃপা কৰি মোক ৰক্ষা কৰা; মই শৰণাগত।”
Verse 75
अपराधमिमं राम मया कृतमजानता / स्थितो ऽस्मि तव निर्देशेशाधि किं करवाणि वै
“হে ৰাম! অজান্তে মই এই অপৰাধ কৰিলোঁ। মই তোমাৰ আদেশৰ অধীন আছোঁ; এতিয়া মই কি কৰোঁ?”
Frequently Asked Questions
A group of Gokarṇa-based sages travel to Mahendra, enter a sanctified āśrama, honor a Bhr̥gu-lineage ascetic, and request his help in recovering or re-establishing a supremely purifying kṣetra/tīrtha that has fallen into the ocean—preparing the ground for a Gaṅgā-related resolution.
Ātithi-satkāra (guest-honoring) is foregrounded: the host properly receives the visiting munis with arghya and pādya and invites their intention, modeling āśrama-dharma as the social technology that authorizes sacred knowledge transmission.
It is chiefly tīrtha-geographic with genealogical legitimation: the problem concerns a displaced sacred site and its tīrtha, while the capacity to resolve it is grounded in the host’s Bhr̥gu lineage and Viṣṇu-aṃśa authority within the Purāṇic world-map.