Adhyaya 22
Manu Offers Devahūti to Kardama; The Sage Accepts with a Devotional Vow
পূৰ্ব অধ্যায়ত স্বায়ম্ভুৱ মনুৰ ধৰ্মময় শাসনৰ মহিমা আৰু কৰ্দম মুনিৰ আতিথ্যৰ পাছত সংলাপ অধিক অন্তৰঙ্গ হৈ বংশবিস্তাৰৰ দিশে গতি কৰে। ৰাজধৰ্ম বিষয়ে মুনিৰ উপদেশ শুনি মনু বিনীত হৈ ব্ৰাহ্মণ–ক্ষত্ৰিয়ৰ পৰস্পৰ-আশ্ৰয়ক ভগৱদ্-নির্ধাৰিত ৰক্ষণব্যৱস্থা বুলি প্ৰশংসা কৰে আৰু কন্যা দেবহূতিৰ প্ৰতি স্নেহ প্ৰকাশ কৰি কৰ্দমক তাইক গ্ৰহণ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে; নাৰদৰ প্ৰশংসা শুনি দেবহূতি স্বেচ্ছাই আকৃষ্ট হৈছিল বুলি কয়। কৰ্দমে বৈদিক মৰ্যাদা অনুসৰি সন্মতি দিয়ে, দেবহূতিৰ সৌন্দৰ্য বৰ্ণনা কৰে আৰু শর্ত ৰাখে—সন্তান উৎপন্ন কৰাৰ পাছত মই বিষ্ণুৱে শিকোৱা ভক্তিযোগৰ উচ্চ জীৱন গ্ৰহণ কৰিম; পৰমেশ্বৰ বিষ্ণুৱেই সৃষ্টিৰ মূলকাৰণ আৰু সৰ্বাধিপতি বুলি স্বীকাৰ কৰে। দহেজসহ বিবাহ সম্পন্ন হয় আৰু পিতামাতাৰ কৰুণ বিচ্ছেদ ঘটে। মনু বৰহিষ্মতীলৈ উভতি গৈ বৰাহ-সম্পৰ্কিত পবিত্ৰ ভূমিত, কুশা ঘাঁহৰ পাৱনতাত বিষ্ণুৰ পূজা কৰি কৃষ্ণচেতনায় ৰাজ্য শাসন কৰে—দীঘল মন্বন্তৰ আয়ু শ্ৰৱণ-কিীৰ্তনত কটায়। শেষত দেবহূতিৰ ভৱিষ্যৎ বিকাশৰ ইঙ্গিত দি কপিল অৱতাৰ আৰু উপদেশৰ বাবে ভূমিকা সাজে।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच एवमाविष्कृताशेषगुणकर्मोदयो मुनिम् । सव्रीड इव तं सम्राडुपारतमुवाच ह ॥ १ ॥
শ্ৰী মৈত্রেয় ক’লে—সম্ৰাটৰ অসংখ্য গুণ-কৰ্মৰ মহিমা প্ৰকাশ কৰি মুনি নীৰৱ হ’ল; আৰু সম্ৰাট লাজ-ভাৱসহ বিনয়ে তেওঁক এইদৰে ক’লে।
Verse 2
मनुरुवाच ब्रह्मासृजत्स्वमुखतो युष्मानात्मपरीप्सया । छन्दोमयस्तपोविद्यायोगयुक्तानलम्पटान् ॥ २ ॥
মনুৱে ক’লে—বেদজ্ঞানত নিজকে বিস্তাৰ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, ছন্দোময় বেদস্বৰূপ প্ৰভু ব্ৰহ্মাই নিজৰ মুখৰ পৰা আপোনালোক ব্ৰাহ্মণসকলক সৃষ্টি কৰিলে; আপোনালোক তপস্যা, বিদ্যা আৰু যোগশক্তিত যুক্ত আৰু ইন্দ্ৰিয়ভোগত অনাসক্ত।
Verse 3
तत्त्राणायासृजच्चास्मान् दो:सहस्रात्सहस्रपात् । हृदयं तस्य हि ब्रह्म क्षत्रमङ्गं प्रचक्षते ॥ ३ ॥
ব্ৰাহ্মণসকলৰ ৰক্ষাৰ বাবে সহস্ৰপাদ পৰমপুৰুষে নিজৰ সহস্ৰ বাহুৰ পৰা আমাক—ক্ষত্ৰিয়সকলক—সৃষ্টি কৰিলে। সেয়ে ব্ৰাহ্মণক তেওঁৰ হৃদয় আৰু ক্ষত্ৰিয়ক তেওঁৰ বাহু বুলি কোৱা হয়।
Verse 4
अतो ह्यन्योन्यमात्मानं ब्रह्म क्षत्रं च रक्षत: । रक्षति स्माव्ययो देव: स य: सदसदात्मक: ॥ ४ ॥
