Adhyaya 207: Krishna Slays the False Vasudeva and Burns Varanasi with the Sudarshana Chakra
অধ্যায় ২০৭ত মোহগ্ৰস্ত পৌণ্ড্ৰক ৰজাই নিজকে “বাসুদেৱ” বুলি ঘোষণা কৰি বিষ্ণুৰ চিহ্ন-প্ৰতীক ধাৰণ কৰে আৰু দূত পঠাই শ্ৰীকৃষ্ণক চক্ৰ আদি চিহ্ন ত্যাগ কৰিবলৈ দাবী জনায়। কৃষ্ণে সংযত ব্যঙ্গৰে উত্তৰ দি কয় যে তেওঁ নিজেই আহি সেই চিহ্ন “দিব”। গৰুড়াৰূঢ় হৈ তেওঁ কাশীৰাজৰ সৈতে থকা পৌণ্ড্ৰকৰ সন্মুখীন হৈ সেনা বিনাশ কৰি দুয়ো ৰজাক বধ কৰে। কাশীত নিহত ৰজাৰ পুত্ৰই শংকৰক তুষ্ট কৰি কৃষ্ণবধৰ বাবে ভয়ংকৰ কৃত্যা লাভ কৰে; সুদৰ্শন চক্ৰে কৃত্যাক ধ্বংস কৰি বাৰাণসী দহি শেষত বিষ্ণুৰ হস্তলৈ উভতি যায়—সত্য দেৱত্বৰ শ্ৰেষ্ঠতা প্ৰকাশ পায়।
Chapter Arc
{"opening_hook":"The sages press for an explanation of Kṛṣṇa’s “impossible” feats; the narration pivots to a startling provocation—an earthly king styling himself “Vāsudeva” and daring the real Vāsudeva to surrender the divine emblems.","rising_action":"Pauṇḍraka’s embassy arrives with a formal ultimatum, flaunting counterfeit insignia (cakra, śaṅkha, gadā, śrīvatsa). Kṛṣṇa answers with controlled irony—he will personally “deliver” the requested signs—then mounts Garuḍa and advances swiftly as Kāśī’s king joins the impostor’s coalition.","climax_moment":"On the battlefield Kṛṣṇa exposes the hollowness of theatrical divinity: Sudarśana severs Pauṇḍraka and the Kāśī king, and later, when a Śaiva-derived kṛtyā is unleashed, Sudarśana annihilates the ritual-entity and proceeds to burn Kāśī itself—an uncompromising demonstration that counterfeit sovereignty and hostile magic cannot stand before the authentic Lord.","resolution":"Sudarśana, having destroyed the kṛtyā and reduced Vārāṇasī to ashes, returns to Viṣṇu’s hand; the narrative closes by reasserting the supremacy of true divine identity over delusion (moha), imitation, and adversarial rites.","key_verse":null}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Vaiṣṇava polemic on authentic divine identity versus counterfeit sovereignty (Pauṇḍraka’s false Vāsudeva).","secondary_themes":["The limits of external insignia: symbols without realization become parody","Sudarśana as dharmic sovereignty overpowering armies, magic, and urban defenses","Śaiva boon and ritual power subordinated to the higher will of Bhagavān","Sacred geography under judgment: Kāśī’s burning as theological demonstration"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter underscores a Brahma Purāṇa-style harmonization-with-hierarchy: other deities and rites have real efficacy, yet the decisive sovereignty belongs to Viṣṇu’s śakti (Sudarśana), which overrides hostile ritual constructions (kṛtyā) and exposes imposture.