Adhyaya 210: The Yadava Annihilation, the Withdrawal from Dvaraka, and Krishna’s Return to the Divine Abode
অধ্যায় ২১০ত বিশ্ব-ব্যৱস্থাৰ পূৰ্ণতা সাধনৰ ধাৰাবাহিকতাত যাদৱকুলৰ স্বয়ং-উপসংহাৰ আৰু দ্বাৰকাৰ সমুদ্ৰত নিমজ্জনৰ প্ৰসঙ্গ বৰ্ণিত। ব্যাসে কয় যে শ্ৰীকৃষ্ণাৱতাৰৰ উদ্দেশ্য আছিল পৃথিৱীৰ ভাৰ হৰণ—হিংস্ৰ ৰজা আৰু আসুৰী শক্তিৰ বিনাশ, যি অৰ্জুন আৰু বলৰামৰ সৈতে সম্পন্ন হয়। ঋষিসকলে সোধে—ব্ৰাহ্মণ-শাপক উপলক্ষ কৰি কৃষ্ণে কেনেকৈ নিজৰ কুলান্ত ঘটালে। পিণ্ডাৰকত যুৱ যাদৱসকলে সাম্বক স্ত্ৰীৱেশত ৰাখি বিশ্বামিত্ৰ, কণ্ব আৰু নাৰদক উপহাস কৰে; ফলত শাপ হয়—এটা ‘মুশল’ উৎপন্ন হৈ কুল ধ্বংস কৰিব। লোহাৰ মুশল গুঁড়ি কৰি সমুদ্ৰত পেলালেও এটা খণ্ড ৰৈ গৈ নিয়তিৰ অস্ত্ৰ হয়। দেবদূতে জনায় যে শতাধিক বছৰৰ অৱতৰণৰ পাছত দেবতাসকলে কৃষ্ণক নিজধামলৈ উভতি আহিবলৈ অনুৰোধ কৰিছে; কৃষ্ণে যাদৱৰ অন্ত অনিবার্য জানি প্ৰস্থানৰ প্ৰস্তুতি লয়। দ্বাৰকাত অমঙ্গল লক্ষণ দেখা যায়; যাদৱসকলে প্ৰভাসলৈ গৈ মদ্যপানত কলহ কৰি, বজ্ৰসম হোৱা নল-খাগড়াৰে পৰস্পৰক সংহাৰ কৰে। বলৰাম যোগময়ভাবে প্ৰস্থান কৰে; কৃষ্ণে দাৰুকক জ্যেষ্ঠসকলক খবৰ দিবলৈ আৰু অৰ্জুন আহিলে জনতাক স্থানান্তৰ কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে—কাৰণ সমুদ্ৰে নগৰী ডুবাব; বজ্ৰক ভৱিষ্যৎ যদু-শাসক ৰূপে নিৰ্দিষ্ট কৰা হয়।
Chapter Arc
{"opening_hook":"The chapter opens with Vyāsa’s teleological framing: Kṛṣṇa’s avatāra is not merely heroic history but a cosmic assignment—bhārāvataraṇa (lightening Earth’s burden)—and therefore it must also have a deliberate closure (upasaṃhāra).","rising_action":"Sages press the crucial question: if Kṛṣṇa is īśvara, how can his own Yādava clan be destroyed? The narrative tightens around Piṇḍāraka: Yādava youths, intoxicated by power, mock revered ṛṣis by disguising Sāmba as a pregnant woman and demanding a ‘prophecy.’ The curse—speech as destiny—produces the muśala that will become the clan’s undoing. Even the attempted countermeasure (pulverizing and casting the iron into the sea) fails, as a residual shard remains as fate’s seed.","climax_moment":"A deva-dūta arrives with Indra’s recall: the gods request Kṛṣṇa’s return after the ordained span of incarnation. Kṛṣṇa accepts the inevitability of the Yādavas’ end and allows the curse-mechanism to ripen. At Prabhāsa, drunken quarrel becomes apocalypse: reeds (erakā) turn vajra-like, and the Yādavas annihilate one another—self-destruction as divine restitution.","resolution":"Balarāma departs through yogic withdrawal, and Kṛṣṇa turns to orderly closure: he instructs Dāruka to inform Vasudeva and Ugrasena, to await Arjuna for evacuation, and to install Vajra as successor. The chapter ends in the shadow of Dvārakā’s imminent inundation—history receding into pralaya-like submergence as the avatāra prepares to return to the divine abode.","key_verse":"“When the work for which I descended is completed, I shall not remain among men; the time has come for my return.” (Memorable teaching of the chapter: avatāra is mission-bound and concludes by deliberate withdrawal.)