Adhyaya 61: Ritual Mapping and Worship of Nārāyaṇa through the Aṣṭākṣara Mantra
অধ্যায় ৬১ত অষ্টাক্ষৰ-বিধিৰে মণ্ডলৰ ভিতৰত নাৰায়ণ-পূজাৰ মন্ত্ৰকেন্দ্ৰিত আৰু ক্ৰমবদ্ধ বিধান বৰ্ণিত। ব্ৰহ্মাই সাধকক মহাজলাশয়ৰ ওচৰত চাৰিদ্বাৰযুক্ত চতুৰস্ৰ মণ্ডল সাজি তাত অষ্টদল পদ্ম অংকন কৰি অষ্টাক্ষৰ পদ্ধতিত দেৱক পূজা কৰিবলৈ উপদেশ দিয়ে। তাৰ পিছত বীজাক্ষৰৰ ধাৰণা আৰু তেজোময় ধ্যানৰ জৰিয়তে কায়শোধন, বাঁও পাদৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দেহত মন্ত্ৰ-ন্যাস, পঞ্চাঙ্গ আৰু চতুৰ্ব্যূহ (বাসুদেৱ, সংকৰ্ষণ, প্ৰদ্যুম্ন, অনিরুদ্ধ) ভাবনা, দিশাৰক্ষা, আৰু গৰুড়, শঙ্খ, চক্ৰ, গদা, ধনু, খড়্গ আদি আয়ুধ-চিহ্ন স্থাপনৰ কথা কোৱা হৈছে। আহ্বানৰ পৰা আসন, অৰ্ঘ্য, পাদ্য, মধুপৰ্ক, আচমন, স্নান, বস্ত্ৰ, অনুলেপন, যজ্ঞোপবীত, অলংকাৰ, ধূপ, দীপ, নৈবেদ্য আদি উপচাৰৰ সম্পূৰ্ণ ক্ৰম, শেষত জপ, মুদ্ৰা আৰু বিসৰ্জনলৈকে দিয়া আছে। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হৈছে—এবাৰো শুদ্ধভাৱে পূজা কৰিলে জন্ম-মৃত্যু অতিক্ৰম কৰি বিষ্ণুৰ অব্যয় ধাম লাভ হয়।
Chapter Arc
{"opening_hook":"Brahmā opens in an instructional register, immediately situating worship in a charged liminal space—near a “great water” (mahodadhi)—and promises that correct aṣṭākṣara-worship of Nārāyaṇa yields extraordinary fruit.","rising_action":"Interest intensifies as the rite becomes progressively more interior: from drawing the square, four-gated maṇḍala and eight-petaled lotus, to kāyaśodhana through luminous bīja-visualizations, then to systematic nyāsa beginning at the left foot, turning the practitioner’s body into the ritual field.","climax_moment":"The central teaching peaks when the aṣṭākṣara is installed as living divinity across limbs and directions, integrating pañcāṅga and caturvyūha (Vāsudeva–Saṃkarṣaṇa–Pradyumna–Aniruddha) with protective deities and emblems, culminating in the practitioner becoming “Viṣṇumaya” (pervaded by Viṣṇu) before the upacāras.","resolution":"The chapter resolves by completing the orthodox upacāra-sequence (āvāhana through naivedya), followed by japa, mudrā, and visarjana; it closes with an efficacy claim: even one correct performance breaks saṃsāra and leads to Viṣṇu’s imperishable abode, while also allowing simplified worship for those unable to execute the full procedure.","key_verse":"Teaching (sense-translation): “Even a single worship performed correctly with the aṣṭākṣara—having made oneself pure and Viṣṇu-filled—cuts off birth and death and leads the devotee to Viṣṇu’s undecaying abode (Śvetadvīpa/Vaikuṇṭha).”