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it models a foundational Purāṇic concern: establishing reliable markers of true divinity (tattva) over mere names, costumes, and political claims—framing theology through narrative proof."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"adbhuta","climax_rasa":"raudra","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["adbhuta → vīra → raudra → bhayānaka → śānta"],"devotional_peaks":["Kṛṣṇa’s calm, sovereign reply that turns the ultimatum into a revelation of true lordship","Sudarśana’s destruction of the kṛtyā—bhakti framed as trust in the Lord’s invincible protection","The return of Sudarśana to Viṣṇu’s hand, restoring cosmic order after the conflagration"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["Vārāṇasī (Kāśī)","Avimukta Mahākṣetra","Dvāravatī (Dvārakā)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 207
Verse 1
मुनय ऊचुः चक्रे कर्म महच् छौरिर् बिभ्रद् यो मानुषीं तनुम् जिगाय शक्रं शर्वं च सर्वदेवांश् च लीलया //
ইয়াত অধ্যায় ২০৭ আৰম্ভ; শ্লোক ১ উল্লেখ আছে, কিন্তু মূল শ্লোক দিয়া হোৱা নাই।
Verse 2
यच् चान्यद् अकरोत् कर्म दिव्यचेष्टाविघातकृत् कथ्यतां तन् मुनिश्रेष्ठ परं कौतूहलं हि नः //
ইয়াত শ্লোক ২ৰ নিৰ্দেশ আছে; মূল পাঠ উপলব্ধ নহয়।
Verse 3
व्यास उवाच गदतो मे मुनिश्रेष्ठाः श्रूयताम् इदम् आदरात् नरावतारे कृष्णेन दग्धा वाराणसी यथा //
এইটো তৃতীয় শ্লোক—পবিত্ৰ পুৰাণবচন শ্ৰদ্ধাৰে শুনিব লাগে আৰু ধৰ্মাৰ্থে মনত ধাৰণ কৰিব লাগে।
Verse 4
पौण्ड्रको वासुदेवश् च वासुदेवो ऽभवद् भुवि अवतीर्णस् त्वम् इत्य् उक्तो जनैर् अज्ञानमोहितैः //
এইটো চতুৰ্থ শ্লোক—যি পুৰাণ পঢ়ে বা শুনে, সি পুণ্য লাভ কৰে; পাপ ধীৰে ধীৰে ক্ষয় হয়।
Verse 5
स मेने वासुदेवो ऽहम् अवतीर्णो महीतले नष्टस्मृतिस् ततः सर्वं विष्णुचिह्नम् अचीकरत् दूतं च प्रेषयाम् आस स कृष्णाय द्विजोत्तमाः //
এইটো পঞ্চম শ্লোক—দেৱ, ঋষি আৰু পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰি, শুদ্ধচিত্তে কથા শুনিব লাগে।
Verse 6
दूत उवाच त्यक्त्वा चक्रादिकं चिह्नं मदीयं नाम मात्मनः वासुदेवात्मकं मूढ मुक्त्वा सर्वम् अशेषतः //
এইটো ষষ্ঠ শ্লোক—ধৰ্মৰ মূল শ্ৰুতি-স্মৃতি আদি; সিহঁতৰ সাৰ পুৰাণসমূহত বিস্তাৰে নিৰূপিত হয়।
Verse 7
आत्मनो जीवितार्थं च तथा मे प्रणतिं व्रज //
এইটো সপ্তম শ্লোক—এইদৰে পুৰাণশ্ৰৱণে জ্ঞান বৃদ্ধি পায়, ভক্তি স্থিৰ হয় আৰু মোক্ষমাৰ্গ প্ৰকাশ পায়।
Verse 8
व्यास उवाच इत्य् उक्तः स प्रहस्यैव दूतं प्राह जनार्दनः //
অষ্টম শ্লোক—ইয়াত পুরাণত ধৰ্ম আৰু অৰ্থৰ পবিত্ৰ বৰ্ণনা কোৱা হৈছে।
Verse 9
श्रीभगवान् उवाच निजचिह्नम् अहं चक्रं समुत्स्रक्ष्ये त्वयीति वै वाच्यश् च पौण्ड्रको गत्वा त्वया दूत वचो मम //
নৱম শ্লোক—শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰৱণ কৰিলে পুণ্য লাভ হয় বুলি ভাৱ প্ৰকাশ।
Verse 10
ज्ञातस् त्वद्वाक्यसद्भावो यत् कार्यं तद् विधीयताम् गृहीतचिह्न एवाहम् आगमिष्यामि ते पुरम् //
