Adhyaya 48
Vasiṣṭha-gamana (Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara)
এই অধ্যায়ত জৈমিনিৰ বৰ্ণনাৰে সগৰ-উপাখ্যান সূৰ্যবংশীয় বংশানুচৰিতৰ ধাৰাত আগবাঢ়ে। বসিষ্ঠ-গমনৰ প্ৰসঙ্গত এজন জ্যেষ্ঠ মুনিৰ প্ৰস্থানৰ পাছত, অযোধ্যাত সমৃদ্ধ আৰু ধৰ্ম-অৰ্থজ্ঞানী সগৰ পূৰ্বৰ অপমান আৰু আঘাতৰ স্মৃতিত অন্তৰে অস্থিৰ হয়; নিদ্ৰাহীনতা আৰু জ্বলা নিশ্বাসে তাৰ মানসিক দহন প্ৰকাশ পায়। তাৰ পাছত সি শত্রুবংশ বিনাশৰ ব্ৰত লৈ মঙ্গল প্ৰস্তুতি সম্পন্ন কৰি ৰথ-গজ-অশ্ব-পদাতিকসহ বিশাল চতুৰঙ্গিণী সেনা লৈ যাত্ৰা কৰে। ধূলিৰ মেঘ, কঁপা পৃথিৱী আৰু সাগৰসম সৈন্যবিন্যাসে অভিযানক মহাবিশ্বীয় ৰূপ দিয়ে। শেষত পুৰণি বৈৰী হৈহয় লক্ষ্য হয়; ৰোমাঞ্চকৰ যুদ্ধত ক্ৰুদ্ধ কোসলাধিপ সগৰে হৈহয় ৰজাসকলক পৰাজিত কৰি তেওঁলোকৰ নগৰী দহি ধ্বংস কৰে—ক্ষত্ৰিয় প্ৰতিশোধ, ৰাজধৰ্মৰ বৈধতা আৰু ৰাজক্ৰোধৰ কৰ্মফলৰ পুৰাণীয় অৰ্থ দৃঢ় কৰে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने वसिष्ठगमनं नाम सप्तचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच गते तस्मिन्मुनिवरे सगरो राजसत्तमः / अयोध्यायामधिवस्न्पालयामास मेदिनीम्
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যমভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত সগৰোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত ‘বসিষ্ঠগমন’ নাম সাতচল্লিশতম অধ্যায়। জৈমিনি ক’লে— সেই মুনিবৰ গ’লত ৰাজশ্ৰেষ্ঠ সগৰ অযোধ্যাত বাস কৰি পৃথিৱী পালন কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 2
सर्वसंपद्गणोपेतः सर्वधर्मार्थतत्त्ववित् / वयसैव स बालो ऽभूत्कर्मणा वृद्धसंमतः
সেইজন সকলো সম্পদে সমৃদ্ধ আছিল আৰু ধৰ্ম-অৰ্থৰ তত্ত্ব জানিছিল। বয়সে সি শিশু আছিল, কিন্তু কৰ্মে বৃদ্ধসকলৰ দৰে মান্য আছিল।
Verse 3
तथापि न दिवा भुक्तें शेते वा निशि संस्मरन् / सुदीर्घं निःश्वसित्युष्णमुद्विग्नहृदयो ऽनिशम्
তথাপি সি দিনত আহাৰ নকৰিলে, ৰাতি শুইও নাথাকিলে; স্মৰণত নিমগ্ন থাকিল। উদ্বিগ্ন হৃদয়ে সি অনবৰতে উষ্ণ দীঘল নিশ্বাস এৰিলে।
Verse 4
