Adhyaya 33
Trailokya-vijaya Kavacha (Śrī Kṛṣṇa-kavaca) — त्रैलोक्यविजयकवचम्
এই অধ্যায়টো সংলাপৰূপে ৰচিত। ৰজা সগৰে ত্ৰৈলোক্যবিজয়—তিনিও লোকত বিজয় আৰু ৰক্ষা দিয়া সৰ্বসিদ্ধ কবচ বিচাৰে। ঋষি বশিষ্ঠে ‘পৰমাদ্ভুত’ শ্ৰীকৃষ্ণ-কবচ আৰু তাৰ মন্ত্রপ্ৰয়োগ বৰ্ণনা কৰে—দশাৰ্ণ স্বাহান্ত মহামন্ত্র; ঋষি-ছন্দ-দেৱতা-ৱিনিয়োগ আদি মন্ত্রশাস্ত্ৰীয় তথ্য; আৰু অঙ্গন্যাসৰ দৰে গোবিন্দ, গোপাল, মুকুন্দ, হৰি, বিষ্ণু, ৰামেশ্বৰ, ৰাধীকেশ আদি নামমন্ত্রেৰে মস্তক, নয়ন, নাসিকা, কৰ্ণ, কণ্ঠ, ভুজা, পিঠি, উদৰ, হাত-বাহু আদি অঙ্গৰ ৰক্ষা-নিয়োগ। পুৰাণকথাৰ ভিতৰত নিহিত এই বিধিয়ে ভক্তি, সুৰক্ষা আৰু পবিত্ৰ ৰাজধৰ্ম একত্ৰ কৰি ভুক্তি-মুক্তিৰ বাবে শ্ৰীকৃষ্ণক সৰ্বাঙ্গৰক্ষক দেৱতা ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते द्वात्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३२// सगर उवाच श्रुतं सर्वं मुनिश्रेष्ठ कीर्त्यमानं त्वया विभो / कवचं वद सर्वत्र त्रैलोक्यविजयप्रदम्
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদৰ ভাৰ্গৱচৰিতত বত্ৰিশতম অধ্যায়। সগৰে ক’লে— মুনিশ্ৰেষ্ঠ! আপুনি কীৰ্তিত সকলো শুনিলোঁ; হে বিভো, সৰ্বত্ৰ ত্ৰৈলোক্যবিজয়দায়ক কৱচ কওক।
Verse 2
वसिष्ठ उवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि कवचं परमाद्भुतम् / मन्त्र च सिद्धिद शश्वत्साधकानां सुखावहम्
বসিষ্ঠ ক’লে— বৎস, শুনা; মই পৰম অদ্ভুত কৱচ ক’ম। ই মন্ত্ৰসিদ্ধিদায়ক আৰু সাধকসকলৰ বাবে সদায় সুখাৱহ।
Verse 3
गोपीजनपदस्यात वल्लभाय समुच्चरेत् / स्वाहान्तो ऽयं महामन्त्रो दशार्णो भुक्तिमुक्तिदः
‘গোপীজনপদস্যাত্ বল্লভায়’ বুলি উচ্চাৰণ কৰিব। ‘স্বাহা’ৰে শেষ হোৱা এই দশাক্ষৰ মহামন্ত্ৰ ভোগ আৰু মোক্ষ দান কৰে।
Verse 4
सदाशिवस्त्वस्य ऋषिः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतम् / देवता कृष्ण उदितो विनियोगो ऽखिलाप्तये
এই মন্ত্ৰৰ ঋষি সদাশিৱ; ছন্দ ‘পংক্তি’ বুলি কোৱা হৈছে। দেৱতা উদিত শ্ৰীকৃষ্ণ; বিনিয়োগ সৰ্বসিদ্ধি লাভৰ বাবে।
Verse 5
त्रैलोक्यविजयस्याथ कवचस्य प्रजापतिः / ऋषिश्छन्दश्च जगती देवो राजेश्वरः स्वयम्