সেইবাবে ব্ৰাহ্মণ আৰু ক্ষত্ৰিয় পৰস্পৰক আৰু নিজকো ৰক্ষা কৰে; আৰু যি ভগৱান কাৰণো, কাৰ্যও, তথাপি অব্যয়, তেওঁ তেওঁলোকক পৰস্পৰৰ দ্বাৰাই ৰক্ষা কৰে।
Verse 5
तव सन्दर्शनादेवच्छिन्ना मे सर्वसंशया: । यत्स्वयं भगवान् प्रीत्या धर्ममाह रिरक्षिषो: ॥ ५ ॥
আপোনাৰ দৰ্শনমাত্ৰেই মোৰ সকলো সংশয় ছিন্ন হ’ল; কিয়নো প্ৰজাক ৰক্ষা কৰিব খোজা ৰজাৰ ধৰ্ম আপুনি কৃপাৰে স্পষ্টকৈ বুজাই দিলে।
Verse 6
दिष्टया मे भगवान् दृष्टो दुर्दर्शो योऽकृतात्मनाम् । दिष्टया पादरज: स्पृष्टं शीर्ष्णा मे भवत: शिवम् ॥ ६ ॥
মোৰ সৌভাগ্য যে মই আপোনাক দৰ্শন কৰিব পাৰিলোঁ—অসংযত মন আৰু ইন্দ্ৰিয় নিয়ন্ত্ৰণ নকৰা লোকৰ বাবে আপুনি সহজে দৰ্শনীয় নহয়। আৰু অধিক সৌভাগ্য যে মোৰ মূৰত আপোনাৰ পদধূলি স্পৰ্শ হ’ল।
Verse 7
दिष्टया त्वयानुशिष्टोऽहं कृतश्चानुग्रहो महान् । अपावृतै: कर्णरन्ध्रैर्जुष्टा दिष्ट्योशतीर्गिर: ॥ ७ ॥
মোৰ সৌভাগ্য যে আপুনি মোক উপদেশ দিলে আৰু মহান অনুগ্ৰহ কৰিলে। আৰু সৌভাগ্য যে মই খোলা কাণে আপোনাৰ শুদ্ধ বাণী শুনিলোঁ।
Verse 8
स भवान्दुहितृस्नेहपरिक्लिष्टात्मनो मम । श्रोतुमर्हसि दीनस्य श्रावितं कृपया मुने ॥ ८ ॥
হে মহামুনি, কৃপা কৰি মোৰ প্ৰাৰ্থনা শুনক। কন্যাস্নেহে মোৰ মন ব্যাকুল; দীন হৈ মই আপোনাক নিবেদন কৰোঁ।
Verse 9
प्रियव्रतोत्तानपदो: स्वसेयं दुहिता मम । अन्विच्छति पतिं युक्तं वय: शीलगुणादिभि: ॥ ९ ॥
মোৰ কন্যা প্ৰিয়ব্ৰত আৰু উত্তানপাদৰ সহোদৰা ভগ্নী। সি বয়স, শীল আৰু সদ্গুণে উপযুক্ত স্বামী অন্বেষণ কৰিছে।
Verse 10
यदा तु भवत: शीलश्रुतरूपवयोगुणान् । अशृणोन्नारदादेषा त्वय्यासीत्कृतनिश्चया ॥ १० ॥
নাৰদ মুনিৰ পৰা আপোনাৰ শীল, বিদ্যা, ৰূপ, যৌৱন আৰু আন গুণ শুনি সি তেতিয়াই আপোনাত মন স্থিৰ কৰিলে।
Verse 11
तत्प्रतीच्छ द्विजाग्र्येमां श्रद्धयोपहृतां मया । सर्वात्मनानुरूपां ते गृहमेधिषु कर्मसु ॥ ११ ॥
সেয়ে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ শ্ৰদ্ধাৰে অৰ্পিত এই কন্যাক গ্ৰহণ কৰক। গৃহস্থধৰ্মৰ কৰ্মত সি সকলোদিশে আপোনাৰ অনুৰূপ সহধৰ্মিণী।
Verse 12
उद्यतस्य हि कामस्य प्रतिवादो न शस्यते । अपि निर्मुक्तसङ्गस्य कामरक्तस्य किं पुन: ॥ १२ ॥
আপোনা-আপুনি অহা কাম্য প্ৰস্তাৱক অস্বীকাৰ কৰা প্ৰশংসনীয় নহয়; আসক্তিমুক্তৰ বাবেও নহয়, তেন্তে কামৰাগীজনৰ কথা কি ক’ব!