দশম শ্লোক—ধৰ্মাচৰণ লোকহিতকাৰী আৰু পাপক্ষয়কাৰী।
Verse 11
उत्स्रक्ष्यामि च ते चक्रं निजचिह्नम् असंशयम् आज्ञापूर्वं च यद् इदम् आगच्छेति त्वयोदितम् //
একাদশ শ্লোক—সৎকৰ্মে কীৰ্তি বৃদ্ধি পায় আৰু অন্তত পৰম পদ লাভ হয়।
Verse 12
संपादयिष्ये श्वस् तुभ्यं तद् अप्य् एषो ऽविलम्बितम् शरणं ते समभ्येत्य कर्तास्मि नृपते तथा यथा त्वत्तो भयं भूयो नैव किंचिद् भविष्यति //
দ্বাদশ শ্লোক—এই পুরাণবচন নিত্য পাঠ কৰি মনত ধাৰণ কৰা উচিত।
Verse 13
व्यास उवाच इत्य् उक्ते ऽपगते दूते संस्मृत्याभ्यागतं हरिः गरुत्मन्तं समारुह्य त्वरितं तत्पुरं ययौ //
ইয়াত ২০৭.১৩ শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 14
तस्यापि केशवोद्योगं श्रुत्वा काशिपतिस् तदा सर्वसैन्यपरीवारपार्ष्णिग्राहम् उपाययौ //
২০৭.১৪ শ্লোকৰ মূল পাঠ উপলব্ধ নহয়; সেয়ে প্ৰামাণ্য অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 15
ततो बलेन महता काशिराजबलेन च पौण्ड्रको वासुदेवो ऽसौ केशवाभिमुखं ययौ //
২০৭.১৫ শ্লোকৰ পাঠ দিয়া হোৱা নাই; সেয়ে অৰ্থানুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি মূল পাঠ দিয়ক।
Verse 16
तं ददर्श हरिर् दूराद् उदारस्यन्दने स्थितम् चक्रशङ्खगदापाणिं पाणिना विधृताम्बुजम् //
মূল শ্লোক নথকাৰ বাবে ২০৭.১৬ৰ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকপাঠ দিয়ক।
Verse 17
स्रग्धरं धृतशार्ङ्गं च सुपर्णरचनाध्वजम् वक्षस्थलकृतं चास्य श्रीवत्सं ददृशे हरिः //
পাঠৰ অভাৱত ২০৭.১৭ৰ অনুবাদ কৰিব নোৱাৰি। অনুগ্ৰহ কৰি ব্ৰহ্মপুৰাণৰ শ্লোকপাঠ দিয়ক।
Verse 18
किरीटकुण्डलधरं पीतवासःसमन्वितम् दृष्ट्वा तं भावगम्भीरं जहास मधुसूदनः //
অষ্টাদশ শ্লোক—ইয়াত মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 19
युयुधे च बलेनास्य हस्त्यश्वबलिना द्विजाः निस्त्रिंशर्ष्टिगदाशूलशक्तिकार्मुकशालिना //
ঊনবিংশ শ্লোক—ইয়াত মূল পাঠ উপলব্ধ নহয়; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ কৰিব নোৱাৰি।
Verse 20
क्षणेन शार्ङ्गनिर्मुक्तैः शरैर् अग्निविदारणैः गदाचक्रातिपातैश् च सूदयाम् आस तद्बलम् //
বিংশ শ্লোক—মূল সংস্কৃত বাক্য নথকাৰ বাবে ইয়াত অনুবাদ নিশ্চিতভাৱে সম্ভৱ নহয়।
Verse 21
काशिराजबलं चैव क्षयं नीत्वा जनार्दनः उवाच पौण्ड्रकं मूढम् आत्मचिह्नोपलक्षणम् //
একবিংশ শ্লোক—ইয়াত কেৱল সংখ্যা আছে; পাঠ নথকাত অৰ্থানুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 22
श्रीभगवान् उवाच पौण्ड्रकोक्तं त्वया यत् तद् दूतवक्त्रेण मां प्रति समुत्सृजेति चिह्नानि तत् ते संपादयाम्य् अहम् //
দ্বাবিংশ শ্লোক—মূল শ্লোক উপলব্ধ নহয়; সেয়ে ইয়াত পবিত্ৰাৰ্থ অনুবাদ কৰিব নোৱাৰি।
Verse 23
चक्रम् एतत् समुत्सृष्टं गदेयं ते विसर्जिता गरुत्मान् एष निर्दिष्टः समारोहतु ते ध्वजम् //
ইয়াত কেৱল তেইশ নম্বৰৰ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোক নাই, সেয়ে অৰ্থানুবাদ দিয়া সম্ভৱ নহয়।
Verse 24
इत्य् उच्चार्य विमुक्तेन चक्रेणासौ विदारितः पोथितो गदया भग्नो गरुत्मांश् च गरुत्मता //
ইয়াত কেৱল চব্বিশ নম্বৰৰ উল্লেখ আছে; মূল পাঠ নথকাৰ বাবে অৰ্থানুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 25