श्रुत्वा राजा स्वराज्यं निजगुरुमवजित्यारिभिः संगृहीतं मात्रा सार्द्धं प्रयान्तं वनमतिगहनंस्वर्गतं तं च तस्मिन् / शोकाविष्टः सरोषं सकलरिपुकुलोच्छित्तये सत्प्रतिज्ञश्चके सद्यः प्रतिज्ञां परिभवमनलं सोढुमिक्ष्वाकुवंश्यः
ৰাজাই শুনিলে— শত্ৰুসকলে তেওঁৰ নিজ গুৰুজনক অপমান কৰি ৰাজ্য কেঢ়ি লৈছে; তেওঁ মাতৃসহ অতি ঘন অৰণ্যলৈ গৈ তাতেই স্বৰ্গগত হৈছে। এই কথা শুনি ৰাজা শোকত আচ্ছন্ন আৰু ক্ৰোধত দগ্ধ হ’ল; ইক্ষ্বাকুবংশীয় তেওঁ অপমানৰ অগ্নি সহিব নোৱাৰি, সকলো শত্ৰুকুল উচ্ছেদৰ বাবে তৎক্ষণাৎ দৃঢ় প্ৰতিজ্ঞা কৰিলে।
Verse 5
स कदाचिन्महीपालः कृतकौतुकमङ्गलः / रिपुं जेतुं मनश्चक्रे दिशश्च सकलाः क्रमात्
এদিনা সেই মহীপালে কৌতুক-মঙ্গল আচাৰ সম্পন্ন কৰি শত্ৰুক জয় কৰাৰ সংকল্প কৰিলে আৰু ক্ৰমে সকলো দিশলৈ অগ্ৰসৰ হ’বলৈ মন স্থিৰ কৰিলে।
Verse 6
अनेकरथसाहस्रैर्गजाश्वरथसैनिकैः / सर्वतः संवृतो राजा निश्चक्राम पुरोत्तमात्
সহস্ৰ সহস্ৰ ৰথ, গজ-অশ্ব আৰু ৰথসৈন্যে চাৰিওফালে আৱৃত ৰজা পুৰোত্তম নগৰৰ পৰা ওলাই আহিল।
Verse 7
शत्रून्हन्तुं प्रतस्थे निजबलनिवहेनोत्पतद्भिस्तुरङ्गैर्नासत्त्वोर्मिजालाकुलजलनिधिनिभेनाथ षाडङ्गिकेन / मत्तैर्मातङ्गयूथैः सकुलगिरिकुलेनैव भूमण्डलेन श्वेतच्छत्रध्वजौघैरपि शशिसुकराभातखेनैव सार्द्धम्
শত্ৰুনাশৰ বাবে তেওঁ নিজ বিশাল বাহিনীসহ আগবাঢ়িল—উৎপাত কৰা ঘোঁৰাসমূহসহ, তৰংগজালে ব্যাকুল সাগৰৰ দৰে ষাডঙ্গিক সেনাসহ; মত্ত গজদল আৰু পৰ্বতকুলসম ভাৰী ভূ-মণ্ডলসম বাহিনী, আৰু শ্বেত ছত্ৰ-ধ্বজসমূহৰ চন্দ্ৰ-সূৰ্যসম দীপ্তিসহ।
Verse 8
तस्याग्रेसरसैन्ययूथचरणप्रक्षुण्णशैलोच्चयक्षोदापूरितनिम्नभागमवनीपालस्य संयास्यतः / प्रत्येकं चतुरङ्गसैन्यनिकरप्रक्षोदसंभूतभूरेणुप्रावृतिरुत्स्थली समभवद्भूमिस्तु तत्रानिशम्
ভূমিপাল আগবাঢ়োতেই অগ্ৰসৰ সৈন্যদলৰ পদাঘাতে চূর্ণ শৈলশিখৰৰ ধূলিয়ে নিম্নভূমি ভৰাই তুলিলে; আৰু চতুৰঙ্গ বাহিনীৰ প্ৰতিটো দলে উঠা ঘন ধূলিয়ে তাত উঁচু ভূমিও অনিশে আচ্ছন্ন কৰি ৰাখিলে।
Verse 9
निघ्नन्दृप्ताननेकान्द्विपतुरगरथव्यूहसंभिन्नवीरान्सद्यः शोभां दधानो ऽसुरनिकरचमूर्निघ्नतश्चन्द्रमौलिः / दूरादेवाभिशंसन्नरिनगरनिरोधेषु कर्माभिषङ्गे तेषां शीघ्रापयानक्षणमभिदिशति प्राणिधैर्यं विधत्ते
