Shloka 39
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
एवं ब्रुवन्तं राजानमिदमाह पुरोहितः / गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो गर्हयन्निव भूपते
Transliteration
evaṃ bruvantaṃ rājānamidamāha purohitaḥ / gargo matimatāṃ śreṣṭho garhayanniva bhūpate
Translation
ৰজা এইদৰে ক’বলৈ ধৰোঁতেই, পুৰোহিত গৰ্গ—বুদ্ধিমানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—হে ভূপতে, যেন তিৰস্কাৰ কৰোঁতেই এই কথা ক’লে।
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
ब्रुवन्तम्speaking
ब्रुवन्तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु) → ब्रुवत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मणि विशेषणरूपेण
राजानम्the king
राजानम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
इदम्this (speech/statement)
इदम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम
आहsaid
आह:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/आह् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत); प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन
पुरोहितःthe priest
पुरोहितः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरोहित (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
गर्गःGarga
गर्गः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; व्यक्तिनाम
मतिमताम्of the intelligent (people)
मतिमताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमतिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसक (समूहवाचक); षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; ‘मतिमत्’ = बुद्धिमान्
श्रेष्ठःthe best
श्रेष्ठः:
कर्ता (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (superlative sense)
गर्हयन्rebuking
गर्हयन्:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootगर्ह् (धातु) → गर्हयत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तरि
इवas if
इव:
सम्बन्ध/उपमा (Comparative marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-वाचक (particle of comparison)
भूपतेO king
भूपते:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभूपति (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन