Adhyaya 56
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya (Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa)
এই অধ্যায়ত সাগৰ-প্ৰসঙ্গ অব্যাহত থাকি ভুবন-কোশৰ তথ্য আৰু তীৰ্থ-মাহাত্ম্যৰ উপদেশ আহে। জৈমিনি কয়—সগৰৰ কীৰ্তি সংক্ষিপ্ত আৰু বিস্তৃত দুয়ো ৰূপতে পাপ-নাশক কাহিনী হিচাপে বৰ্ণিত। ভাৰতখণ্ডৰ মাপ দিয়া হৈছে: দক্ষিণ-উত্তৰ অভিমুখে বিস্তৃত, নৱ সহস্ৰ যোজন পৰিমাণ। যজ্ঞাশ্ব অনুসন্ধানত সগৰপুত্ৰসকলে খনন কৰা ঘটনাৰ সৈতে ‘মকৰালয়’ সমুদ্ৰ ‘সাগৰ’ নাম পোৱাৰ কাৰণকথা জড়িত। তাৰ পাছত সমুদ্ৰে ব্রহ্মাৰ পদ পৰ্যন্ত পৃথিৱী ঘেৰাৰ চিত্ৰণ, জীৱসমূহৰ ক্লেশ, আৰু পশ্চিম সমুদ্ৰতীৰৰ প্ৰসিদ্ধ গোকৰ্ণ ক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণিত। গোকৰ্ণ প্ৰায় দেঢ় যোজন বিস্তীৰ্ণ, অসংখ্য তীৰ্থ আৰু সিদ্ধসমাজেৰে পূৰ্ণ, সৰ্বপাপহৰ আৰু অপ্ৰত্যাৱর্ত্য মুক্তিদায়ক বুলি প্ৰশংসিত। তাত দেবীসহ শংকৰ আৰু দেবগণ বাস কৰে; তীৰ্থযাত্ৰাই শীঘ্ৰ পাপক্ষয় কৰে, আৰু ক্ষেত্ৰাকর্ষণ মহাপুণ্যৰ ফলতহে জন্মে। দৃঢ় সংকল্পে তাত মৃত্যু হ’লে চিৰস্বৰ্গলাভৰ ফলশ্ৰুতি কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे सागरोपाख्यानेशुमतो राज्यप्राप्तिर्नाम पञ्चपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५५// जैमिनिरुवाच एतत्ते चरितं सर्वं सगरस्य महात्मनः / संक्षेपविस्तराभ्यां तु कथितं पापनाशनम्
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যম ভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত সাগৰোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘অংশুমানৰ ৰাজ্যপ্ৰাপ্তি’ নাম পঞ্চপঞ্চাশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। জৈমিনি ক’লে—মহাত্মা সগৰৰ এই সমগ্ৰ চৰিত সংক্ষিপ্ত আৰু বিস্তৃত ৰূপে কোৱা হ’ল; ই পাপনাশক।
Verse 2
खण्डों ऽयं भारतो नाम दक्षिणोत्तरमायतः / नवयोजनसाहस्रं विस्तारपरिमण्डलम्
এই ‘ভাৰত’ নামৰ খণ্ড দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰলৈ বিস্তৃত; ইয়াৰ বিস্তাৰ-পৰিমাণ নৱ হাজাৰ যোজন।
Verse 3
पुत्रैस्तस्य नरेद्रस्य मृगयद्भिस्तुरङ्गमम् / योजनानां सहस्रं तु खात्वाष्टौ विनिपातिताः
সেই নৰেন্দ্ৰৰ পুত্ৰসকলে অশ্ব বিচাৰি এক হাজাৰ যোজন পৰ্যন্ত মাটি খুঁদিলে; তেওঁলোকৰ মাজৰ আঠজন পতিত হৈ বিনষ্ট হ’ল।
Verse 4
सागरस्य सुतैर्यस्माद्वर्द्धितो मकरालयः / ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवान्
সগৰৰ পুত্ৰসকলৰ দ্বাৰা মকৰালয় সমুদ্ৰ বৃদ্ধি পালে; তেতিয়াৰ পৰাই লোকসমূহত ই ‘সাগৰ’ নামে খ্যাত হ’ল।
Verse 5