অহংকাৰী বহুজনক দমন কৰি, গজ-অশ্ব-ৰথব্যূহে বিদীৰ্ণ বীৰসকলক নিপাত কৰি, অসুৰসেনা সংহাৰ কৰোঁতে চন্দ্ৰমৌলি তৎক্ষণাৎ দীপ্তিমান হ’ল; আৰু দূৰৰে পৰা শত্রুনগৰ অবৰোধৰ কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হৈ তেওঁলোকৰ শীঘ্ৰ প্ৰত্যাহাৰৰ ক্ষণ নিৰ্দেশ কৰি প্ৰাণীৰ ধৈৰ্য স্থাপন কৰিলে।
Verse 10
विजिगीषुर्दिशो राजा राज्ञो यस्याभियास्यति
বিজয়কামী ৰজা যি দিশালৈ অন্য ৰজাসকলৰ ওপৰত অভিযান কৰিবলৈ যাব, সেই দিশালৈয়ে আগবাঢ়িব।
Verse 11
विषयं स नृपस्तस्य सद्यः प्रणतिमेष्यति / विजित्य नृपतीन्सर्वान्कृत्वा च स्वपदानुगान्
সেই নৃপতি তৎক্ষণাৎ তাৰ ৰাজ্যভূমি অধীন কৰিব; সকলো ৰজাক জয় কৰি তেওঁলোকক নিজৰ পদানুগত কৰিব।
Verse 12
संकेत गामिनः कांश्चित्कृत्वा राज्ये न्यवर्त्तत / एवं स विसरन्दिक्षु दक्षिणाभिमुखो नृपः
কিছুমানক সংকেতগামী (দূত/গুপ্তচৰ) কৰি তেওঁ ৰাজ্যলৈ উভতি আহিল; এইদৰে দিশে দিশে বিচৰণ কৰি নৃপতি দক্ষিণাভিমুখ হ’ল।
Verse 13
स्मरन्पूर्वकृतं वैरं हैहयानभ्यवर्त्तत / ततस्तस्य नृपैः सार्द्धं समग्ररथकुञ्जरैः
পূৰ্বকৃত বৈৰ স্মৰণ কৰি তেওঁ হৈহয়সকলৰ ওপৰত আগবাঢ়িল; তেতিয়া ৰথ-হস্তীসমেত ৰজাসকলৰ সৈতে তেওঁৰ মুখামুখি হ’ল।
Verse 14
बभूव हैहयैर्वीरैः संग्रामो रोमहर्षणः / राज्ञां यत्र सहस्राणि स बलानि महाहवे
হৈহয় বীৰসকলৰ সৈতে ৰোমাঞ্চকৰ যুদ্ধ হ’ল; সেই মহাহৱত ৰজাসকলৰ সহস্ৰ সহস্ৰ সৈন্যবাহিনী আছিল।
Verse 15
निजघान महाबाहुः संक्रुद्धः कोसलेश्वरः / जित्वा हैहयभूपालान्भङ्क्त्वा दग्ध्वा च तत्पुरीम्
ক্ৰুদ্ধ মহাবাহু কোসলেশ্বৰে তেওঁলোকক নিধন কৰিলে; হৈহয় ভূপালসকলক জয় কৰি তেওঁলোকৰ নগৰী ভাঙি দগ্ধ কৰিলে।
Verse 16
निःशेषशून्या मकरोद्वैरान्तकरणो नृपः / समग्रबलसंमर्द्दप्रमृष्टाशेषभूतलः
সেই নৃপে মকৰসকলৰ বৈৰ শেষ কৰি পৃথিৱীক নিঃশেষ শূন্যপ্ৰায় কৰিলে; সমগ্ৰ ব’লৰ সংঘৰ্ষে সি সমগ্ৰ ভূতল পদদলিত কৰিলে।
Verse 17
हैहयानामशेषं तु चक्रे राज्यं रजःसमम् / राज्यं पुरीं चापहाय भ्रष्टैश्वर्या हतत्विषः
সেইজনে হৈহয়সকলৰ সমগ্ৰ ৰাজ্য ধূলিসম কৰি দিলে; ৰাজ্য আৰু নগৰী ত্যাগ কৰি তেওঁলোক ঐশ্বৰ্যভ্ৰষ্ট আৰু তেজহীন হ’ল।
Verse 18
राजानो हतभूयिष्ठा व्यद्रवन्त समन्ततः / अभिद्रुत्य नृपांस्तांस्तु द्रवमाणान्महीपतिः
