Adhyaya 2

Verse 1

श्रीशुक उवाच एवं पितरि सम्प्रवृत्ते तदनुशासने वर्तमान आग्नीध्रो जम्बूद्वीपौकस: प्रजा औरसवद्धर्मावेक्षमाण: पर्यगोपायत् ॥ १ ॥

শ্ৰীশুকদেৱ গোস্বামী ক’লে— পিতা মহাৰাজ প্ৰিয়ব্ৰত তপস্যাৰে আধ্যাত্মিক পথত প্ৰস্থান কৰাৰ পাছত, ৰজা আগ্নীধ্ৰে তেওঁৰ আদেশ সম্পূৰ্ণৰূপে মানিলে। ধৰ্মনীতি কঠোৰভাৱে পালন কৰি তেওঁ জম্বুদ্বীপবাসীক নিজৰ ঔৰস পুত্ৰসম ৰক্ষা কৰিলে।

Verse 2

स च कदाचित्पितृलोककाम: सुरवरवनिताक्रीडाचलद्रोण्यां भगवन्तं विश्वसृजां पतिमाभृतपरिचर्योपकरण आत्मैकाग्र्येण तपस्व्याराधयां बभूव ॥ २ ॥

পিতৃলোকত বাস কৰিবলৈ আৰু উত্তম পুত্ৰ লাভৰ কামনাৰে মহাৰাজ আগ্নীধ্ৰে এবাৰ বিশ্বসৃষ্টিৰ অধিপতি ভগৱান ব্ৰহ্মাক আৰাধনা কৰিলে। তেওঁ মন্দৰ পৰ্বতৰ সেই উপত্যকালৈ গ’ল য’ত দেবাঙ্গনাসকল বিহাৰ কৰে। তাত তেওঁ পুষ্পাদি পূজাসামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰি একাগ্ৰচিত্তে কঠোৰ তপস্যা আৰু উপাসনা কৰিলে।

Verse 3

तदुपलभ्य भगवानादिपुरुष: सदसि गायन्तीं पूर्वचित्तिं नामाप्सरसमभियापयामास ॥ ३ ॥

ৰাজা অগ্নীধ্ৰৰ অভিলাষ বুজি আদিপুৰুষ ভগৱান ব্ৰহ্মাই নিজৰ সভাৰ শ্ৰেষ্ঠ অপ্সৰা পূৰ্বচিত্তিক বাছি ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়ালে।

Verse 4

सा च तदाश्रमोपवनमतिरमणीयं विविधनिबिडविटपिविटपनिकरसंश्लिष्टपुरटलतारूढस्थलविहङ्गममिथुनै: प्रोच्यमानश्रुतिभि: प्रतिबोध्यमानसलिलकुक्कुटकारण्डवकलहंसादिभिर्विचित्रमुपकूजितामलजलाशयकमलाकरमुपबभ्राम ॥ ४ ॥

ব্ৰহ্মাই পঠোৱা অপ্সৰা সেই আশ্ৰমৰ ওচৰৰ অতি মনোৰম উপবনত বিচৰণ কৰিবলৈ ধৰিলে; ঘন সেউজীয়া ডাল-পাত, সোণালী লতা, জোৰে জোৰে পখীৰ মধুৰ কলৰৱ, আৰু নিৰ্মল জলাশয়ত পদ্মফুলৰ মাজত হাঁহ, কৰণ্ডৱ আৰু ৰাজহাঁস আদিৰ সুমধুৰ ধ্বনিয়ে উপবনখনক অপূৰ্ব শোভা দিছিল।

Verse 5

तस्या: सुललितगमनपदविन्यासगतिविलासायाश्चानुपदं खणखणायमानरुचिरचरणाभरणस्वनमुपाकर्ण्य नरदेवकुमार: समाधियोगेनामीलितनयननलिनमुकुलयुगलमीषद्विकचय्य व्यचष्ट ॥ ५ ॥

পূৰ্বচিত্তি অতি সুললিত ভাৱে খোজ দিছিল আৰু প্ৰতিটো পদক্ষেপতে তাইৰ পাদাভৰণ মধুৰ ঝংকাৰ তুলিছিল। ইন্দ্ৰিয়সংযমে সমাধিযোগত থাকিলেও নৰদেৱকুমাৰ অগ্নীধ্ৰে পদ্মনয়ন অলপকৈ মেলি তাইক একেবাৰে ওচৰত দেখিলে।