ब्रह्मपादावधि महीं सतीर्थक्षेत्रकाननाम् / अब्धिः संक्रमयामास परिक्षिप्य निजांभसा
সমুদ্ৰে নিজৰ জলেৰে তীৰ্থ-ক্ষেত্ৰ-অৰণ্যসমৃদ্ধ সেই পৃথিৱীক ব্ৰহ্মপাদ পৰ্যন্ত চাৰিওফালে ঘেৰি প্লাৱিত কৰিলে।
Verse 6
ततस्तन्निलयाः सर्वे सदेवासुरमानवाः / इतस्ततश्च संजाता दुःखेन महतान्विताः
তাৰ পাছত সেই সেই নিবাসৰ সকলো—দেৱ, অসুৰ আৰু মানুহ—ইফাল-সিফাল জন্ম লৈ মহাদুখে আচ্ছন্ন হ’ল।
Verse 7
गोकर्णं नाम विख्यातं क्षेत्रं सर्वसुरार्चितम् / सार्द्धयोजनविस्तारं तीरे पश्चिम वारिधेः
গোকৰ্ণ নামৰ বিখ্যাত ক্ষেত্ৰ সকলো দেৱতাই আৰাধনা কৰে; পশ্চিম সাগৰৰ তীৰত ইয়াৰ বিস্তাৰ দেড় যোজন।
Verse 8
तत्रासंख्यानि तीर्थानि मुनिदेवालयाश्च वै / वसंति सिद्धसंघाश्च क्षेत्रे तस्मिन्पुरा नृप
হে নৃপ! তাত অগণিত তীৰ্থ আৰু মুনিসকলৰ দেৱালয় আছে; সেই ক্ষেত্ৰত পুৰাতন কালৰ পৰা সিদ্ধসঙ্ঘ বাস কৰে।
Verse 9
क्षेत्रं तल्लोकविख्यातं सर्वपापहरं शुभम् / तत्तीर्थमब्धेरपतद्भागे दक्षिणपश्चिमे
সেই ক্ষেত্ৰ লোকবিখ্যাত, মঙ্গলময় আৰু সৰ্বপাপহৰ; তাৰ তীৰ্থ সাগৰৰ দক্ষিণ-পশ্চিম ভাগত অৱস্থিত।
Verse 10
यत्र सर्वे तपस्तप्त्वा मुनयः संशितव्रताः / निर्वाणं परमं प्राप्ताः पुनरावृत्तिवर्जितम्
য’ত দৃঢ় ব্ৰতধাৰী মুনিসকলে তপস্যা কৰি পৰম নিৰ্বাণ লাভ কৰিলে, যি পুনৰাবৃত্তি (পুনর্জন্ম) ৰহিত।
Verse 11
तत्त्रेत्रस्य प्रभावेण प्रीत्या भूतगणैः सह / देव्या च सकलैर्देवैर्नित्यं वसति शङ्करः
সেই ত্ৰেত্ৰক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱত, ভূতগণৰ সৈতে প্ৰীতিসহ, আৰু দেৱী তথা সকলো দেৱতাৰ সৈতে শংকৰ নিত্য তাত বাস কৰে।
Verse 12
एनांसि यत्समुद्दिश्य तीर्थयात्रां प्रकुर्वताम् / नृणामाशु प्रणश्यन्ति प्रवाते शुष्कपर्णवत्
যি তীৰ্থক লক্ষ্য কৰি মানুহে তীৰ্থযাত্ৰা কৰে, তেওঁলোকৰ পাপ বতাহত শুকান পাতৰ দৰে অতি সোনকালে নাশ হয়।
Verse 13
तत्क्षेत्रसेवनरतिर् नैव जात्वभिजायते / समीपे वसमानोनामपि पुंसां दुरात्मनाम्
সেই ক্ষেত্ৰসেৱাত আসক্তি দুষ্টচিত্ত পুৰুষৰ, ওচৰত বাস কৰিলেও, কেতিয়াও জন্ম নলয়।
Verse 14
महाता सुकृतेनैव तत्क्षेत्रगमने रतिः / नृणां संजायते राजन्नान्यथा तु कथञ्चन
হে ৰাজন! কেৱল মহৎ সুকৃতৰ বলতেই মানুহৰ মনত সেই ক্ষেত্ৰলৈ যোৱাৰ ৰুচি জন্মে; অন্যথা কেতিয়াও নহয়।
Verse 15
निर्बन्धेन तु ये तस्मिन्प्राणिनः स्थिरजङ्गमाः / म्रियन्ते नृप सद्यस्ते स्वर्गं प्राप्स्यन्ति शाश्वतम्
হে নৃপ! যিসকল স্থাৱৰ-জংগম প্ৰাণী সেই স্থানত অনিবাৰ্যভাৱে মৰে, তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ শাশ্বত স্বৰ্গ লাভ কৰে।
Verse 16
स्मृत्यापि सकलैः पापैर्यस्य मुच्येत मानवः / क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं सर्वतीर्थनिकेतनम्
যাৰ স্মৰণমাত্ৰে মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়, সেয়াই ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত উত্তম ক্ষেত্ৰ, সৰ্বতীৰ্থৰ নিকেতন।
Verse 17
स्नात्वा चैतेषु तीर्थेषु यजन्तश्च सदाशिवम् / सिद्धिकामा वसंति स्म मुनयस्तत्र केचन
এই তীৰ্থসমূহত স্নান কৰি আৰু সদাশিৱক পূজা কৰি, সিদ্ধিকামী কিছুমান মুনি তাত বাস কৰে।
Verse 18
कामक्रोधविनिर्मुक्ता ये तस्मिन्वीतमत्सराः / निवसंत्यचिरेणैव तत्सिद्धिंप्राप्नुवन्ति हि
যিসকলে তাত কাম-ক্রোধৰ পৰা মুক্ত আৰু ঈৰ্ষাহীন হৈ বাস কৰে, তেওঁলোকে অচিৰেই সেই সিদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 19
जपहोमरताः शान्ता निपता ब्रह्मचारिणः / वसंति तस्मिन्ये ते हि सिद्धिं प्राप्स्यन्त्यभीप्सिताम्
যিসকলে জপ-হোমত ৰত, শান্ত, বিনয়ী ব্ৰহ্মচাৰী হৈ তাত বাস কৰে, তেওঁলোকে নিশ্চয়েই অভীষ্ট সিদ্ধি লাভ কৰিব।
Verse 20
दानहोमजपाद्यं वै पितृदेवद्विजार्चनम् / अन्यस्मात्कोटिगुणितं भवेत्तस्मिन्फलं नृप
হে নৃপ! তাত দান, হোম, জপ আদি আৰু পিতৃ-দেৱ-দ্বিজৰ অৰ্চনাৰ ফল অন্য স্থানতকৈ কোটি গুণ হয়।
Verse 21
अंभोधिसलिले मग्न तस्मिन् क्षेत्रे ऽतिपावने / महता तपसा युक्ता मुनयस्तन्निवासिनः
সমুদ্ৰজলত নিমগ্ন সেই অতিপৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰত, তাত নিবাস কৰা মুনিসকল মহাতপস্যাৰে যুক্ত আছিল।
Verse 22
सह्यं शिखरिणं श्रेष्ठं निलयार्थं समारुहन् / वसंतस्तत्र ते सर्वे संप्रधार्य परस्परम्
নিবাসৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে শ্ৰেষ্ঠ শিখৰযুক্ত সহ্য পৰ্বতত আৰোহণ কৰিলে; আৰু তাতে সকলোৱে পৰস্পৰ আলোচনা কৰি বাস কৰিলে।
Verse 23
सहेन्द्राद्रौ तपस्यन्तं रामं गन्तुं प्रचक्रमुः / राजोवाच / अगस्त्यपीततोये ऽब्धौ परितो राजनन्दनैः
সহ্যেন্দ্ৰ পৰ্বতত তপস্যাৰত ৰামৰ ওচৰলৈ যাবলৈ তেওঁলোকে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে। ৰজাই ক’লে—হে ৰাজনন্দনসকল, অগস্ত্যই পান কৰা জলে (শূন্য হোৱা) সাগৰৰ চাৰিওফালে…
Verse 24
खात्वाधः पातिते क्षेत्रे सतीर्थाश्रमकानने / भूभागेषु तथान्येषु पुरग्रमाकरादिषु
খনন কৰি তললৈ পতিত হোৱা সেই ক্ষেত্ৰত, তীৰ্থ-আশ্ৰম-অৰণ্যত; আৰু আন ভূভাগত—নগৰ, গাঁও, খনি আদি ঠাইতো।
Verse 25
विनाशितेषु देशेषु समुद्रोपान्तवर्त्तिषु / किमकार्षुर्मुनिश्रेष्ठ जनास्तन्निलयास्ततः
সমুদ্ৰতীৰৱৰ্তী দেশসমূহ বিনষ্ট হোৱাৰ পাছত, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, তাত বাস কৰা লোকসকলে তাৰপিছত কি কৰিলে?