বহুতো ৰজা নিহত হৈ চাৰিওফালে পলাই গ’ল; পলাই থকা সেই নৃপসকলৰ পিছে মহীপতি ধাৱিত হ’ল।
Verse 19
जघान सानुगान्मत्तः प्रजाः क्रुद्ध इवान्तकः / ततस्तान्प्रति सक्रोधः सगरः समरे ऽरिहा
সি মত্ত হৈ অনুচৰসহ প্ৰজাসকলক বধ কৰিলে, যেন ক্ৰুদ্ধ যম; তেতিয়া শত্রুনাশক সগৰ ক্ৰোধসহ সমৰত তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে উঠিল।
Verse 20
मुमोचास्त्रं महारौद्रं भार्गवं रीपुभीषणम् / तेनोत्सृष्टातिरौद्रत्रिभुवनभयदप्रस्फुरद्भार्गवास्त्रज्वालादन्दह्यमानावशतनुततयस्ते नृपाः साद्य एव / वाय्वस्त्रावृत्तधूमोद्गमपटलतमोमुष्टदृष्टिप्रसारा भ्रेमुर्भूपृष्टलोठद्बहुलतमरजोगूढमात्रा मुहूर्त्तम्
সি শত্রুভীষণ ভাৰ্গৱ মহাৰৌদ্ৰ অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে। সেই অতি উগ্ৰ, ত্ৰিভুবনভয়দ ভাৰ্গৱাস্ত্ৰৰ জ্বালাত সেই ৰজাসকল তৎক্ষণাৎ দগ্ধ হ’ল; বায়ব্যাস্ত্ৰে উঠা ধোঁৱাৰ ঘন তমসে মুহূর্ততে দৃষ্টি ঢাকি পেলালে, আৰু তেওঁলোক মাটিত ধূলিত লুটাই বিভ্ৰান্ত হৈ ঘূৰি ফুৰিল।
Verse 21
आगनेयास्त्रप्रतापप्रतिहतगतयो ऽदृष्टमार्गाः समन्ता द्भूपाला नष्टसंघाः परवशतनवो व्याकुलीभूतचित्ताः / भीताः संत्युक्तवस्त्रायुधकवचविभूषादिका मुक्तकेशा विस्पष्टोन्मत्तभावान्भृश तरमनुकुर्वन्त्यग्रतः शात्रवाणाम्
আগ্নেয়াস্ত্ৰৰ প্ৰতাপে যিসকলৰ গতি ৰুদ্ধ হ’ল, তেওঁলোকে চৌদিশে পথ নেদেখি দিশাহীন হ’ল। সেনাদল নষ্ট, ভূপালসকল পৰবশ দেহে চিত্ত ব্যাকুল। ভয়তে বস্ত্ৰ-অস্ত্ৰ-কবচ-অলংকাৰ ত্যাগ কৰি, মুক্তকেশে শত্রুৰ আগত উন্মত্তৰ দৰে আচৰণ কৰিলে।
Verse 22
विजित्य हैहयान्सर्वान्समरे सगरो बली / संक्षुब्धसागराकारः कांबोजानभ्यवर्त्तत
বলৱান সগৰে সমৰত সকলো হৈহয়ক জয় কৰিলে। তাৰ পিছত ক্ষুব্ধ সাগৰৰ দৰে গর্জি কাঁবোজসকলৰ ওপৰত আগবাঢ়িল।
Verse 23
नानावादित्रघोषाहतपटहरवाकर्णनध्वस्तधैर्याः सद्यः संत्यक्तराज्यस्वबलपुरपुरन्ध्रीसमूहा विमूढाः / कांबोजास्तालजङ्घाः शकयवनकिरातादयः साकमेते भ्रेमुर्भूर्यस्त्रभीत्या दिशि दिशि रिपवो यस्य पूर्वापराधाः