ত্রৈলোক্যবিজয় কবচৰ ঋষি প্ৰজাপতি। ছন্দ ‘জগতি’; দেৱতা স্বয়ং ৰাজেশ্বৰ।
Verse 6
त्रैलोक्यविजयप्राप्तौ विनियोगः प्रकीर्त्तितः / प्रणवो मेशिरः पातु श्रीकृष्णाय नमः सदा
ত্রৈলোক্যবিজয় লাভৰ বাবে ইয়াৰ বিনিয়োগ কোৱা হৈছে। প্ৰণৱে মোৰ শিৰ ৰক্ষা কৰক; সদা শ্ৰীকৃষ্ণায় নমঃ।
Verse 7
पायात्कपालं कृष्णाय स्वाहेति सततं मम / कृष्णेति पातु नेत्रे मे कृष्णस्वाहेति तारकाम्
‘কৃষ্ণায় স্বাহা’ সদায় মোৰ কপাল ৰক্ষা কৰক। ‘কৃষ্ণ’ মোৰ চকু ৰক্ষা কৰক; আৰু ‘কৃষ্ণস্বাহা’ মোৰ তাৰকা (চকুৰ মণি) ৰক্ষা কৰক।
Verse 8
हरये नम इत्येष भ्रूलतां पातु मे सदा / ॐ गोविन्दाय स्वाहेति नासिकां पातु संततम्
‘হৰয়ে নমঃ’ এই মন্ত্ৰ সদায় মোৰ ভ্ৰূলতা ৰক্ষা কৰক। ‘ওঁ গোবিন্দায় স্বাহা’ এই মন্ত্ৰ নিৰন্তৰ মোৰ নাসিকা ৰক্ষা কৰক।
Verse 9
गोपालाय नमो गण्डं पातु मे सततं मनुः / क्लीं कृष्णाय नमः कर्णौं पातु कल्पतरुर्मम
গোপাললৈ নমস্কাৰ—এই মন্ত্ৰে মোৰ গণ্ডদেশ সদায় ৰক্ষা কৰক। ‘ক্লীং কৃষ্ণায় নমঃ’—মোৰ কৰ্ণদ্বয় কল্পতৰুৰ দৰে পোহৰাওক।
Verse 10
श्रीं कृष्णाय नमः पातु नित्यं मे ऽधरयुग्मकम् / ॐ गोपीशाय स्वाहेति दन्तपङ्क्तिं ममावतु
‘শ্রীং কৃষ্ণায় নমঃ’—মোৰ অধৰযুগল নিত্য ৰক্ষা কৰক। ‘ওঁ গোপীশায় স্বাহা’—মোৰ দন্তপংক্তি সংৰক্ষণ কৰক।
Verse 11
श्रीकृष्णेति रदच्छिद्रं पातुमे त्र्यक्षरो मनुः / ॐ श्रीकृष्णाय स्वाहेति जिह्विकां पातु मे सदा
‘শ্ৰীকৃষ্ণ’—এই ত্ৰ্যক্ষৰ মন্ত্ৰে মোৰ দন্তচ্ছিদ্ৰ ৰক্ষা কৰক। ‘ওঁ শ্ৰীকৃষ্ণায় স্বাহা’—মোৰ জিহ্বা সদায় সংৰক্ষণ কৰক।
Verse 12
रामेश्वराय स्वाहेति तालुकं पातु मे सदा / राधिकेशाय स्वाहेति कण्ठं मे पातु सर्वदा
‘ৰামেশ্বৰায় স্বাহা’—মোৰ তালু সদায় ৰক্ষা কৰক। ‘ৰাধিকেশায় স্বাহা’—মোৰ কণ্ঠ সৰ্বদা সংৰক্ষণ কৰক।
Verse 13
नमो गोपीगणेशाय ग्रीवां मे पातु सर्वदा / ॐ गोपेशाय स्वाहेति स्कन्धौ पातु सदा मम
গোপীগণেশায় নমস্কাৰ—মোৰ গ্ৰীৱা সৰ্বদা ৰক্ষা কৰক। ‘ওঁ গোপেশায় স্বাহা’—মোৰ স্কন্ধদ্বয় সদায় সংৰক্ষণ কৰক।
Verse 14
नमः किशोरवेषाय स्वाहा पृष्ठं ममावतु / उदरं पातु मे नित्यं मुकुन्दाय नमो मनुः
কিশোৰবেশধাৰী প্ৰভুক নমঃ, স্বাহা—মোৰ পিঠি ৰক্ষা কৰক। মুকুন্দায় নমো মনুঃ—মোৰ উদৰ নিত্য পালন কৰক।