Verse 26
तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्प्रस्थितान्यत्र वा ततः / कियता चैव कालेन संपूर्णो ऽभूदपांनिधिः / केन वापि प्रकारेण ब्रह्मन्नेतद्वदस्व मे
তেওঁলোকে তাতেই কষ্টসহ বাস কৰিলে নে তাতৰ পৰা আন ঠাইলৈ গ’ল? আৰু কিমান সময়ত জলনিধি (সমুদ্ৰ) পুনৰ পূৰ্ণ হ’ল? হে ব্ৰাহ্মণ, কোন প্ৰকাৰে এইটো ঘটিল মোক কওক।
Verse 27
जैमिनिरुवाच अनूपेषु प्रदेशेषु नाशितेषु दुरात्मभिः
জৈমিনিয়ে ক’লে—যেতিয়া দুষ্টচিত্ত লোকসকলে অনূপ প্ৰদেশসমূহ (জলাভূমি) ধ্বংস কৰিছিল।
Verse 28
जनास्तन्निलयाः सर्वे संप्रयाता इतस्ततः / तत्रैव चावसन्कृच्छ्रात्केचित्क्षेत्रनिवासिनः
সেই বাসস্থানৰ সকলো লোক ইফাল-সিফাল গ’ল; কিন্তু কিছুমান ক্ষেত্ৰনিবাসী তাতেই কষ্টসহ থাকিল।
Verse 29
एतस्मिन्नेव काले तु राजन्नंशुमतः सुतः / बभूव भुविधर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः
সেই সময়তেই, হে ৰাজন, অংশুমানৰ পুত্ৰ ধৰ্মাত্মা ‘দিলীপ’ নামে পৃথিৱীত প্ৰসিদ্ধ হ’ল।
Verse 30
राज्ये ऽभिषिच्य तं सम्यग्भुक्तभोगोंऽशुमान्नृपः / वनं जगाम मेधावी तपसे धृतमानसः
তেওঁক বিধিপূৰ্বক ৰাজ্যাভিষেক কৰাই, ভোগ ভোগি লোৱা ৰজা অংশুমান দৃঢ়চিত্তে তপস্যাৰ বাবে বনলৈ গ’ল।
Verse 31
दिलीपस्तु ततःश्रीमानशेषां पृथिवीमिमाम् / पालयामास धर्मेण विजित्य सकलानरीन्
তাৰ পিছত শ্ৰীমান দিলীপে সকলো শত্রুক জয় কৰি ধৰ্মমতে এই সমগ্ৰ পৃথিৱী পালন কৰিলে।
Verse 32
भगीरथो नाम सुतस्तस्यासील्लोकविश्रुतः / सर्वधर्मार्थकुशलः श्रीमानमितविक्रमः
তেওঁৰ পুত্ৰ ‘ভগীৰথ’ নামে লোকবিখ্যাত আছিল; তেওঁ ধৰ্ম-অৰ্থত কুশল, শ্ৰীমান আৰু অপৰিমেয় পৰাক্ৰমী আছিল।
Verse 33
राज्ये ऽभिषिच्य तं राजा दिलीपो ऽपि वनं ययौ / स चापि पालयन्नुर्वीं सम्यग्विहतकण्टकाम्
তেওঁক ৰাজ্যাভিষেক কৰাই ৰজা দিলীপো বনলৈ গ’ল; আৰু তেওঁও কণ্টকমুক্ত, সুসংবদ্ধ পৃথিৱী সঠিকভাৱে পালন কৰিলে।
Verse 34
मुमुदे विविधैर्भोगैर्दिवि देवपतिर्यथा / स शुश्रावात्मनः पूर्वं पूर्वजानां महीपतिः
তেওঁ নানাবিধ ভোগে স্বৰ্গত দেৱপতিৰ দৰে আনন্দিত হ’ল; আৰু সেই মহীপতিয়ে নিজৰ পূৰ্বজসকলৰ পূৰ্বচৰিত্ৰও শুনিলে।
Verse 35
निरये पतनं घोरं विप्रकोपसमुद्भवम् / ब्रह्मदण्डहतान्सर्वान्पितञ्छ्रुत्वातिदुःखितः
বিপ্ৰকোপৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নৰকত ভয়ংকৰ পতন আৰু ব্ৰহ্মদণ্ডে দণ্ডিত নিজৰ সকলো পিতৃৰ কথা শুনি তেওঁ অতিশয় দুখিত হ’ল।
Verse 36
राज्ये बन्धुषु भोगे वा निर्वेदं परमं ययौ / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं विन्यस्य तपसे वनम्
তেওঁ ৰাজ্য, আত্মীয়-স্বজন আৰু ভোগ-বিলাসত পৰম নিৰ্বেদ লাভ কৰিলে। শ্ৰেষ্ঠ মন্ত্ৰীক ৰাজ্য সঁপাই তপস্যাৰ বাবে বনলৈ গ’ল।
Verse 37
प्रययौ स्वपितॄन्नाकं निनीषुर्नृपसत्तमः / तपसा महाता पूर्वमायुषे कमलोद्भवम्
নৃপশ্ৰেষ্ঠজন পিতৃসকলক স্বৰ্গলৈ নিবলৈ ইচ্ছা কৰি যাত্ৰা কৰিলে। মহাতপস্যাৰে তেওঁ আগতে কমলোদ্ভৱ ব্ৰহ্মাক আয়ুৰ বাবে আৰাধনা কৰিলে।
Verse 38
आराध्य तस्माल्लेभे च यावदायुर्निजेप्सितम् / ततो गङ्गां महाराज समाराध्य प्रसाद्य च
তেওঁক আৰাধনা কৰি তেওঁ নিজৰ ইচ্ছিত যিমান আয়ু, সিমান লাভ কৰিলে। তাৰ পিছত, হে মহাৰাজ, গঙ্গাদেৱীকো সমাৰাধনা কৰি প্ৰসন্ন কৰিলে।
Verse 39
वरमागमनं वव्रे दिवस्तस्या महींप्रति / ततस्तां शिरसा धर्त्तु तपसाऽराधयच्छिवम्
তেওঁ স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ আগমনৰ বৰ বিচাৰিলে। তাৰ পিছত তেওঁক শিৰত ধাৰণ কৰিবলৈ তপস্যাৰে শিৱক আৰাধনা কৰিলে।
Verse 40
स चापि तद्वरं तस्मै प्रददौ भक्तवत्सलः / मेरोर्मूर्ध्नस्ततो गङ्गां पतं ती शिरसात्मनः
ভক্তৱৎসল শিৱে তেওঁক সেই বৰ প্ৰদান কৰিলে। তাৰ পিছত মেৰুৰ শিখৰৰ পৰা গঙ্গা তেওঁৰ শিৰত ধাৰিত হৈ নামি আহিল।
Verse 41
सग्राहनक्रमकरां जग्राह जगतां पतिः / सा तच्छिरः समासाद्य महावेगप्रवाहिनी
জগতৰ পতিে গ্ৰাহ-নক্ৰ-মকৰসহ সেই প্ৰবাহক ধাৰণ কৰিলে; মহাবেগে বোৱা সি তেওঁৰ শিৰলৈ আহি পালে।
Verse 42
तज्जटामण्डले शुभ्रे विलिल्ये सातिगह्वरे / चुलकोदकवच्छंभोर्विलीनां शिरसि प्रभोः
তেওঁৰ শুভ্ৰ আৰু অতিগহ্বৰ জটামণ্ডলত সি লীন হ’ল; চুলক পানীৰ দৰে প্ৰভু শম্ভুৰ শিৰত মিলি গ’ল।
Verse 43
विलोक्य तत्प्रमोक्षाय पुनराराधयद्धरम् / स तां शर्वप्रसादेन लब्ध्वा तु भुवमागताम्
তাৰ মুক্তিৰ উপায় দেখি তেওঁ পুনৰ ধৰ্ম/হৰক আৰাধনা কৰিলে; শৰ্বৰ প্ৰসাদে তাক লাভ কৰি সি পৃথিৱীলৈ আহিল।