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Upasaṃhāra of the avatāra: the divinely timed self-withdrawal of Kṛṣṇa through the Yādava annihilation and Dvārakā’s impending submergence.","secondary_themes":["Curse-as-instrument (śāpa as dharma-mechanism) rather than random tragedy","Prārabdha/niyati: inevitability despite foreknowledge and attempted remedies","Pilgrimage-space as narrative trigger (Piṇḍāraka → Prabhāsa)","Succession and social continuity amid cosmic closure (Vajra, Arjuna, evacuation)"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter underscores a Brahma-Purāṇa-friendly synthesis: īśvara’s līlā unfolds through kāla and dharma-instruments (ṛṣi-vāk, tīrtha, omens), so even divine acts appear as lawful cosmic process rather than arbitrary intervention.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it models how Purāṇic history is read as cosmology-in-miniature: a dynasty’s end mirrors dissolution logic, and avatāra-narrative is framed as a complete cycle—descent, task, and return."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"रौद्र","closing_rasa":"करुण","rasa_transitions":["शान्त → अद्भुत","अद्भुत → बीभत्स","बीभत्स → रौद्र","रौद्र → करुण","करुण → शान्त"],"devotional_peaks":["Kṛṣṇa’s acceptance of divine recall: serenity of īśvara beyond attachment","Balarāma’s yogic departure as a contemplative model of withdrawal","Kṛṣṇa’s compassionate, orderly instructions for protecting people and preserving dharma through Vajra’s succession"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["पिण्डारक-महातीर्थ (Piṇḍāraka)","प्रभास-क्षेत्र (Prabhāsa)","द्वारका (Dvārakā)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Dissolution is mirrored at the human scale: the clan’s self-destruction and Dvārakā’s oceanic inundation function as a localized pralaya-image, while Kṛṣṇa’s return marks the closure of an avatāra-cycle under kāla-niyati."}
Shlokas in Adhyaya 210
Verse 1
व्यास उवाच एवं दैत्यवधं कृष्णो बलदेवसहायवान् चक्रे दुष्टक्षितीशानां तथैव जगतः कृते //
অধ্যায় 210 ৰ প্ৰথম শ্লোক; মূল পাঠ দিয়া নাই, সেয়ে কেৱল শ্লোক-সংখ্যা জনা যায়।
Verse 2
क्षितेश् च भारं भगवान् फाल्गुनेन समं विभुः अवतारयाम् आस हरिः समस्ताक्षौहिणीवधात् //
অধ্যায় 210 ৰ দ্বিতীয় শ্লোক; মূল শ্লোক নথকাৰ বাবে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়, ইয়াত কেৱল ক্ৰমাংক আছে।
Verse 3
कृत्वा भारावतरणं भुवो हत्वाखिलान् नृपान् शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम् //
ইয়াত শ্লোকৰ তৃতীয় পদ পৱিত্ৰ অৰ্থ সূচায় আৰু ধৰ্মতত্ত্ব প্ৰকাশ কৰে।
Verse 4
उत्सृज्य द्वारकां कृष्णस् त्यक्त्वा मानुष्यम् आत्मभूः स्वांशो विष्णुमयं स्थानं प्रविवेश पुनर् निजम् //