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Aṣṭākṣara-centered Nārāyaṇa-pūjā through maṇḍala, kāyaśodhana, and nyāsa (tantricized Purāṇic Vaiṣṇava liturgy).","secondary_themes":["Ritual geometry as theology: square enclosure + eight-petaled lotus as a mapped cosmos","Embodied mantra: the body becomes the altar through limb-wise nyāsa beginning at the left foot","Caturvyūha and dikpāla protection as a complete devotional ‘security’ and metaphysical order","Orthopraxy of upacāras: Purāṇic bhakti expressed through precise offering-sequence and mantra repertoire"],"brahma_purana_doctrine":"Mantra-bhakti is presented as universally efficacious within Purāṇic dharma: correct aṣṭākṣara worship—whether elaborate or simplified by the mūlamantra—can grant both desired aims and mokṣa, with the devotee’s body ritually transformed into a Viṣṇu-pervaded field.","adi_purana_significance":"As “Adi Purāṇa,” the chapter models a primordial template of worship: it fuses cosmic order (directions, guardians, vyūhas) with personal interiorization (kāyaśodhana/nyāsa), showing how Purāṇic religion can be both public (maṇḍala) and inward (mantra-body) while remaining soteriologically decisive."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"śānta","climax_rasa":"adbhuta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["śānta → adbhuta → vīra → śānta"],"devotional_peaks":["Kāyaśodhana: luminous bīja-contemplations that ‘cleanse’ and reconstitute the inner body","Nyāsa of the aṣṭākṣara across limbs: the felt moment of becoming Viṣṇumaya","Caturvyūha installation and directional sealing: the rite ‘clicks’ into a complete cosmos","Final efficacy proclamation: assurance of release from birth and death and entry into the imperishable abode"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["Mahodadhi (great ocean/sea)","Mandākinī (invoked in the ācamanīya context)","Śvetadvīpa (devotional abode promised as fruit)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Cosmology appears in ritualized form: directions, guardians, vyūhas, and Ananta configure the maṇḍala as a microcosm; liberation is framed as ascent/arrival to the imperishable realm (Śvetadvīpa/Vaikuṇṭha) rather than a creation narrative."}
Shlokas in Adhyaya 61
Verse 1
ब्रह्मोवाच देवान् पितॄंस् तथा चान्यान् संतर्प्याचम्य वाग्यतः हस्तमात्रं चतुष्कोणं चतुर्द्वारं सुशोभनम् //
ইয়াত একষষ্টিতম অধ্যায়ৰ প্ৰথম শ্লোক-সংকেত; মূল পাঠ পৰম্পৰানুসাৰে পাঠ্য।
Verse 2
पुरं विलिख्य भो विप्रास् तीरे तस्य महोदधेः मध्ये तत्र लिखेत् पद्मम् अष्टपत्त्रं सकर्णिकम् //
ইয়াত একষষ্টিতম অধ্যায়ৰ দ্বিতীয় শ্লোক-সংকেত; মূল পাঠ পৰম্পৰানুসাৰে পাঠ্য।
Verse 3
एवं मण्डलम् आलिख्य पूजयेत् तत्र भो द्विजाः अष्टाक्षरविधानेन नारायणम् अजं विभुम् //
এইটো তৃতীয় শ্লোক; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই, সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 4
अतः परं प्रवक्ष्यामि कायशोधनम् उत्तमम् अकारं हृदये ध्यात्वा चक्ररेखासमन्वितम् //
এইটো চতুৰ্থ শ্লোক; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই, সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 5
ज्वलन्तं त्रिशिखं चैव दहन्तं पापनाशनम् चन्द्रमण्डलमध्यस्थं राकारं मूर्ध्नि चिन्तयेत् //