Verse 15
ह्नीं श्रीङ्क्लीङ्कृष्णाय स्वाहा करौ पातु सदा मम / ॐ विष्णवे नमः स्वाहा बाहुयुग्मं ममावतु
হ্নীং শ্রীং ক্লীং কৃষ্ণায় স্বাহা—মোৰ দুয়োটা হাত সদা ৰক্ষা কৰক। ॐ বিষ্ণৱে নমঃ স্বাহা—মোৰ দুয়োটা বাহু ৰক্ষা কৰক।
Verse 16
ॐ ह्रींभगवते स्वाहा नखपङ्क्तिं ममावतु / नमो नारायणायेति नखरन्ध्रं ममावतु
ॐ হ্রীং ভগৱতে স্বাহা—মোৰ নখৰ শাৰী ৰক্ষা কৰক। ‘নমো নাৰায়ণায়’—মোৰ নখৰ ৰন্ধ্ৰ ৰক্ষা কৰক।
Verse 17
ॐ ह्रींश्रींपद्मनाभाय नाभिं पातु सदा मम / ॐ सर्वेशाय स्वाहेति केशान्मम सदावतु
ॐ হ্রীং শ্রীং পদ্মনাভায়—মোৰ নাভি সদা ৰক্ষা কৰক। ॐ সৰ্বেশায় স্বাহা—মোৰ কেশ সদা ৰক্ষা কৰক।
Verse 18
नमः कृष्णाय स्वाहेति ब्रह्मरन्ध्रं सदावतु / ॐ माधवाय स्वाहेति भालं मे सर्वदावतु
‘নমঃ কৃষ্ণায় স্বাহা’—মোৰ ব্ৰহ্মৰন্ধ্ৰ সদা ৰক্ষা কৰক। ‘ॐ মাধবায় স্বাহা’—মোৰ ললাট সৰ্বদা ৰক্ষা কৰক।
Verse 19
ॐ ह्रींश्रींरसिकेशाय कटिं मम सदावतु / नमो गोपीजनेशाय ऊरू पातु सदा मम
ওঁ হ্ৰীং-শ্ৰীং ৰসিকেশলৈ নমস্কাৰ; তেওঁ মোৰ কটি সদায় ৰক্ষা কৰক। গোপীজনেশলৈ নমস্কাৰ; তেওঁ মোৰ ঊৰু সদা পালন কৰক।
Verse 20
ॐ नमो दैत्यनाशाय स्वाहेत्यवतु जानुनी / यशोदानन्दनायेति नमोतो जङ्घके ऽवतु
ওঁ দৈত্যনাশায় নমস্কাৰ; ‘স্বাহা’ বুলি জপি তেওঁ মোৰ জানু ৰক্ষা কৰক। যশোদানন্দনায় নমস্কাৰ; তেওঁ মোৰ জঙ্ঘা ৰক্ষা কৰক।
Verse 21
रासारंभप्रियायेति स्वाहान्तो हीं ममावतु / वृन्दाप्रियाय स्वाहेति सकलाङ्गानि मे ऽवतु
‘ৰাসাৰম্ভপ্ৰিয়’ বুলি ‘স্বাহা’ৰ অন্তত ‘হীং’—এই জপে মোক ৰক্ষা কৰক। ‘বৃন্দাপ্ৰিয়’ বুলি ‘স্বাহা’—ই মোৰ সকলো অঙ্গ ৰক্ষা কৰক।
Verse 22
परिबुर्णमनाः कृष्मः प्राच्यां मां सर्वदावतु / स्वयं गोलोकनाथो मामाग्नेय्यां दिशि रक्षतु
পৰিপূৰ্ণমন শ্ৰীকৃষ্ণ পূব দিশত মোক সদায় ৰক্ষা কৰক। স্বয়ং গোলোকনাথ আগ্নেয় দিশত মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 23
पूर्णब्रह्मस्वरूपश्च दक्षिणे मां सदावतु / नैरृत्यां पातु मां कृष्णाः पश्चिमे पातु मां हरिः
পূৰ্ণব্ৰহ্মস্বৰূপ ভগৱান দক্ষিণ দিশত মোক সদায় ৰক্ষা কৰক। নৈঋত্য দিশত শ্ৰীকৃষ্ণ মোক ৰক্ষা কৰক; পশ্চিমত হৰি মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 24