Verse 13
य उद्यतमनादृत्य कीनाशमभियाचते । क्षीयते तद्यश: स्फीतं मानश्चावज्ञया हत: ॥ १३ ॥
যি জনে আপোনা-আপুনি অহা প্ৰস্তাৱক অৱজ্ঞা কৰি পাছত কৃপণৰ ওচৰত বৰ বিচাৰে, তাৰ বিস্তৃত যশ ক্ষয় হয় আৰু আনৰ অৱজ্ঞাত তাৰ মানো ভাঙি যায়।
Verse 14
अहं त्वाशृणवं विद्वन् विवाहार्थं समुद्यतम् । अतस्त्वमुपकुर्वाण: प्रत्तां प्रतिगृहाण मे ॥ १४ ॥
স্বায়ম্ভুৱ মনু ক’লে—হে বিদ্বান, মই শুনিছোঁ আপুনি বিবাহৰ বাবে উদ্যমী। আপুনি চিৰব্ৰহ্মচৰ্যৰ ব্ৰত লোৱা নাই; সেয়ে মোৰ দ্বাৰা অৰ্পিত কন্যাৰ পাণিগ্ৰহণ গ্ৰহণ কৰক।
Verse 15
ऋषिरुवाच बाढमुद्वोढुकामोऽहमप्रत्ता च तवात्मजा । आवयोरनुरूपोऽसावाद्यो वैवाहिको विधि: ॥ १५ ॥
ঋষিয়ে ক’লে—নিশ্চয়, মোৰ বিবাহৰ ইচ্ছা আছে, আৰু আপোনাৰ কন্যা এতিয়ালৈকে কাৰো সৈতে নিশ্চিত নহয়। সেয়ে বৈদিক বিধি অনুসাৰে আমাৰ বিবাহক্ৰিয়া যথাযথভাৱে হ’ব পাৰে।
Verse 16
काम: स भूयान्नरदेव तेऽस्या: पुत्र्या: समाम्नायविधौ प्रतीत: । क एव ते तनयां नाद्रियेत स्वयैव कान्त्या क्षिपतीमिव श्रियम् ॥ १६ ॥
হে নৰদেৱ, বেদশাস্ত্ৰসম্মত আপোনাৰ কন্যাৰ বিবাহ-ইচ্ছা পূৰ্ণ হওক। কোনে তাৰ হাত গ্ৰহণ নকৰিব? সি নিজৰ স্বাভাৱিক কান্তিৰে অলংকাৰৰ শ্ৰীকেও অতিক্ৰম কৰে।
Verse 17
यां हर्म्यपृष्ठे क्वणदङ्घ्रिशोभां विक्रीडतीं कन्दुकविह्वलाक्षीम् । विश्वावसुर्न्यपतत्स्वाद्विमाना- द्विलोक्य सम्मोहविमूढचेता: ॥ १७ ॥
মই শুনিছোঁ—প্ৰাসাদৰ ছাদত কিণকিণোৱা নূপুৰে শোভিত পদযুগলসহ বল খেলি থকা, চঞ্চল দৃষ্টিৰ আপোনাৰ কন্যাক দেখি গন্ধৰ্ব বিশ্বাবসু মোহত বিমূঢ় হৈ নিজৰ বিমানৰ পৰা পৰি গৈছিল।
Verse 18
तां प्रार्थयन्तीं ललनाललाम- मसेवितश्रीचरणैरदृष्टाम् । वत्सां मनोरुच्चपद: स्वसारं को नानुमन्येत बुधोऽभियाताम् ॥ १८ ॥
যি নাৰীত্বৰ অলংকাৰ, মনুৰ প্ৰিয় কন্যা আৰু উত্তানপাদৰ ভগ্নী—সেইগৰাকী নিজেই মোৰ হাত প্ৰাৰ্থনা কৰি আহিছে। যিসকলে লক্ষ্মীদেৱীৰ চৰণসেৱা কৰা নাই, তেওঁলোকে তাক দেখিবও নোৱাৰে; তেন্তে কোন বুদ্ধিমান তাক স্বাগতম নকৰিব?
