Shloka 5
Vasiṣṭha-gamana
Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara
Devanagari script
स कदाचिन्महीपालः कृतकौतुकमङ्गलः / रिपुं जेतुं मनश्चक्रे दिशश्च सकलाः क्रमात्
Transliteration
sa kadācinmahīpālaḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ / ripuṃ jetuṃ manaścakre diśaśca sakalāḥ kramāt
Translation
এদিনা সেই মহীপালে কৌতুক-মঙ্গল আচাৰ সম্পন্ন কৰি শত্ৰুক জয় কৰাৰ সংকল্প কৰিলে আৰু ক্ৰমে সকলো দিশলৈ অগ্ৰসৰ হ’বলৈ মন স্থিৰ কৰিলে।
Word by Word
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kadācitonce
kadācit:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootkadācit (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (at some time)
mahī-pālaḥprotector of the earth (king)
mahī-pālaḥ:
Karta (कर्ता/विशेष्य)
TypeNoun
Rootmahī-pāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपाधि (epithet)
kṛta-kautuka-maṅgalaḥhaving performed auspicious rites/ceremonies
kṛta-kautuka-maṅgalaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛta-kautuka-maṅgala (प्रातिपदिक; कृदन्त-आधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त (PPP) ‘कृत’ = performed; विशेषणम् (of mahī-pālaḥ)
ripuṃthe enemy
ripuṃ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootripu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
jetumto conquer
jetum:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootji (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); ‘to conquer’
manaḥmind/intention
manaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of cakre: made up his mind)
cakremade/determined
cakre:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
diśaḥthe directions
diśaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्म (object implied: set out towards the directions)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
sakalāḥall
sakalāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsakala (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (of diśaḥ)
kramātin sequence/gradually
kramāt:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootkrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (ablative of manner: ‘in order/step by step’)