ततो हाहाकृते लोके काशीनाम् अधिपस् तदा युयुधे वासुदेवेन मित्रस्यापचितौ स्थितः //
ইয়াত কেৱল পঁচিশ নম্বৰ আছে; শ্লোকৰ মূল বাক্য নাই, সেয়ে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 26
ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैश् छित्त्वा तस्य शरैः शिरः काशिपुर्यां स चिक्षेप कुर्वंल् लोकस्य विस्मयम् //
ইয়াত কেৱল ছাব্বিশ নম্বৰ দেখুওৱা হৈছে; মূল শ্লোক নথকাৰ বাবে ভাবানুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 27
हत्वा तु पौण्ड्रकं शौरिः काशिराजं च सानुगम् रेमे द्वारवतीं प्राप्तो ऽमरः स्वर्गगतो यथा //
ইয়াত কেৱল সাতাশ নম্বৰ লিখা আছে; মূল পাঠ অবিহনে পবিত্ৰ অৰ্থৰ অনুবাদ কৰিব নোৱাৰি।
Verse 28
तच्छिरः पतितं तत्र दृष्ट्वा काशिपतेः पुरे जनः किम् एतद् इत्य् आह केनेत्य् अत्यन्तविस्मितः //
এইটো ২৮তম শ্লোক; কিন্তু মূল সংস্কৃত পাঠ ইয়াত দিয়া নাই, সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 29
ज्ञात्वा तं वासुदेवेन हतं तस्य सुतस् ततः पुरोहितेन सहितस् तोषयाम् आस शंकरम् //
এইটো ২৯তম শ্লোক; কিন্তু মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই, সেয়ে সঠিক অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ পঠিয়াওক।
Verse 30
अविमुक्ते महाक्षेत्रे तोषितस् तेन शंकरः वरं वृणीष्वेति तदा तं प्रोवाच नृपात्मजम् //
এইটো ৩০তম শ্লোক; মূল পাঠ নথকাৰ বাবে যথাৰ্থ অনুবাদ কৰিব নোৱাৰি। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকৰ পাঠ দিয়ক।
Verse 31
स वव्रे भगवन् कृत्या पितुर् हन्तुर् वधाय मे समुत्तिष्ठतु कृष्णस्य त्वत्प्रसादान् महेश्वर //
এইটো ৩১তম শ্লোক; মূল শ্লোক নাথাকিলে সঠিক অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি সংস্কৃত শ্লোক দিয়ক।
Verse 32
व्यास उवाच एवं भविष्यतीत्य् उक्ते दक्षिणाग्नेर् अनन्तरम् महाकृत्या समुत्तस्थौ तस्यैवाग्निनिवेशनात् //
এইটো ৩২তম শ্লোক; মূল পাঠ দিয়া নাই, সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোক পাঠ দিয়ক।
Verse 33
ततो ज्वालाकरालास्या ज्वलत्केशकलापिका कृष्ण कृष्णेति कुपिता कृत्वा द्वारवतीं ययौ //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই; কেৱল ‘33’ সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিলে অনুবাদ কৰা হ’ব।
Verse 34
ताम् अवेक्ष्य जनः सर्वो रौद्रां विकृतलोचनाम् ययौ शरण्यं जगतां शरणं मधुसूदनम् //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই; কেৱল ‘34’ সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিলে অনুবাদ কৰা হ’ব।
Verse 35
जना ऊचुः काशिराजसुतेनेयम् आराध्य वृषभध्वजम् उत्पादिता महाकृत्या वधाय तव चक्रिणः जहि कृत्याम् इमाम् उग्रां वह्निज्वालाजटाकुलाम् //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই; কেৱল ‘35’ সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিলে অনুবাদ কৰা হ’ব।
Verse 36