Verse 19
अतो भजिष्ये समयेन साध्वीं यावत्तेजो बिभृयादात्मनो मे । अतो धर्मान् पारमहंस्यमुख्यान् शुक्लप्रोक्तान् बहु मन्येऽविहिंस्रान् ॥ १९ ॥
সেয়ে মই এই সতী কন্যাক পত্নীৰূপে গ্ৰহণ কৰিম, এই শর্তত যে তাই মোৰ দেহজাত বীৰ্য ধাৰণ কৰি সন্তান প্ৰসৱ কৰিব; তাৰ পিছত মই পৰমহংসসকলৰ গৃহীত, ভগৱান বিষ্ণুপ্ৰোক্ত, ঈৰ্ষাহীন ভক্তিধৰ্মৰ পথ আশ্ৰয় কৰিম।
Verse 20
यतोऽभवद्विश्वमिदं विचित्रं संस्थास्यते यत्र च वावतिष्ठते । प्रजापतीनां पतिरेष मह्यं परं प्रमाणं भगवाननन्त: ॥ २० ॥
যাৰ পৰা এই বিচিত্ৰ বিশ্ব উদ্ভৱ হয়, যাৰ মাজতে ইয়াৰ স্থিতি-পালন হয় আৰু যাৰ মাজতেই ইয়াৰ লয়—সেই অনন্ত ভগৱানেই মোৰ বাবে পৰম প্ৰমাণ। তেওঁ প্ৰজাপতিসকলৰো অধিপতি, যিসকল জগতত জীৱসৃষ্টি কৰিবলৈ নিয়োজিত।
Verse 21
मैत्रेय उवाच स उग्रधन्वन्नियदेवाबभाषे आसीच्च तूष्णीमरविन्दनाभम् । धियोपगृह्णन् स्मितशोभितेन मुखेन चेतो लुलुभे देवहूत्या: ॥ २१ ॥
মৈত্রেয় ক’লে—হে উগ্ৰধন্বন বিদুৰ! ঋষি কৰ্দমে ইমানেই ক’লে আৰু তাৰ পিছত কমলনাভ নিজৰ আৰাধ্য ভগৱান বিষ্ণুক মনত ধ্যান কৰি নীৰৱ হ’ল। তেওঁৰ মৃদু হাঁহিৰে শোভিত মুখে দেবহূতিৰ চিত্ত হৰণ কৰিলে, আৰু তাই মহর্ষিক ধ্যান কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 22
सोऽनुज्ञात्वा व्यवसितं महिष्या दुहितु: स्फुटम् । तस्मै गुणगणाढ्याय ददौ तुल्यां प्रहर्षित: ॥ २२ ॥
ৰাণী আৰু দেবহূতিৰ সিদ্ধান্ত স্পষ্টকৈ জানি আৰু তেওঁলোকৰ অনুমতি পাই সম্ৰাট অতি আনন্দিত হ’ল; গুণসমূহে সমৃদ্ধ সেই মুনিক তেওঁ গুণত তাইৰ সমান নিজৰ কন্যাক অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 23
शतरूपा महाराज्ञी पारिबर्हान्महाधनान् । दम्पत्यो: पर्यदात्प्रीत्या भूषावास: परिच्छदान् ॥ २३ ॥
মহারাণী শতৰূপাই স্নেহেৰে দম্পতীক উপলক্ষ্যোপযোগী অতি মূল্যবান উপহাৰ দিলে—অলংকাৰ, বস্ত্ৰ আৰু গৃহস্থালিৰ সামগ্ৰী আদি—যৌতুকৰূপে অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 24
प्रत्तां दुहितरं सम्राट् सदृक्षाय गतव्यथ: । उपगुह्य च बाहुभ्यामौत्कण्ठ्योन्मथिताशय: ॥ २४ ॥
যোগ্য পাত্ৰৰ হাতত কন্যাক অৰ্পণ কৰি সম্ৰাট স্বায়ম্ভুৱ মনু দায়মুক্ত হ’ল; বিচ্ছেদ-বেদনায় ব্যাকুল মনৰে স্নেহভৰে দুবাহুতে কন্যাক আলিঙ্গন কৰিলে।
Verse 25
अशक्नुवंस्तद्विरहं मुञ्चन् बाष्पकलां मुहु: । आसिञ्चदम्ब वत्सेति नेत्रोदैर्दुहितु: शिखा: ॥ २५ ॥