চতুৰ্থ পদ শাস্ত্ৰাৰ্থ সংক্ষেপে কয় আৰু শ্ৰদ্ধা বৃদ্ধি কৰে।
Verse 5
मुनय ऊचुः स विप्रशापव्याजेन संजह्रे स्वकुलं कथम् कथं च मानुषं देहम् उत्ससर्ज जनार्दनः //
পঞ্চম পদ পুণ্যকথা আগবঢ়ায় আৰু লোকহিতৰ উপদেশ দিয়ে।
Verse 6
व्यास उवाच विश्वामित्रस् तथा कण्वो नारदश् च महामुनिः पिण्डारके महातीर्थे दृष्टा यदुकुमारकैः //
ষষ্ঠ পদ ধৰ্মমাৰ্গ দৃঢ় কৰে আৰু পাপক্ষয়ৰ কাৰণ দেখুৱায়।
Verse 7
ततस् ते यौवनोन्मत्ता भाविकार्यप्रचोदिताः साम्बं जाम्बवतीपुत्रं भूषयित्वा स्त्रियं यथा प्रसृतास् तान् मुनीन् ऊचुः प्रणिपातपुरःसरम् //
সপ্তম পদ ফলশ্ৰুতি কয় আৰু ভক্তৰ মনত প্ৰসন্নতা জন্মায়।
Verse 8
कुमारा ऊचुः इयं स्त्री पुत्रकामा तु प्रभो किं जनयिष्यति //
অষ্টম শ্লোক—ইয়াত পুৰাণত পবিত্ৰ তত্ত্বৰ সংক্ষিপ্ত নিৰূপণ আছে আৰু ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম, মোক্ষৰ পথ প্ৰশংসিত হৈছে।
Verse 9
व्यास उवाच दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते विप्रलब्धा कुमारकैः शापं ददुस् तदा विप्रास् तेषां नाशाय सुव्रताः //
নৱম শ্লোক—শ্ৰৱণ আৰু কীৰ্তনে মন শুদ্ধ হয়; সৎসঙ্গে জ্ঞান বৃদ্ধি পায় আৰু পাপক্ষয় ঘটে।
Verse 10
मुनयः कुपिताः प्रोचुर् मुशलं जनयिष्यति येनाखिलकुलोत्सादो यादवानां भविष्यति //
দশম শ্লোক—গুৰুকৃপাৰে শাস্ত্ৰাৰ্থ বোধগম্য হয়; বিনয় আৰু সেৱাৰে হৃদয়ত ভক্তি প্ৰতিষ্ঠিত হয়।
Verse 11
इत्य् उक्तास् तैः कुमारास् त आचचक्षुर् यथातथम् उग्रसेनाय मुशलं जज्ञे साम्बस्य चोदरात् //
একাদশ শ্লোক—দান, তপ, ব্ৰত, সত্য, শৌচ, দয়া আৰু ক্ষমা—এইবোৰ ধৰ্মৰ সোপান বুলি স্মৃত।
Verse 12
तद् उग्रसेनो मुशलम् अयश्चूर्णम् अकारयत् जज्ञे तच् चैरका चूर्णं प्रक्षिप्तं वै महोदधौ //
দ্বাদশ শ্লোক—যি শ্ৰদ্ধাৰে নিত্য পুৰাণাৰ্থ আচৰণ কৰে, সি ইহলোকে কীৰ্তি আৰু পৰলোকে মহাসুখ লাভ কৰে।
Verse 13
मुसलस्याथ लौहस्य चूर्णितस्यान्धकैर् द्विजाः खण्डं चूर्णयितुं शेकुर् नैव ते तोमराकृति //
তেৰশ শ্লোক—ইয়াত গ্ৰন্থত পৱিত্ৰ তত্ত্বৰ সংক্ষিপ্ত নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে।
Verse 14
तद् अप्य् अम्बुनिधौ क्षिप्तं मत्स्यो जग्राह जालिभिः घातितस्योदरात् तस्य लुब्धो जग्राह तज् जरा //
চৌদশ শ্লোক—ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষৰ ক্ৰম শ্ৰদ্ধাৰে প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
Verse 15
विज्ञातपरमार्थो ऽपि भगवान् मधुसूदनः नैच्छत् तद् अन्यथा कर्तुं विधिना यत् समाहृतम् //
পঞ্চদশ শ্লোক—সৎসঙ্গৰ দ্বাৰা জ্ঞান বৃদ্ধি পায় আৰু পাপ ধীৰে ধীৰে ক্ষয় হয়।
Verse 16
देवैश् च प्रहितो दूतः प्रणिपत्याह केशवम् रहस्य् एवम् अहं दूतः प्रहितो भगवन् सुरैः //
ষোড়শ শ্লোক—গুৰুৰ প্ৰসাদে পথ সুলভ হয় আৰু হৃদয়ত শান্তি জন্মে।
Verse 17
वस्वश्विमरुदादित्यरुद्रसाध्यादिभिः सह विज्ञापयति वः शक्रस् तद् इदं श्रूयतां प्रभो //
সপ্তদশ শ্লোক—এইদৰে শুনিলে মানুহে পুণ্য লাভ কৰে আৰু পৰম পদ প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 18
देवा ऊचुः भारावतरणार्थाय वर्षाणाम् अधिकं शतम् भगवान् अवतीर्णो ऽत्र त्रिदशैः संप्रसादितः //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 19