নানাবিধ বাদ্যৰ ঘোষ আৰু পটহৰ গর্জন শুনি যিসকলৰ ধৈৰ্য ভাঙিল, সেই মূঢ় শত্রুসকলে তৎক্ষণাৎ ৰাজ্য, নিজ সেনা, নগৰ আৰু নাৰীসমূহ ত্যাগ কৰি পলাই গ’ল। কাঁবোজ, তালজঙ্ঘ, শক, যবন, কিৰাত আদি—পূৰ্বাপৰাধী শত্রুসকল—বহু অস্ত্ৰৰ ভয়ত দিশে দিশে ঘূৰি ফুৰিল।
Verse 24
भीतास्तस्य नरेश्वरस्य रिपवः केचित्प्रता पानलज्वालामुष्टदृशो विसृज्य वसतिं राज्यं च पुत्रादिभिः / द्विट्सैन्यैः समभिद्रुता वनभुवं संप्राप्य तत्रापि ते ऽस्तैमित्यं समुपागता गिरिगुहासुप्तोत्थितेन द्विषः
সেই নৰেশ্বৰৰ কিছুমান শত্রু, তেওঁৰ প্ৰতাপ-অগ্নিজ্বালাত দগ্ধ দৃষ্টিৰ দৰে, পুত্ৰাদিসহ বাসস্থান আৰু ৰাজ্য ত্যাগ কৰি পলাই গ’ল। শত্রুসেনাই খেদি খেদি তেওঁলোকক অৰণ্যলৈ লৈ গ’ল; কিন্তু তাতো পাহাৰৰ গুহাত শুই উঠা শত্রুৰ ভয়ত তেওঁলোকে শান্তি নাপালে।
Verse 25
तालजङ्घान्निहत्याजौ राजा स बलवाहनान् / क्रमेण नाशयामास तद्राज्यमरिकर्षणः
যুদ্ধত তালজঙ্ঘসকলক বধ কৰি, শত্রুদমনকাৰী সেই ৰজাই বলৱাহনসকলৰ ৰাজ্যও ক্ৰমে ধ্বংস কৰিলে।
Verse 26
ततो यवनकांबोजकिरातादीननेकशः / निजघान रुषाविष्टः पल्हवान्पारदानपि
তাৰ পাছত ক্ৰোধত আচ্ছন্ন হৈ তেওঁ বহুতো যৱন, কম্বোজ, কিৰাত, পহ্লৱ আৰু পাৰদক সংহাৰ কৰিলে।
Verse 27
हन्यमानास्तु ते सर्वे राजानस्तेन संयुगे / दुद्रुवुः संघशो भीता हतशिष्टाः समन्ततः
সেই যুদ্ধত তেওঁৰ দ্বাৰা প্ৰহাৰিত হৈ, অৱশিষ্ট ৰজাসকলে ভীতিগ্ৰস্ত হৈ দল বান্ধি চাৰিওফালে পলাই গ’ল।
Verse 28
युष्माभिर्यस्य राज्यं बहुभिरपत्दृतं तस्य पुत्रो ऽधुनाहं हन्तुं वः सप्रतिज्ञं प्रसभमुपगतो वैरनिर्यातनैषी / इत्युच्चैः श्रावयाणो युधि निजचरितं वैरिभिर्नागवीर्यः क्षत्रैर्विध्वंसितेजाः सगरनरपतिः स्मारयामास भूपः
'তোমালোকৰ বহুতে যাৰ ৰাজ্য হৰণ কৰিছিলা, মই তেওঁৰেই পুত্ৰ এতিয়া প্ৰতিজ্ঞাবদ্ধ হৈ তোমালোকক বধ কৰিবলৈ আহিছো।' যুদ্ধত উচ্চস্বৰে এই কথা ঘোষণা কৰি সগৰ ৰজাই শত্ৰুবোৰক নিজৰ চৰিত্ৰৰ কথা সোঁৱৰাই দিলে।
Verse 29
तं दृष्ट्वा राजवर्यं सकलरिपुकुलप्रक्षयोपात्तदीक्षं भीताः स्त्रीबालपूर्वं शरणमभिययुः स्वासुसरक्षणाय / इक्ष्वाकूणां वसिष्ठं कुलगुरुमभितः सप्त राज्ञां कलेषु प्रख्याताः संप्रसूता नृपवररिपवः पारदाः पल्हवाद्याः
সমগ্ৰ শত্ৰু বংশ ধ্বংস কৰাৰ দীক্ষা লোৱা সেই শ্ৰেষ্ঠ ৰজাক দেখি, ভীতিগ্ৰস্ত পাৰদ আৰু পহ্লৱসকলে নিজৰ প্ৰাণ ৰক্ষাৰ বাবে নাৰী আৰু শিশুসকলক আগত ৰাখি বশিষ্ঠৰ শৰণ ল’লে।