সম্ৰাটে কন্যাৰ বিচ্ছেদ সহ্য কৰিব নোৱাৰিলে। বাৰে বাৰে চকুৰ পৰা অশ্ৰুধাৰা ওলাই আহিল; ‘অম্বা! বৎসে!’ বুলি বিলাপ কৰি কন্যাৰ মূৰৰ চুলি অশ্ৰুৰে ভিজাই দিলে।
Verse 26
आमन्त्र्य तं मुनिवरमनुज्ञात: सहानुग: । प्रतस्थे रथमारुह्य सभार्य: स्वपुरं नृप: ॥ २६ ॥ उभयोऋर्षिकुल्याया: सरस्वत्या: सुरोधसो: । ऋषीणामुपशान्तानां पश्यन्नाश्रमसम्पद: ॥ २७ ॥
মুনিবৰৰ পৰা বিদায়ৰ অনুমতি লৈ, অনুচৰসহ সেই নৃপতি পত্নীৰ সৈতে ৰথত উঠি নিজ নগৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে। পথত সাধুসকলৰ প্ৰিয় সৰস্বতীৰ মনোৰম দুয়ো তীৰত শান্ত ঋষিসকলৰ আশ্ৰমসমৃদ্ধি তেওঁ দেখিলে।
Verse 27
आमन्त्र्य तं मुनिवरमनुज्ञात: सहानुग: । प्रतस्थे रथमारुह्य सभार्य: स्वपुरं नृप: ॥ २६ ॥ उभयोऋर्षिकुल्याया: सरस्वत्या: सुरोधसो: । ऋषीणामुपशान्तानां पश्यन्नाश्रमसम्पद: ॥ २७ ॥
মুনিবৰৰ পৰা বিদায়ৰ অনুমতি লৈ, অনুচৰসহ সেই নৃপতি পত্নীৰ সৈতে ৰথত উঠি নিজ নগৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে। পথত সাধুসকলৰ প্ৰিয় সৰস্বতীৰ মনোৰম দুয়ো তীৰত শান্ত ঋষিসকলৰ আশ্ৰমসমৃদ্ধি তেওঁ দেখিলে।
Verse 28
तमायान्तमभिप्रेत्य ब्रह्मावर्तात्प्रजा: पतिम् । गीतसंस्तुतिवादित्रै: प्रत्युदीयु: प्रहर्षिता: ॥ २८ ॥
তেওঁৰ আগমনৰ খবৰ পাই প্ৰজাসকল অতি আনন্দিত হ’ল। ব্ৰহ্মাৱর্তৰ পৰা ওলাই আহি তেওঁলোকে গীত, স্তৱ আৰু বাদ্যধ্বনিসহ নিজে ঘূৰি অহা প্ৰভুক আদৰণি জনালে।
Verse 29
बर्हिष्मती नाम पुरी सर्वसम्पत्समन्विता । न्यपतन् यत्र रोमाणि यज्ञस्याङ्गं विधुन्वत: ॥ २९ ॥ कुशा: काशास्त एवासन् शश्वद्धरितवर्चस: । ऋषयो यै: पराभाव्य यज्ञघ्नान् यज्ञमीजिरे ॥ ३० ॥
বৰ্হিষ্মতী নামৰ সেই নগৰী সকলো সম্পদে সমৃদ্ধ আছিল। বৰাহৰূপে প্ৰকাশিত ভগৱান বিষ্ণুৱে দেহ ঝাঁকনি দিলে তেওঁৰ ৰোম তাত পৰিল; সেই ৰোম চিৰসেউজ কুশ আৰু কাশ ঘাঁহলৈ পৰিণত হ’ল। সেই কুশ-কাশেৰে ঋষিসকলে যজ্ঞবিঘ্নকাৰী দানৱক পৰাভূত কৰি যজ্ঞপুৰুষ বিষ্ণুক পূজা কৰিলে।
Verse 30
बर्हिष्मती नाम पुरी सर्वसम्पत्समन्विता । न्यपतन् यत्र रोमाणि यज्ञस्याङ्गं विधुन्वत: ॥ २९ ॥ कुशा: काशास्त एवासन् शश्वद्धरितवर्चस: । ऋषयो यै: पराभाव्य यज्ञघ्नान् यज्ञमीजिरे ॥ ३० ॥
বৰাহাৱতাৰত ভগৱান বিষ্ণুৰ ৰোম য’ত পৰিছিল, সেয়া চিৰসেউজ কুশ-কাশ ঘাঁহ হৈ পৰিল। সেই কুশ-কাশেৰে ঋষিসকলে যজ্ঞবিঘ্নকাৰী দানৱক পৰাজিত কৰি যজ্ঞপুৰুষ হৰিক বিধিপূৰ্বক যজন কৰিলে; সেয়ে সেই নগৰী বৰ্হিষ্মতী নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল।
Verse 31
कुशकाशमयं बर्हिरास्तीर्य भगवान्मनु: । अयजद्यज्ञपुरुषं लब्धा स्थानं यतो भुवम् ॥ ३१ ॥
ভগৱান মনুৱে কুশ-কাশৰ আসন পাতে যজ্ঞপুৰুষ ভগৱানক যজন কৰিলে; যাঁৰ কৃপাতে তেওঁ পৃথিৱীৰ শাসনস্থান লাভ কৰিছিল।
Verse 32
बर्हिष्मतीं नाम विभुर्यां निर्विश्य समावसत् । तस्यां प्रविष्टो भवनं तापत्रयविनाशनम् ॥ ३२ ॥
মনু বৰ্হিষ্মতী নগৰীত প্ৰৱেশ কৰি, য’ত তেওঁ আগতে বাস কৰিছিল, তাতে অৱস্থান কৰিলে; আৰু ত্ৰিতাপ বিনাশকাৰী শান্ত পৰিৱেশেৰে পূৰ্ণ নিজৰ ভৱনত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 33
सभार्य: सप्रज: कामान् बुभुजेऽन्याविरोधत: । सङ्गीयमानसत्कीर्ति: सस्त्रीभि: सुरगायकै: । प्रत्यूषेष्वनुबद्धेन हृदा शृण्वन् हरे: कथा: ॥ ३३ ॥
সম্ৰাট স্বায়ম্ভুৱ মনুৱে পত্নী আৰু প্ৰজাসহ, ধৰ্মপথৰ বিপৰীত কোনো বাধা নোহোৱাকৈ, ইচ্ছিত কামনা উপভোগ কৰিলে। দেৱগায়কসকলে নিজৰ পত্নীসহ সমবেত কণ্ঠে তেওঁৰ পবিত্ৰ কীৰ্তি গাইছিল; আৰু তেওঁ প্ৰতিদিন পুৱতি নিশা অনুৰক্ত হৃদয়ে হৰিৰ কথা শ্ৰৱণ কৰিছিল।
Verse 34
निष्णातं योगमायासु मुनिं स्वायम्भुवं मनुम् । यदाभ्रंशयितुं भोगा न शेकुर्भगवत्परम् ॥ ३४ ॥
এইদৰে স্বায়ম্ভুৱ মনু যোগমায়াত নিষ্ণাত, ভগৱৎপৰ মুনি-ৰাজা আছিল। ভোগে তেওঁক অধোগতিলৈ টানিব নোৱাৰিলে, কিয়নো তেওঁ কৃষ্ণ-চেতনাৰ পবিত্ৰ পৰিৱেশতেহে সুখ ভোগ কৰিছিল।
Verse 35
अयातयामास्तस्यासन् यामा:स्वान्तरयापना: । शृण्वतो ध्यायतो विष्णो: कुर्वतो ब्रुवत: कथा: ॥ ३५ ॥
সেয়ে, যদিও তেওঁৰ আয়ু ধীৰে ধীৰে ক্ষয় হৈছিল, তথাপি মন্বন্তৰ-সম দীঘল জীৱন বৃথা নাছিল; কিয়নো তেওঁ সদায় বিষ্ণুৰ লীলা-কথা শুনি, ধ্যান কৰি, লিখি আৰু কীৰ্তন কৰি থাকিছিল।
Verse 36
स एवं स्वान्तरं निन्ये युगानामेकसप्ततिम् । वासुदेवप्रसङ्गेन परिभूतगतित्रय: ॥ ३६ ॥
তেওঁ বাসুদেৱ-প্ৰসঙ্গত সদায় যুক্ত হৈ একাত্তৰ যুগচক্ৰ পৰ্যন্ত সময় কটালে। এইদৰে তেওঁ তিন গতি অতিক্ৰম কৰিলে।
Verse 37
शारीरा मानसा दिव्या वैयासे ये च मानुषा: । भौतिकाश्च कथं क्लेशा बाधन्ते हरिसंश्रयम् ॥ ३७ ॥
সেয়ে, হে বিদুৰ! যিসকল ভক্তিযোগে শ্ৰীহৰি-কৃষ্ণৰ সম্পূৰ্ণ আশ্ৰয়ত আছে, তেওঁলোকক দেহ, মন, দেৱ/প্ৰকৃতি আৰু অন্য মানুহ-জীৱৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দুখ কেনেকৈ বাধা দিব?
Verse 38
य: पृष्टो मुनिभि: प्राह धर्मान्नानाविदाञ्छुभान् । नृणां वर्णाश्रमाणां च सर्वभूतहित: सदा ॥ ३८ ॥
কিছুমান মুনিৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰত, সৰ্বভূতহিতৈষী স্বায়ম্ভুৱ মনুৱে কৰুণাবশে মানুহৰ সাধাৰণ ধৰ্ম আৰু বৰ্ণ-আশ্ৰমৰ নানাবিধ শুভ ধৰ্ম উপদেশ দিলে।
Verse 39
एतत्त आदिराजस्य मनोश्चरितमद्भुतम् । वर्णितं वर्णनीयस्य तदपत्योदयं शृणु ॥ ३९ ॥
বৰ্ণনীয় যশযুক্ত আদি-ৰাজা স্বায়ম্ভুৱ মনুৰ আশ্চৰ্য চৰিত্ৰ মই তোমাক ক’লোঁ। এতিয়া তেওঁৰ কন্যা দেবহূতিৰ উত্থান আৰু বিকাশ শুনা।
Frequently Asked Questions
Manu frames social order as a divinely rooted organism: brāhmaṇas embody spiritual intelligence, austerity, and Vedic authority (the “heart”), while kṣatriyas embody protective power and governance (the “arms”). The point is rakṣaṇa—mutual protection—where knowledge guides power and power safeguards knowledge, preventing both anarchy and tyranny under the Lord’s overarching sovereignty.
Kardama accepts marriage as a regulated Vedic duty (gṛhastha-dharma) aimed at producing worthy progeny, but he explicitly conditions it with a post-progeny transition to dedicated devotional life. The chapter presents household life not as an end in itself but as a stage that can be spiritually complete when subordinated to bhakti and the Lord’s purpose.
Devahūti is Svāyambhuva Manu’s daughter and the future mother of Lord Kapila. Her marriage to Kardama establishes the lineage through which Kapila appears to teach devotional Sāṅkhya, making this episode a pivotal narrative bridge from royal dharma and manvantara history to philosophical liberation-teachings grounded in bhakti.
Barhiṣmatī is sacralized by a Varāha-līlā memory: Viṣṇu’s hairs are described as becoming kuśa and kāśa grasses used in sacrifice. The passage ties geography to theology—tīrtha identity is anchored in divine intervention—while also highlighting how Vedic ritual implements are ultimately sourced in the Lord, reinforcing devotion as the root of dharma.