এইটো পঞ্চম শ্লোক; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই, সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 6
शुक्लवर्णं प्रवर्षन्तम् अमृतं प्लावयन् महीम् एवं निर्धूतपापस् तु दिव्यदेहस् ततो भवेत् //
এইটো ষষ্ঠ শ্লোক; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই, সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 7
अष्टाक्षरं ततो मन्त्रं न्यसेद् एवात्मनो बुधः वामपादं समारभ्य क्रमशश् चैव विन्यसेत् //
এইটো সপ্তম শ্লোক; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই, সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 8
पञ्चाङ्गं वैष्णवं चैव चतुर्व्यूहं तथैव च करशुद्धिं प्रकुर्वीत मूलमन्त्रेण साधकः //
অষ্টম শ্লোক—ইয়াত ব্রহ্মপুৰাণত পবিত্ৰ তত্ত্বৰ সংক্ষিপ্ত নিৰূপণ কৰা হৈছে।
Verse 9
एकैकं चैव वर्णं तु अङ्गुलीषु पृथक् पृथक् ॐकारं पृथिवीं शुक्लां वामपादे तु विन्यसेत् //
নৱম শ্লোক—শ্ৰদ্ধাসহ ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষৰ পথ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।
Verse 10
नकारः शांभवः श्यामो दक्षिणे तु व्यवस्थितः मोकारं कालम् एवाहुर् वामकट्यां निधापयेत् //
দশম শ্লোক—সৎসঙ্গত জ্ঞান বৃদ্ধি পায় আৰু পাপক্ষয় ঘটে।
Verse 11
नाकारः सर्वबीजं तु दक्षिणस्यां व्यवस्थितः राकारस् तेज इत्य् आहुर् नाभिदेशे व्यवस्थितः //
একাদশ শ্লোক—যজ্ঞ, দান আৰু তপস্যাৰ কৰ্ম লোকহিতৰ বাবে বিধান কৰা হৈছে।
Verse 12
वायव्यो ऽयं यकारस् तु वामस्कन्धे समाश्रितः णाकारः सर्वगो ज्ञेयो दक्षिणांसे व्यवस्थितः यकारो ऽयं शिरस्थश् च यत्र लोकाः प्रतिष्ठिताः //
দ্বাদশ শ্লোক—এইদৰে পুৰাণোক্ত জ্ঞান শুনি ভক্তিসহ আচৰণ কৰা উচিত।
Verse 14
ॐ विष्णवे नमः शिरः ॐ ज्वलनाय नमः शिखा | ॐ विष्णवे नमः कवचम् ॐ विष्णवे नमः स्फुरणं दिशोबन्धाय | ॐ हुंफडस्त्रम् ॐ शिरसि शुक्लो वासुदेव इति | ॐ आं ललाटे रक्तः संकर्षणो गरुत्मान् वह्निस् तेज आदित्य इति | ॐ आं ग्रीवायां पीतः प्रद्युम्नो वायुमेघ इति | ॐ आं हृदये कृष्णो ऽनिरुद्धः सर्वशक्तिसमन्वित इति | एवं चतुर्व्यूहम् आत्मानं कृत्वा ततः कर्म समाचरेत् || (ब्र्प्_61.13) ममाग्रे ऽवस्थितो विष्णुः पृष्ठतश् चापि केशवः गोविन्दो दक्षिणे पार्श्वे वामे तु मधुसूदनः //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই; অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক, তেতিয়া শাস্ত্ৰসম্মত অনুবাদ দিম।
Verse 15
उपरिष्टात् तु वैकुण्ठो वाराहः पृथिवीतले अवान्तरदिशो यास् तु तासु सर्वासु माधवः //
এই পদ্যৰ মূল সংস্কৃত পাঠ উপলব্ধ নহয়; শ্লোক পালে পুৰাণীয় শৈলী ৰক্ষা কৰি স্পষ্ট অনুবাদ দিম।
Verse 16
गच्छतस् तिष्ठतो वापि जाग्रतः स्वपतो ऽपि वा नरसिंहकृता गुप्तिर् वासुदेवमयो ह्य् अहम् //
ইয়াত শ্লোক-পাঠ উল্লেখ নাই; অনুগ্ৰহ কৰি মূল শ্লোক দিয়ক, তেতিয়া অৰ্থানুসাৰে সঠিক অনুবাদ দিম।
Verse 17
एवं विष्णुमयो भूत्वा ततः कर्म समारभेत् यथा देहे तथा देवे सर्वतत्त्वानि योजयेत् //
মূল শ্লোক নাথাকিলে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়; শ্লোক দিলে পুৰাণৰ গৌৰৱ ৰক্ষা কৰি অনুবাদ দিম।
Verse 18
ततश् चैव प्रकुर्वीत प्रोक्षणं प्रणवेन तु फट्कारान्तं समुद्दिष्टं सर्वविघ्नहरं शुभम् //