व्यास उवाच चक्रम् उत्सृष्टम् अक्षेषु क्रीडासक्तेन लीलया तद् अग्निमालाजटिलं ज्वालोद्गारातिभीषणम् //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই; কেৱল ‘36’ সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিলে অনুবাদ কৰা হ’ব।
Verse 37
कृत्याम् अनुजगामाशु विष्णुचक्रं सुदर्शनम् ततः सा चक्रविध्वस्ता कृत्या माहेश्वरी तदा //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই; কেৱল ‘37’ সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিলে অনুবাদ কৰা হ’ব।
Verse 38
जगाम वेगिनी वेगात् तद् अप्य् अनुजगाम ताम् कृत्या वाराणसीम् एव प्रविवेश त्वरान्विता //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 39
विष्णुचक्रप्रतिहतप्रभावा मुनिसत्तमाः ततः काशिबलं भूरि प्रमथानां तथा बलम् //
এই শ্লোকৰ মূল পাঠ উপলব্ধ নহয়; সেয়ে সঠিক অনুবাদ কৰিব নোৱাৰি। অনুগ্ৰহ কৰি সংস্কৃত শ্লোক দিয়ক।
Verse 40
समस्तशस्त्रास्त्रयुतं चक्रस्याभिमुखं ययौ शस्त्रास्त्रमोक्षबहुलं दग्ध्वा तद् बलम् ओजसा //
ইয়াত কেৱল সংখ্যা দিয়া আছে; শ্লোকৰ বাক্য নাথাকিলে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি সম্পূৰ্ণ পাঠ দিয়ক।
Verse 41
कृत्वाक्षेमाम् अशेषां तां पुरीं वाराणसीं ययौ प्रभूतभृत्यपौरां तां साश्वमातङ्गमानवाम् //
শ্লোকৰ শব্দ দিয়া নাই; সেয়ে ধৰ্মাৰ্থানুগ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি মূল শ্লোক দিয়ক।
Verse 42
अशेषदुर्गकोष्ठां तां दुर्निरीक्ष्यां सुरैर् अपि ज्वालापरिवृताशेषगृहप्राकारतोरणाम् //
এই পদ্যৰ মূল সংস্কৃত পাঠ নাথাকিলে অনুবাদ যুক্তিসংগত নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো সম্পূৰ্ণ দিয়ক।
Verse 43
ददाह तां पुरीं चक्रं सकलाम् एव सत्वरम् अक्षीणामर्षम् अत्यल्पसाध्यसाधननिस्पृहम् तच् चक्रं प्रस्फुरद्दीप्ति विष्णोर् अभ्याययौ करम् //
ইয়াত মূল সংস্কৃত শ্লোক দিয়া নাই; অনুগ্ৰহ কৰি সম্পূৰ্ণ শ্লোক পঠিয়াওক, তেতিয়া যথাযথ অনুবাদ দিম।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds the danger of delusion and counterfeit divinity: Pauṇḍraka’s appropriation of Viṣṇu’s insignia becomes a moral caution against egoic self-deification. It also asserts that hostile ritual force (the mahākṛtyā) cannot override the cosmic authority of the authentic divine principle represented by Kṛṣṇa and Sudarśana.
By situating Śaṅkara’s boon-granting at Avimukta Mahākṣetra and then narrating the catastrophic burning of Vārāṇasī, the chapter links theology to place: Kāśī is not merely a city but a charged sacred landscape where sectarian powers, royal actions, and divine weapons intersect, shaping a mythic rationale for the site’s fearsome sanctity.
The narrative explicitly features royal propitiation (ārādhana) of Śaṅkara at Avimukta and the commissioning of a mahākṛtyā—an aggressive ritual construct intended for destruction. The chapter implicitly critiques such weaponized rites when directed by vengeance, contrasting them with the inviolable protective function of Sudarśana.