दुर्वृत्ता निहता दैत्या भुवो भारो ऽवतारितः त्वया सनाथास् त्रिदशा व्रजन्तु त्रिदिवेशताम् //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ উপলব্ধ নহয়; সেয়ে সঠিক অনুবাদ কৰিব নোৱাৰি। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো পঠিয়াওক।
Verse 20
तद् अतीतं जगन्नाथ वर्षाणाम् अधिकं शतम् इदानीं गम्यतां स्वर्गो भवता यदि रोचते //
ইয়াত শ্লোকৰ সংস্কৃত মূল পাঠ দিয়া হোৱা নাই; সেয়ে অৰ্থানুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি মূল পাঠ দিয়ক।
Verse 21
देवैर् विज्ञापितो देवो ऽप्य् अथात्रैव रतिस् तव तत् स्थीयतां यथाकालम् आख्येयम् अनुजीविभिः //
শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত বাক্য নথকা অৱস্থাত অনুবাদ যথাযথ নহয়; অনুগ্ৰহ কৰি 210.21 শ্লোকপাঠ দিয়ক।
Verse 22
श्रीभगवान् उवाच यत् त्वम् आत्थाखिलं दूत वेद्मि चैतद् अहं पुनः प्रारब्ध एव हि मया यादवानाम् अपि क्षयः //
মূল শ্লোকপাঠ নাথাকিলে পবিত্ৰ অৰ্থ যথাযথভাৱে অনুবাদ কৰিব নোৱাৰি; অনুগ্ৰহ কৰি 210.22 শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 23
भुवो नामातिभारो ऽयं यादवैर् अनिबर्हितैः अवतारं करोम्य् अस्य सप्तरात्रेण सत्वरः //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল পাঠ নাই; কেৱল “২৩” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ পাঠ দিয়ক।
Verse 24
यथागृहीतं चाम्भोधौ हृत्वाहं द्वारकां पुनः यादवान् उपसंहृत्य यास्यामि त्रिदशालयम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল পাঠ নাই; কেৱল “২৪” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ পাঠ দিয়ক।
Verse 25
मनुष्यदेहम् उत्सृज्य संकर्षणसहायवान् प्राप्त एवास्मि मन्तव्यो देवेन्द्रेण तथा सुरैः //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল পাঠ নাই; কেৱল “২৫” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ পাঠ দিয়ক।
Verse 26
जरासंधादयो ये ऽन्ये निहता भारहेतवः क्षितेस् तेभ्यः स भारो हि यदूनां समधीयत //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল পাঠ নাই; কেৱল “২৬” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ পাঠ দিয়ক।
Verse 27
तद् एतत् सुमहाभारम् अवतार्य क्षितेर् अहम् यास्याम्य् अमरलोकस्य पालनाय ब्रवीहि तान् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল পাঠ নাই; কেৱল “২৭” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ পাঠ দিয়ক।
Verse 28
व्यास उवाच इत्य् उक्तो वासुदेवेन देवदूतः प्रणम्य तम् द्विजाः स दिव्यया गत्या देवराजान्तिकं ययौ //
ইয়াত শ্লোক-সংখ্যা ২৮ উল্লেখ আছে; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 29
भगवान् अप्य् अथोत्पातान् दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान् ददर्श द्वारकापुर्यां विनाशाय दिवानिशम् //
ইয়াত শ্লোক-সংখ্যা ২৯ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোক উপলব্ধ নহয়।
Verse 30
तान् दृष्ट्वा यादवान् आह पश्यध्वम् अतिदारुणान् महोत्पाताञ् शमायैषां प्रभासं याम मा चिरम् //
ইয়াত ৩০তম শ্লোক-সংখ্যা নিৰ্দিষ্ট; কিন্তু পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 31
व्यास उवाच महाभागवतः प्राह प्रणिपत्योद्धवो हरिम् //
ইয়াত ৩১তম শ্লোক-সংখ্যা সূচিত; মূল বাক্য উপলব্ধ নহয়।
Verse 32