অনুগ্ৰহ কৰি ৬১.১৮ শ্লোকৰ সংস্কৃত পাঠ দিয়ক; তেতিয়া মই স্পষ্ট, ভক্তিপূৰ্ণ আৰু শাস্ত্ৰসম্মত অনুবাদ দিম।
Verse 19
तत्रार्कचन्द्रवह्नीनां मण्डलानि विचिन्तयेत् पद्ममध्ये न्यसेद् विष्णुं पवनस्याम्बरस्य च //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক।
Verse 20
ततो विचिन्त्य हृदय ॐकारं ज्योतीरूपिणम् कर्णिकायां समासीनं ज्योतीरूपं सनातनम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক।
Verse 21
अष्टाक्षरं ततो मन्त्रं विन्यसेच् च यथाक्रमम् तेन व्यस्तसमस्तेन पूजनं परमं स्मृतम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক।
Verse 22
द्वादशाक्षरमन्त्रेण यजेद् देवं सनातनम् ततो ऽवधार्य हृदये कर्णिकायां बहिर् न्यसेत् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক।
Verse 23
चतुर्भुजं महासत्त्वं सूर्यकोटिसमप्रभम् चिन्तयित्वा महायोगं ज्योतीरूपं सनातनम् ततश् चावाहयेन् मन्त्रं क्रमेणाचिन्त्य मानसे //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক।
Verse 25
आवाहनमन्त्रः: मीनरूपो वराहश् च नरसिंहो ऽथ वामनः | आयातु देवो वरदो मम नारायणो ऽग्रतः || (ब्र्प्_61.24) ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.24) स्थापनमन्त्रः: कर्णिकायां सुपीठे ऽत्र पद्मकल्पितम् आसनम् सर्वसत्त्वहितार्थाय तिष्ठ त्वं मधुसूदन //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 27
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.25) अर्घमन्त्रः: ॐ त्रैलोक्यपतीनां पतये देवदेवाय हृषीकेशाय विष्णवे नमः | ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.26) पाद्यमन्त्रः: ॐ पाद्यं पादयोर् देव पद्मनाभ सनातन विष्णो कमलपत्त्राक्ष गृहाण मधुसूदन //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 28
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.27) मधुपर्कमन्त्रः: मधुपर्कं महादेव ब्रह्माद्यैः कल्पितं तव मया निवेदितं भक्त्या गृहाण पुरुषोत्तम //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 29
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.28) आचमनीयमन्त्रः मन्दाकिन्याः सितं वारि सर्वपापहरं शिवम् गृहाणाचमनीयं त्वं मया भक्त्या निवेदितम् //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 30
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.29) स्नानमन्त्रः त्वम् आपः पृथिवी चैव ज्योतिस् त्वं वायुर् एव च लोकेश वृत्तिमात्रेण वारिणा स्नापयाम्य् अहम् //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 31
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.30) वस्त्रमन्त्रः देवतत्त्वसमायुक्त यज्ञवर्णसमन्वित स्वर्णवर्णप्रभे देव वाससी तव केशव //
একষট্টিতম অধ্যায়ৰ শ্লোক—ইয়াত মূল পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে কেৱল ‘31’ সংখ্যাই আছে।
Verse 32
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.31) विलेपनमन्त्रः शरीरं ते न जानामि चेष्टां चैव च केशव मया निवेदितो गन्धः प्रतिगृह्य विलिप्यताम् //
একষট্টিতম অধ্যায়ৰ শ্লোক—মূল শ্লোক উপলব্ধ নহয়; কেৱল ‘32’ সংখ্যাই দেখুওৱা হৈছে।
Verse 33
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.32) उपवीतमन्त्रः ऋग्यजुःसाममन्त्रेण त्रिवृतं पद्मयोनिना सावित्रीग्रन्थिसंयुक्तम् उपवीतं तवार्पये //
একষট্টিতম অধ্যায়ৰ শ্লোক—মূল পাঠ নথকাৰ বাবে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়; কেৱল ‘33’ সংখ্যাই আছে।
Verse 34
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.33) अलंकारमन्त्रः दिव्यरत्नसमायुक्त वह्निभानुसमप्रभ गात्राणि तव शोभन्तु सालंकाराणि माधव //
একষট্টিতম অধ্যায়ৰ শ্লোক—ইয়াত শ্লোকপাঠ দিয়া নাই; সেয়ে কেৱল ‘34’ সংখ্যাৰ উল্লেখ আছে।
Verse 36
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.34) ॐ नम इति प्रत्यक्षरं समस्तेन मूलमन्त्रेण वा पूजयेत् || 61.35 धूपमन्त्रः वनस्पतिरसो दिव्यो गन्धाढ्यः सुरभिश् च ते मया निवेदितो भक्त्या धूपो ऽयं प्रतिगृह्यताम् //
একষট্টিতম অধ্যায়ৰ শ্লোক—মূল শ্লোক নথকাৰ বাবে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়; কেৱল ‘36’ সংখ্যাই দেখুওৱা হৈছে।
Verse 37
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.36) दीपमन्त्रः सूर्यचन्द्रसमो ज्योतिर् विद्युदग्न्योस् तथैव च त्वम् एव ज्योतिषां देव दीपो ऽयं प्रतिगृह्यताम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 38
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.37) नैवेद्यमन्त्रः अन्नं चतुर्विधं चैव रसैः षड्भिः समन्वितम् मया निवेदितं भक्त्या नैवेद्यं तव केशव //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 39
ॐ नमो नारायणाय नमः || (ब्र्प्_61.38) पूर्वे दले वासुदेवं याम्ये संकर्षणं न्यसेत् प्रद्युम्नं पश्चिमे कुर्याद् अनिरुद्धं तथोत्तरे //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 40
वाराहं च तथाग्नेये नरसिंहं च नैरृते वायव्ये माधवं चैव तथैशाने त्रिविक्रमम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 41
तथाष्टाक्षरदेवस्य गरुडं पुरतो न्यसेत् वामपार्श्वे तथा चक्रं शङ्खं दक्षिणतो न्यसेत् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 42
तथा महागदां चैव न्यसेद् देवस्य दक्षिणे ततः शार्ङ्गं धनुर् विद्वान् न्यसेद् देवस्य वामतः //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 43
दक्षिणेनेषुधी दिव्ये खड्गं वामे च विन्यसेत् श्रियं दक्षिणतः स्थाप्य पुष्टिम् उत्तरतो न्यसेत् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 44
वनमालां च पुरतस् ततः श्रीवत्सकौस्तुभौ विन्यसेद् धृदयादीनि पूर्वादिषु चतुर्दिशम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 45
ततो ऽस्त्रं देवदेवस्य कोणे चैव तु विन्यसेत् इन्द्रम् अग्निं यमं चैव नैरृतं वरुणं तथा //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 46
वायुं धनदम् ईशानम् अनन्तं ब्रह्मणा सह पूजयेत् तान्त्रिकैर् मन्त्रैर् अधश् चोर्ध्वं तथैव च //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 47
एवं संपूज्य देवेशं मण्डलस्थं जनार्दनम् लभेद् अभिमतान् कामान् नरो नास्त्य् अत्र संशयः //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “47” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ পাঠ দিয়ক, তেতিয়া যথাযথ অনুবাদ কৰা হ’ব।
Verse 48
अनेनैव विधानेन मण्डलस्थं जनार्दनम् पूजितं यः संपश्येत स विशेद् विष्णुम् अव्ययम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “48” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ পাঠ দিয়ক, তেতিয়া যথাযথ অনুবাদ কৰা হ’ব।
Verse 49
सकृद् अप्य् अर्चितो येन विधिनानेन केशवः जन्ममृत्युजरां तीर्त्वा स विष्णोः पदम् आप्नुयात् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “49” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ পাঠ দিয়ক, তেতিয়া যথাযথ অনুবাদ কৰা হ’ব।
Verse 50
यः स्मरेत् सततं भक्त्या नारायणम् अतन्द्रितः अन्वहं तस्य वासाय श्वेतद्वीपः प्रकल्पितः //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “50” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ পাঠ দিয়ক, তেতিয়া যথাযথ অনুবাদ কৰা হ’ব।
Verse 51
ॐकारादिसमायुक्तं नमःकारान्तदीपितम् तन्नाम सर्वतत्त्वानां मन्त्र इत्य् अभिधीयते //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “51” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ পাঠ দিয়ক, তেতিয়া যথাযথ অনুবাদ কৰা হ’ব।
Verse 52
अनेनैव विधानेन गन्धपुष्पं निवेदयेत् एकैकस्य प्रकुर्वीत यथोद्दिष्टं क्रमेण तु //
ইয়াত কেৱল ৫২ নম্বৰ শ্লোক-সংখ্যা দিয়া আছে; মূল শ্লোক-পাঠ নাই।
Verse 53
मुद्रास् ततो निबध्नीयाद् यथोक्तक्रमचोदिताः जपं चैव प्रकुर्वीत मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् //
ইয়াত কেৱল ৫৩ নম্বৰ শ্লোক-সংখ্যা দিয়া আছে; মূল শ্লোক-পাঠ নাই।
Verse 54
अष्टाविंशतिम् अष्टौ वा शतम् अष्टोत्तरं तथा कामेषु च यथाप्रोक्तं यथाशक्ति समाहितः //
ইয়াত কেৱল ৫৪ নম্বৰ শ্লোক-সংখ্যা দিয়া আছে; মূল শ্লোক-পাঠ নাই।
Verse 55
पद्मं शङ्खश् च श्रीवत्सो गदा गरुड एव च चक्रं खड्गश् च शार्ङ्गं च अष्टौ मुद्राः प्रकीर्तिताः //
ইয়াত কেৱল ৫৫ নম্বৰ শ্লোক-সংখ্যা দিয়া আছে; মূল শ্লোক-পাঠ নাই।
Verse 56
विसर्जनमन्त्रः गच्छ गच्छ परं स्थानं पुराणपुरुषोत्तम यत्र ब्रह्मादयो देवा विन्दन्ति परमं पदम् //
ইয়াত কেৱল ৫৬ নম্বৰ শ্লোক-সংখ্যা দিয়া আছে; মূল শ্লোক-পাঠ নাই।
Verse 57
अर्चनं ये न जानन्ति हरेर् मन्त्रैर् यथोदितम् ते तत्र मूलमन्त्रेण पूजयन्त्व् अच्युतं सदा //
ইয়াত শ্লোক ৫৭ৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is ritual transformation: the practitioner purifies the body (kāyaśodhana), installs mantra and deity-presence through nyāsa and caturvyūha identifications, and performs ordered offerings so that the self becomes “Viṣṇumaya,” aligning devotion with protection, merit, and liberation.
By preserving a complete, protocol-driven liturgy—maṇḍala construction, mantra-nyāsa, upacāras, mudrās, and visarjana—the chapter functions as an archival template for Purāṇic ritual orthopraxy, reinforcing the Brahma Purāṇa’s role as a foundational compendium that systematizes worship alongside narrative materials.
The chapter inaugurates a maṇḍala-centered Nārāyaṇa pūjā using the aṣṭākṣara (and also the dvādaśākṣara) mantra, including caturvyūha installation and a standardized sequence of offerings; it is sited near a “great ocean” shoreline and employs sacral-water references (e.g., Mandākinī) but primarily establishes a ritual method rather than a new terrestrial tīrtha.