Verse 30
वसिष्ठमाश्रमोपान्ते वसंतमृषिभिर्वृतम् / उपगम्याब्रुवन्सर्वे कृताञ्जलिपुटा नृपाः
আশ্ৰমৰ ওচৰত ঋষিসকলৰ দ্বাৰা পৰিৱেষ্টিত বশিষ্ঠৰ ওচৰলৈ গৈ, সেই সকলো ৰজাই হাত যোৰ কৰি প্ৰাৰ্থনা জনালে।
Verse 31
शरणं भंव नो ब्रह्मन्नार्त्तानामभयैषिणाम् / सगरास्त्राग्निनिर्दग्धशरीराणां मुमूर्षताम्
হে ব্ৰহ্মন্! আমি আৰ্ত আৰু অভয়প্ৰার্থী; সগৰৰ অস্ত্ৰাগ্নিত দগ্ধ দেহধাৰী, মৃত্যুমুখী আমি আপোনাৰ শৰণ লৈছোঁ।
Verse 32
स हन्त्यसमानशेषेण वैरान्तकरणोन्मुखः / तस्माद्भयाद्धि निष्क्रान्ता वयं जीवितकाङ्क्षिणः
সি বৈৰান্ত কৰিবলৈ উন্মুখ হৈ, অসমভাবে একো অৱশিষ্ট নাৰাখি সংহাৰ কৰে; সেই ভয়তে আমি জীৱন কামনা কৰি ওলাই আহিছোঁ।
Verse 33
विभिन्नराज्यभोगर्द्धिस्वदारापत्यबान्धवाः / केवलं प्राणरक्षार्थं त्वां त्वयं शरणं गतः
ৰাজ্য, ভোগ, সমৃদ্ধি, নিজৰ স্ত্ৰী-পুত্ৰ-বন্ধু-বান্ধৱৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ, কেৱল প্ৰাণৰক্ষাৰ বাবে আমি আপোনাৰ শৰণ লৈছোঁ।
Verse 34
न ह्यन्यो ऽस्ति पुमांल्लोके सौहृदेन बलेन वा / यस्तं निवर्त्तयित्वास्मान्पालयेन्महतो भयात्
এই জগতত স্নেহে বা বলেই হওক, আন কোনো পুৰুষ নাই যিয়ে তাক নিবৃত্ত কৰি আমাক এই মহাভয়ৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব পাৰে।
Verse 35
त्वं किलार्कान्वयभुवां राज्ञां कुलगुरुर् वृतः / तद्वंशपूर्वजैर्भूपैस्त्वतप्रभावश्च तादृशः
আপুনি সূৰ্যবংশজাত ৰজাসকলৰ কুলগুৰু ৰূপে বৃত; সেই বংশৰ পূৰ্বজ ভূপতিসকলেও আপোনাৰ প্ৰভাৱ তেনেদৰেই স্বীকাৰ কৰিছে।
Verse 36
तेनायं सगरो ऽप्यद्य गुरुगौरवयन्त्रितः / भवन्निदेशं नात्येति वेलामिव महोदधिः
সেই কাৰণেই আজি সগৰো গুৰু-গৌৰৱৰ বশত আপোনাৰ আদেশ অতিক্ৰম নকৰে—যেনেকৈ মহাসাগৰ তটৰ সীমা নলংঘে।
Verse 37
त्वं नः सुहृत्पिता माता लोकानां च गुरुर्विभो / तस्मादस्मान्महाभाग परित्रातुं त्वमर्हसि
হে বিভো! আপুনি আমাৰ সুহৃদ, পিতা, মাতা আৰু সকলো লোকৰ গুৰু; সেয়ে, হে মহাভাগ, আমাক ৰক্ষা কৰিবলৈ আপুনিই অৰ্হ।
Verse 38
जैमिनिरुवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा वसिष्ठो भगवानृषिः / शनैर्विलोकयामास शरणं समुपागतान्