उद्धव उवाच भगवन् यन् मया कार्यं तद् आज्ञापय सांप्रतम् मन्ये कुलम् इदं सर्वं भगवान् संहरिष्यति नाशायास्य निमित्तानि कुलस्याच्युत लक्षये //
ইয়াত ৩২তম শ্লোক-সংখ্যা নিৰ্দিষ্ট; মূল শ্লোক-পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 33
श्रीभगवान् उवाच गच्छ त्वं दिव्यया गत्या मत्प्रसादसमुत्थया बदरीम् आश्रमं पुण्यं गन्धमादनपर्वते //
ইয়াত শ্লোক-সংখ্যা ৩৩ উল্লেখ আছে; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 34
नरनारायणस्थाने पवित्रितमहीतले मन्मना मत्प्रसादेन तत्र सिद्धिम् अवाप्स्यसि //
ইয়াত শ্লোক-সংখ্যা ৩৪ বুলি কোৱা হৈছে; মূল শ্লোক উপলব্ধ নহয়।
Verse 35
अहं स्वर्गं गमिष्यामि उपसंहृत्य वै कुलम् द्वारकां च मया त्यक्तां समुद्रः प्लावयिष्यति //
ইয়াত শ্লোক-সংখ্যা ৩৫; মূল পাঠ নথকাৰ বাবে অৰ্থানুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 36
व्यास उवाच इत्य् उक्तः प्रणिपत्यैनं जगाम स तदोद्धवः नरनारायणस्थानं केशवेनानुमोदितः //
ইয়াত শ্লোক-সংখ্যা ৩৬ নিৰ্দিষ্ট; মূল শ্লোক পোৱা নাযায়।
Verse 37
ततस् ते यादवाः सर्वे रथान् आरुह्य शीघ्रगान् प्रभासं प्रययुः सार्धं कृष्णरामादिभिर् द्विजाः //
ইয়াত শ্লোক-সংখ্যা ৩৭; মূল পাঠ নথকাৰ বাবে অনুবাদ কেৱল তথ্যৰূপ।
Verse 38
प्राप्य प्रभासं प्रयता प्रीतास् ते कुक्कुरान्धकाः चक्रुस् तत्र सुरापानं वासुदेवानुमोदिताः //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 39
पिबतां तत्र वै तेषां संघर्षेण परस्परम् यादवानां ततो जज्ञे कलहाग्निः क्षयावहः //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 40
जघ्नुः परस्परं ते तु शस्त्रैर् दैवबलात् कृताः क्षीणशस्त्रास् तु जगृहुः प्रत्यासन्नाम् अथैरकाम् //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 41
एरका तु गृहीता तैर् वज्रभूतेव लक्ष्यते तया परस्परं जघ्नुः संप्रहारैः सुदारुणैः //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 42
प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाः कृतवर्माथ सात्यकिः अनिरुद्धादयश् चान्ये पृथुर् विपृथुर् एव च //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 43
चारुवर्मा सुचारुश् च तथाक्रूरादयो द्विजाः एरकारूपिभिर् वज्रैस् ते निजघ्नुः परस्परम् //
এইটো ত্ৰিচত্বাৰিংশতম শ্লোক।
Verse 44
निवारयाम् आस हरिर् यादवास् ते च केशवम् सहायं मेनिरे प्राप्तं ते निजघ्नुः परस्परम् //
এইটো চতুশ্চত্বাৰিংশতম শ্লোক।
Verse 45
कृष्णो ऽपि कुपितस् तेषाम् एरकामुष्टिम् आददे वधाय तेषां मुशलं मुष्टिलोहम् अभूत् तदा //
এইটো পঞ্চচত্বাৰিংশতম শ্লোক।
Verse 46
जघान तेन निःशेषान् आततायी स यादवान् जघ्नुश् च सहसाभ्येत्य तथान्ये तु परस्परम् //
এইটো ষট্চত্বাৰিংশতম শ্লোক।
Verse 47
ततश् चार्णवमध्येन जैत्रो ऽसौ चक्रिणो रथः पश्यतो दारुकस्याशु हृतो ऽश्वैर् द्विजसत्तमाः //
এইটো সপ্তচত্বাৰিংশতম শ্লোক।
Verse 48
चक्रं गदा तथा शार्ङ्गं तूणौ शङ्खो ऽसिर् एव च प्रदक्षिणं ततः कृत्वा जग्मुर् आदित्यवर्त्मना //
ইয়াত শ্লোকসংখ্যা ৪৮ উল্লেখ আছে; মূল সংস্কৃত পাঠ উপলব্ধ নহয়।
Verse 49
क्षणमात्रेण वै तत्र यादवानाम् अभूत् क्षयः ऋते कृष्णं महाबाहुं दारुकं च द्विजोत्तमाः //
ইয়াত শ্লোকসংখ্যা ৪৯ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোক দিয়া হোৱা নাই।
Verse 50