गोविन्दः पातु वायव्यामुत्तरे रसिकेश्वरः / ऐशान्यां मे सदा पातु वृन्दावनविहार कृत्
বায়ব্য দিশত গোবিন্দে মোক ৰক্ষা কৰক; উত্তৰত ৰসিকেশ্বৰ। ঈশান কোণত সদায় বৃন্দাবন-বিহাৰী প্ৰভুৱে মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 25
वृन्दाप्राणेश्वरः शश्वत्पातु मामूर्द्ध्वदेशतः / सदैव मामधः पातु बलिध्वंसी महाबलः
ঊৰ্ধ্ব দিশৰ পৰা বৃন্দা-প্ৰাণেশ্বৰ সদায় মোক ৰক্ষা কৰক। তলৰ পৰা মহাবলী বলিধ্বংসী প্ৰভুৱে সদা মোক কাক।
Verse 26
जले स्थले चान्तरिक्षे नृसिंहः पातु मां सदा / स्वप्ने जागरणे चैव पातु मां माधवः स्वयम्
জলত, স্থলত আৰু অন্তৰিক্ষত নৃসিংহে সদায় মোক ৰক্ষা কৰক। সপোনত আৰু জাগৰণত স্বয়ং মাধৱে মোক কাক।
Verse 27
सर्वान्तरात्मा निर्लिप्तः पातु मां सर्वतो विभुः / इति ते कथितं भूप सर्वाघौघविनाशनम्
সৰ্বান্তৰাত্মা, নিৰ্লিপ্ত, সৰ্বব্যাপী বিভুৱে মোক সকলো দিশৰ পৰা ৰক্ষা কৰক। হে ভূপ! তোমাক এই কথাই কোৱা হ’ল—ই সকলো পাপসমূহ বিনাশ কৰে।
Verse 28
त्रैलोक्यविजयं नाम कवचं परमेशितुः / मया श्रुतं शिवमुखात्प्रवक्तव्यं न कस्यचित्
এইটো পৰমেশ্বৰৰ ‘ত্রৈলোক্যবিজয়’ নামৰ কবচ। মই ইয়াক শিৱৰ মুখৰ পৰা শুনিছোঁ; কোনোবাকো ক’ব নালাগে।
Verse 29
गुरुमभ्यर्च्य विधिवत्कवचं धारयेत्तु यः / कण्ठे वा दक्षिणे बाहौ सो ऽपि विष्णुर्न संशयः
যি বিধিপূৰ্বক গুৰুক পূজা কৰি কবচ কণ্ঠত বা সোঁ বাহুত ধাৰণ কৰে, সিও বিষ্ণু-স্বৰূপ—সন্দেহ নাই।
Verse 30
स साधको ऽवसद्यत्र तत्र वाणीरमे स्थिते / यदि स्यात्सिद्धकवचो जीवन्मुक्तो न संशयः
সেই সাধক য’ত বাস কৰে, তাতেই বাণীৰম (সৰস্বতীৰ ধাম) স্থিত হয়; যদি তাৰ কবচ সিদ্ধ হয়, তেন্তে সি জীৱন্মুক্ত—সন্দেহ নাই।
Verse 31
निश्चितं कोटिवर्षाणां पूजायाः फलमाप्नुयात् / राजसूर्यसहस्राणि वाजपेयशतानि च
সি নিশ্চিতভাৱে কোটি বছৰৰ পূজাৰ ফল লাভ কৰে—সহস্ৰ ৰাজসূয় আৰু শতাধিক বাজপেয় যজ্ঞৰ সমান।
Verse 32
महादानानि यान्येव भुवश्चापि प्रदक्षिणा / त्रैलोक्यविजयस्यास्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्
যিমানেই মহাদান হওক বা পৃথিৱীৰ প্ৰদক্ষিণা হওক—সেয়া এই ‘ত্রৈলোক্যবিজয়’ৰ ষোড়শাংশ কলাৰো সমান নহয়।
Verse 33
व्रतोपवासनियमाः स्वाध्यायाध्ययने तथा / स्नानं च सर्वतीर्थेषु नास्यार्हन्ति कलामपि
ব্ৰত, উপবাস, নিয়ম, স্বাধ্যায়-অধ্যয়ন আৰু সকলো তীৰ্থত স্নান—এইবোৰো ইয়াৰ এক কলাৰো যোগ্য নহয়।
Verse 34
सिद्धत्वममरत्वं च दासत्वं श्रीहरेरपि / यदि स्यात्सिद्धकवचः सर्वं प्राप्नोति निश्चितम्
সিদ্ধি, অমৰত্ব আৰু শ্ৰীহৰিৰ দাসত্বো—যদি কাৰোবাৰ সিদ্ধ-কৱচ থাকে, তেন্তে সি নিশ্চিতভাৱে সকলো লাভ কৰে।
Verse 35
स भवेत्सिद्धकवचो दशलक्षं जपेत्तु यः / यो भवेत्सिद्धकवचो विजयी स भवेद् ध्रुवम्
যি দহ লক্ষ জপ কৰে, সিয়েই সিদ্ধ-কৱচধাৰী হয়; আৰু সিদ্ধ-কৱচধাৰী জন নিশ্চিতভাৱে বিজয়ী হয়।
Verse 36
राज्यं देयं शिरो देयं प्राणा देयाश्च भूपते / एतत्तु कवचं वत्स न देयं संकटे ऽपि च
হে ভূপতে, ৰাজ্য দিয়া দে, শিৰ দিয়া দে, প্ৰাণো দিয়া দে; কিন্তু বৎস, এই কৱচ সংকটতো দিয়া নেদিবি।
Verse 37
मया प्रकाशितं यत्ते चैतेषां त्राणकारणात् / ममाज्ञाकरणाच्चैव तद्विद्धि कुलभास्कर / इदं धृत्वा तु कवचं चक्रवर्त्ती भवान्भव
কুলভাস্কৰ, এঁহতৰ ৰক্ষাৰ কাৰণত আৰু মোৰ আজ্ঞা পালন কৰিবলৈ মই এইটো তোমাক প্ৰকাশ কৰিছোঁ—এনে জানিবা। এই কৱচ ধৰি তুমি চক্রৱৰ্তী হোৱা।
Frequently Asked Questions
King Sagara petitions Vasiṣṭha for a kavaca described as ‘sarvatra’ effective and ‘trailokya-vijaya-prada’—protective power/victory extending across the three worlds.
The chapter explicitly supplies mantra metadata: one segment assigns Sadāśiva as ṛṣi with Paṅkti chandas and Kṛṣṇa as devatā for all-attainment; another frames the Trailokya-vijaya kavaca with Prajāpati as ṛṣi, Jagatī as chandas, and a sovereign deity-form (Rājeśvara) with viniyoga aimed at attaining tri-loka victory.
Through a systematic body-part mapping (nyāsa-like structure) where specific names/mantras of Kṛṣṇa and related epithets are recited to ‘guard’ the head, eyes, nose, ears, mouth, tongue, throat, shoulders, back, abdomen, hands, and arms—turning devotion into an all-limbs protective enclosure.