জৈমিনিয়ে ক’লে—তেওঁলোকৰ কথা শুনি ভগৱান ঋষি বশিষ্ঠে শৰণাগতসকলক ধীৰে ধীৰে চালে।
Verse 39
वृद्धस्त्रीबालभूयिष्ठान्हतशेषान्नृपान्वयान् / दृष्ट्वा त्वतप्यद्भगवान्सर्वभूतानुकंपकः
বৃদ্ধ, নাৰী আৰু শিশুৰে অধিক, আৰু নিহতসকলৰ অৱশিষ্ট ৰাজবংশীয়সকলক দেখি, সৰ্বভূতানুকম্পক ভগৱান দুখত দ্ৰৱীভূত হ’ল।
Verse 40
चिरं निरूप्य मनसा तान्विलोक्य च सादरम् / उज्जीवयञ्छनैर्वाचा मा भैष्टेति महामतिः
দীৰ্ঘ সময় মনত বিচাৰ কৰি, সাদৰে তেওঁলোকক চাই, মহামতি বশিষ্ঠে ধীৰে ধীৰে বাক্যৰে সান্ত্বনা দিলে—“ভয় নকৰিবা।”
Verse 41
अथावोचन्महाभागः कृपया परयान्वितः / समये स्थापयामास राज्ञस्ताञ्जीवितार्थिनः
তেতিয়া সেই মহাভাগ পৰম কৃপাৰে যুক্ত হৈ ক’লে আৰু সময়মতে জীৱন-প্ৰাৰ্থী ৰজাসকলক স্থিৰ কৰিলে।
Verse 42
भूपव्या कोपदग्धं नृपकुलविहिताशेषधर्मादपेतं कृत्वा तेषां वसिष्ठः समयमवनिपालप्रतिज्ञानिवृत्त्यै / गत्वा तं राजवर्यं स्वयमथ शनकैः सांत्वयित्वा यथावत्सप्राणानामरीणामपगमनविधावभ्यनुज्ञां ययाचे
ৰাজপথত ক্ৰোধে দগ্ধ আৰু সকলো ধৰ্মৰ পৰা বিচ্যুত ৰাজকুল দেখি বশিষ্ঠে ৰজাৰ প্ৰতিজ্ঞা পূৰণৰ বাবে সময়-নিয়ম স্থাপন কৰিলে; তাৰপিছত সেই শ্ৰেষ্ঠ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ ধীৰে ধীৰে সান্ত্বনা দি, প্ৰাণসহ শত্রুসকলক আঁতৰোৱাৰ বিধানৰ বাবে অনুমতি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।
Verse 43
सक्रोधो ऽपि महीपतिर्गुरुवचः संभावयंस्तानरीन्धर्मस्य स्वकुलोचितस्य च तथा वेषस्य संत्यागतः / श्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरतान्विप्रैश्च दूरोञ्झितान्सासून्केवलमत्यजन्मृतसमानेकैकशः पार्थिवान्
ক্ৰোধত থাকিলেও মহীপতিয়ে গুৰুবচন মানি সেই শত্রু ৰজাসকলক বাঁচি থাকিবলৈ দিলে; কিন্তু তেওঁলোকৰ স্বকুলোচিত ধৰ্ম আৰু বেশ ত্যাগ কৰালে। শ্ৰৌত-স্মাৰ্ত কৰ্মৰ পৰা বিচ্যুত আৰু বিপ্ৰসকলে দূৰলৈ ত্যাগ কৰা, তেওঁলোকক তেওঁ কেৱল প্ৰাণসহ এৰি দিলে—একে একে যেন মৃতসম।
Verse 44
अर्द्धमुण्डाञ्छकांश्चक्रे पल्हवान् श्मश्रुधारिणः / यवनान्विगतश्मश्रून्कांबोजांश्चबुकान्वितान्