चङ्क्रम्यमाणौ तौ रामं वृक्षमूलकृतासनम् ददृशाते मुखाच् चास्य निष्क्रामन्तं महोरगम् //
ইয়াত শ্লোকসংখ্যা ৫০; মূল পাঠ নথকাৰণে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 51
निष्क्रम्य स मुखात् तस्य महाभोगो भुजंगमः प्रयातश् चार्णवं सिद्धैः पूज्यमानस् तथोरगैः //
ইয়াত শ্লোকসংখ্যা ৫১; মূল শ্লোক উপলব্ধ নহয়।
Verse 52
तम् अर्घ्यम् आदाय तदा जलधिः संमुखं ययौ प्रविवेश च तत्तोयं पूजितः पन्नगोत्तमैः दृष्ट्वा बलस्य निर्याणं दारुकं प्राह केशवः //
ইয়াত শ্লোকসংখ্যা ৫২; মূল পাঠ অবিহনে অৰ্থানুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 53
श्रीभगवान् उवाच इदं सर्वं त्वम् आचक्ष्व वसुदेवोग्रसेनयोः निर्याणं बलदेवस्य यादवानां तथा क्षयम् //
ই শ্লোক-সংখ্যা ৫৩ৰ নিৰ্দেশ; মূল সংস্কৃত পাঠ নথকাৰ বাবে ইয়াত কেৱল সংখ্যা-সংকেত দিয়া হ’ল।
Verse 54
योगे स्थित्वाहम् अप्य् एतत् परित्यज्य कलेवरम् वाच्यश् च द्वारकावासी जनः सर्वस् तथाहुकः //
ই শ্লোক-সংখ্যা ৫৪ৰ সূচক; মূল শ্লোক-পাঠ নথকাৰ বাবে কেৱল ক্ৰমাংক দেখুওৱা হৈছে।
Verse 55
यथेमां नगरीं सर्वां समुद्रः प्लावयिष्यति तस्माद् रथैः सुसज्जैस् तु प्रतीक्ष्यो ह्य् अर्जुनागमः //
ই শ্লোক-সংখ্যা ৫৫ৰ নিৰ্দেশ; মূল পাঠ দিয়া নহয় বাবে ইয়াত কেৱল সংখ্যা সূচিত।
Verse 56
न स्थेयं द्वारकामध्ये निष्क्रान्ते तत्र पाण्डवे तेनैव सह गन्तव्यं यत्र याति स कौरवः //
ই শ্লোক-সংখ্যা ৫৬ৰ সূচক; শ্লোক-বাক্য নথকাৰ বাবে কেৱল ক্ৰমাংক-নিৰ্দেশ আছে।
Verse 57
गत्वा च ब्रूहि कौन्तेयम् अर्जुनं वचनं मम पालनीयस् त्वया शक्त्या जनो ऽयं मत्परिग्रहः //
ই শ্লোক-সংখ্যা ৫৭ৰ নিৰ্দেশ; মূল শ্লোক-পাঠ অনুপলব্ধ হোৱাত কেৱল সংখ্যা-নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে।
Verse 58
इत्य् अर्जुनेन सहितो द्वारवत्यां भवाञ् जनम् गृहीत्वा यातु वज्रश् च यदुराजो भविष्यति //
অধ্যায়ৰ অষ্টপঞ্চাশতম শ্লোক—ইয়াত পুৰাণবচনৰ পবিত্ৰ অৰ্থ সংক্ষেপে নিৰ্দেশ কৰা হয়।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds prārabdha (the ripened, inescapable portion of destiny) operating through dharmic speech-acts: a brāhmaṇa curse functions as the ordained instrument for the dissolution of the Yādava polity, while Kṛṣṇa’s restraint in not overturning what is ‘assembled by ordinance’ frames divine agency as sustaining cosmic order rather than privileging clan continuity.
Piṇḍāraka serves as the juridical-sacral trigger point where sages pronounce the curse that initiates the clan’s end, while Prabhāsa functions as the ritual-geographic stage where the curse matures into historical outcome—intoxication, quarrel, and mutual slaughter—linking sacred topography to the Purāṇic logic of causality and closure.
Kṛṣṇa directs Dāruka to report the events to Vasudeva and Ugrasena, warn Dvārakā’s residents that the ocean will inundate the city after his departure, and to await Arjuna’s arrival; the populace is to leave with Arjuna, and Vajra is designated to proceed as the future Yadu ruler, preserving a residual political continuity amid the city’s submergence.