Verse 44
आनिन्ये सागरा दग्धा यत्र तां वै दिशं प्रति / सऽनुव्रजन्ती राजानं राजर्षेर्यजतः पथि
য’ত সাগৰপুত্ৰসকল দগ্ধ হৈ পৰি আছিল, সেই দিশলৈ তেওঁ তাক লৈ গ’ল; আৰু যজ্ঞৰত ৰাজর্ষিৰ পথত সি ৰজাক অনুসৰণ কৰি চলিল।
Verse 45
तद्यज्ञवाटमखिलं प्लावयामास सर्वतः / स तु राजऋषिः क्रुद्धो यज्ञवाटे ऽखिले तया
সি সেই যজ্ঞবাটক চাৰিওফালে সম্পূৰ্ণৰূপে প্লাৱিত কৰিলে; তাৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ যজ্ঞবাট পানীত ভৰি পৰাত ৰাজর্ষি ক্ৰুদ্ধ হ’ল।
Verse 46
मग्ने गण्डूषजलवत्स पपौ तामशेषतः / अतन्द्रितो वर्षशतं शुश्रूषितवा स तं पुनः
মগ্ন হৈ সি গণ্ডূষ-জলৰ দৰে সেই জল সম্পূৰ্ণকৈ পান কৰিলে। তাৰ পাছত অলসতা নকৰাকৈ শতবৰ্ষ ধৰি পুনৰ তেওঁৰ সেৱা কৰিলে।
Verse 47
तस्मात्प्रसन्नान्नृपतिर्लेमे गङ्गां महात्मनः / उषित्वा सुचिरं तस्यनिसृता जठराद्यतः
ইয়াত প্ৰসন্ন হৈ ৰজাই সেই মহাত্মাৰ গংগাক গ্ৰহণ কৰিলে। বহুদিন তাত বাস কৰি গংগা তেওঁৰ উদৰৰ পৰা বাহিৰ ওলাই আহিল।
Verse 48
प्रथितं जाह्नवीत्यस्यास्ततो नामाभवद्भुवि / भगीरथानुगा भूत्वा तत्पितॄणामशेषतः
তাৰ পাছত পৃথিৱীত তাইৰ প্ৰসিদ্ধ নাম ‘জাহ্নৱী’ হ’ল। ভগীৰথৰ অনুগামী হৈ তাই তেওঁৰ সকলো পিতৃলোকৰ (উদ্ধাৰকাৰিণী) হ’ল।
Verse 49
निजांभसास्थिभस्मानि सिषेच सुरनिम्नगा / ततस्तदंभसा सिक्तेष्वस्थिभस्मसु तत्क्षणात्
দেৱনদীয়ে নিজৰ জলে সেই অস্থি-ভস্ম সিঞ্চন কৰিলে। তাৰ পাছত তাইৰ জলে ভিজা সেই অস্থি-ভস্মত তৎক্ষণাৎ (ফল প্ৰকাশ পালে)।
Verse 50
निरयात्सागराः सर्वे नष्टपापा दिवं ययुः / एवं सा सागरान्सर्वान्दिवं नीत्वा महान्दी
সকলো সাগৰপুত্ৰ নৰকৰ পৰা মুক্ত হৈ, পাপ নাশ হৈ স্বৰ্গলৈ গ’ল। এইদৰে মহা নদী গংগাই তেওঁলোক সকলোকে স্বৰ্গলৈ নিলে।
Verse 51
तेनैव मार्गेण जवात्प्रयाता पूर्वसागरम् / सेनोर्मूर्ध्नश्चतुर्भेदा भूत्वा याता चतुर्द्दिशम्
সেই পথেই তেওঁলোকে দ্ৰুতগতিতে পূৰ্বসাগৰলৈ গ’ল; সেনাৰ অগ্ৰভাগ চাৰি ভাগ হৈ চাৰিও দিশলৈ বিস্তাৰিত হ’ল।
Verse 52
चतुर्भेदतया चाभूत्तस्या नाम्नां चतुष्टयम् / सीता चालकनन्दा च सुचक्षुर्भद्रवत्यपि
চাৰি ভাগ হোৱাৰ ফলত তাৰ নামো চাৰিটা হ’ল—সীতা, অলকনন্দা, সুচক্ষু আৰু ভদ্ৰৱতী।
Verse 53
अगस्त्यपीतसलिलाच्चिरं शुष्कोदका अपि / गङ्गांभसा पुनः पूर्णाश्चत्वारो ऽम्बुधयो ऽभवन्
অগস্ত্যই জল পান কৰাত দীঘলীয়া সময় শুকান হৈ থকা সাগৰসমূহো গঙ্গাজলে পুনৰ পূৰ্ণ হ’ল; এইদৰে চাৰি অম্বুধি পৰিপূৰ্ণ হ’ল।
Verse 54
पूर्वमाणे समुद्रे तु सागरैः परिवर्द्धिते / अन्तर्हिताभवन्देशा बहवस्तत्समीपगाः
সমুদ্ৰ পূৰ্বদিশলৈ আগবাঢ়ি সাগৰসমূহে বৃদ্ধি পোৱাত, তাৰ ওচৰৰ বহু দেশ জলে ডুবি অন্তৰ্হিত হ’ল।
Verse 55
समुद्रोपान्तवर्त्तीनि क्षेत्राणि च समन्ततः / इतस्ततः प्रयाताश्च जनास्तन्निलया नृप
হে নৃপ! সমুদ্ৰতীৰৰ ওচৰৰ ক্ষেত্ৰসমূহ চাৰিওফালে ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ল, আৰু তাত বাস কৰা লোকসকল ইফালে-সিফালে গুচি গ’ল।
Verse 56
गोकर्णमिति च क्षेत्रं पूर्वं प्रोक्तं तु यत्तव / अर्मवोपात्तवर्त्तित्वात्समुद्रे ऽतर्द्धिमागमत्
হে তৱ! পূৰ্বে ‘গোকৰ্ণ’ নামে কোৱা সেই ক্ষেত্ৰ অর্মৱৰ স্পৰ্শত সাগৰত লীন হৈ অদৃশ্য হ’ল।
Verse 57
ततस्तन्निलयाः सर्वे तदुद्धाराभिकाङ्क्षिणः / सह्याद्रेर्भृगुशार्दूलं द्रष्टुकामा ययुर्नृप
তাৰ পিছত তাত থকা সকলো লোক উদ্ধাৰৰ আকাঙ্ক্ষাৰে, হে নৃপ! সহ্যাদ্ৰিৰ ‘ভৃগুশাৰ্দূল’ক দৰ্শন কৰিবলৈ যাত্ৰা কৰিলে।
Frequently Asked Questions
Bhārata-khaṇḍa is described as south–north oriented with an extent of nine thousand yojanas; Gokarṇa-kṣetra is described as having roughly one-and-a-half yojanas of extent (sārddha-yojana-vistāra) on the western seacoast.
It presents an etiology in which Sagara’s sons, while digging in pursuit of the horse, ‘enlarge’ the makarālaya (ocean), after which it becomes known in the worlds by the name ‘Sāgara’.
Gokarṇa is framed as universally sin-removing; pilgrimage destroys sins swiftly, sages attain irreversible liberation there, Śaṅkara is said to dwell there with Devī and the gods, and death within the kṣetra (with firm resolve) is promised to yield enduring heaven.