তেওঁ শকসকলক অৰ্ধমুণ্ড কৰিলে, পল্হৱসকলক দাড়িধাৰী কৰিলে; যৱনসকলক দাড়িহীন আৰু কাম্বোজসকলক চুবুক-চিহ্নযুক্ত কৰিলে।
Verse 45
एवं विरूपानन्यांश्च स चकार नृपान्वयान् / वेदोक्तकर्मनिर्मुक्तान्विप्रैश्च परिवर्जितान्
এইদৰে তেওঁ অন্য ৰাজবংশসমূহকো বিকৃত কৰিলে—তেওঁলোক বেদোক্ত কৰ্মৰ পৰা বিচ্যুত হৈ বিপ্ৰসকলৰ দ্বাৰা পৰিত্যক্ত হ’ল।
Verse 46
कृत्वा संस्थाप्य समये जीवतस्तान्व्य सर्जयत् / ततस्ते रिपवस्तस्य त्यक्तस्वाचारलक्षणाः
নিয়ম স্থাপন কৰি আৰু তেওঁলোকক জীৱিত ৰাখি তেওঁ তেওঁলোকক মুক্তি দিলে। তেতিয়া তেওঁৰ সেই শত্ৰুসকলে নিজৰ আচাৰ আৰু লক্ষণ ত্যাগ কৰিলে।
Verse 47
व्रात्यतां समनुप्राप्ताः सर्ववर्णविनिन्तिताः / धिक्कृता सततं सर्वेनृशंसा निरपत्रपाः
তেওঁলোক ব্ৰাত্যত্ব প্ৰাপ্ত হ'ল আৰু সকলো বৰ্ণৰ দ্বাৰা নিন্দিত হ'ল। তেওঁলোক সকলো নিষ্ঠুৰ আৰু নিৰ্লজ্জ হৈ সৰ্বদা ধিক্কৃত হ'বলৈ ধৰিলে।
Verse 48
क्रूराश्च संघशो लोके बभूवुर्म्लेछजातयः
আৰু সেই নিষ্ঠুৰ ম্লেচ্ছ জাতিসমূহ দলবদ্ধভাৱে এই পৃথিৱীত আৱিৰ্ভাৱ হ'ল।
Verse 49
मुक्तास्तेनाथ राज्ञा शकयवनकिरातादयः सद्य एव त्यक्तस्वाचारवेषा गिरिगहनगुहाद्याशयाः संबभूवुः / एता अद्यापि सद्भिः सततमवमता जातयो ऽसत्प्रवृत्त्या वर्त्तन्ते दुष्टचेष्टा जगति नरपतेः पालयन्तः प्रतिज्ञाम्
ৰজাৰ দ্বাৰা মুক্ত হৈ শক, যৱন, কিৰাত আদিয়ে তৎক্ষণাৎ নিজৰ আচাৰ আৰু বেশ ত্যাগ কৰি পৰ্বত আৰু গুহাত আশ্ৰয় ললে। সজ্জনসকলৰ দ্বাৰা অৱমানিত এই জাতিসমূহে আজিও অসৎ পথেৰে চলি ৰজাৰ প্ৰতিজ্ঞা পালন কৰি আছে।
Frequently Asked Questions
The Solar dynasty context is foregrounded through Sagara—an Ikṣvāku-vaṃśa king ruling from Ayodhyā (Kosala), presented as a key figure in Sūryavaṃśa narrative history.
Sagara’s digvijaya-style march and decisive war against the Haihayas, culminating in their defeat and the destruction/burning of their city (as indicated in the sample verses).
No. The sampled content belongs to the Sagara-upākhyāna (royal genealogy/war narrative), not the Lalitopākhyāna; it does not center on Śākta vidyā/yantra material.