Verse 6

तामेवाविदूरे मधुकरीमिव सुमनस उपजिघ्रन्तीं दिविजमनुजमनोनयनाह्लाददुघैर्गतिविहारव्रीडाविनयावलोकसुस्वराक्षरावयवैर्मनसि नृणां कुसुमायुधस्य विदधतीं विवरं निजमुख विगलितामृतासवसहासभाषणामोदमदान्धमधुकरनिकरोपरोधेन द्रुतपदविन्यासेन वल्गुस्पन्दनस्तनकलशकबरभाररशनां देवीं तदवलोकनेन विवृतावसरस्य भगवतो मकरध्वजस्य वशमुपनीतो जडवदिति होवाच ॥ ६ ॥

সেই অপ্সৰা ওচৰতে মৌমাখিৰ দৰে ফুলৰ সুবাস শুঁকি শুঁকি বিচৰণ কৰিছিল। তাইৰ গতি-ৱিহাৰ, লাজ-ৱিনয়, দৃষ্টি, মধুৰ স্বৰযুক্ত অক্ষৰ আৰু অঙ্গচলনে দেব-মানৱৰ মন-নয়ন আনন্দিত হৈ উঠিছিল; যেন পুষ্পবাণধাৰী কামদেৱে মানুহৰ মনত প্ৰৱেশৰ পথ পাই যায়। তাই হাঁহি মাৰি কথা ক’লে মুখৰ পৰা অমৃতধাৰা ঝৰে যেন লাগিছিল। শ্বাসৰ সুবাসত মত্ত ভ্ৰমৰদল তাইৰ পদ্মনয়নৰ কাষে কাষে ঘূৰি ফুৰিছিল; সিহঁতৰ বাধাত তাই দ্ৰুত খোজ দিলে কেশভাৰ, কটিবন্ধ আৰু কলশসদৃশ স্তনো ললিতভাৱে দুলিছিল। তাইক দেখি ৰাজকুমাৰ মকৰধ্বজ কামদেৱৰ বশ হৈ জড়প্ৰায় হৈ এইদৰে ক’লে।

Verse 7

का त्वं चिकीर्षसि च किं मुनिवर्य शैले मायासि कापि भगवत्परदेवताया: । विज्ये बिभर्षि धनुषी सुहृदात्मनोऽर्थेकिं वा मृगान्मृगयसे विपिने प्रमत्तान् ॥ ७ ॥

হে মুনিবৰ্যে! তুমি কোন? এই পাহাৰত কিয় আহিছা আৰু কি কৰিব বিচাৰিছা? তুমি কি পৰমদেৱতা ভগৱানৰ কোনো মায়াশক্তি? তুমি যেন জ্যা নথকা দুটা ধনু বহন কৰিছা—কিহৰ বাবে? নিজৰ কামত নে কোনো মিত্ৰৰ হিতত? নে এই অৰণ্যত উন্মত্ত মৃগৰ শিকার কৰিবলৈ আহিছা?

Verse 8

बाणाविमौ भगवत: शतपत्रपत्रौशान्तावपुङ्खरुचिरावतितिग्मदन्तौ । कस्मै युयुङ्‌क्षसि वने विचरन्न विद्म:क्षेमाय नो जडधियां तव विक्रमोऽस्तु ॥ ८ ॥

অগ্নীধ্ৰ ক’লে—হে সখী, তোমাৰ কটাক্ষভৰা দুটা চকু ভগৱানৰ দুটা মহাশক্তিশালী বাণ যেন। সিহঁতৰ পাখি শতপত্ৰ পদ্মৰ পাঁত যেন; দণ্ড নাথাকিলেও অতি সুন্দৰ আৰু অতি তীক্ষ্ণ। সিহঁত শান্ত দেখা যায়, যেন কাকো নিক্ষেপ নকৰিব। এই বনত তুমি কাক লক্ষ্য কৰি সিহঁত চলাবলৈ ঘূৰি ফুৰিছা, মই বুজি নাপাওঁ; মোৰ বুদ্ধি জড়, মই তোমাৰ সন্মুখীন হ’ব নোৱাৰোঁ। তোমাৰ বিক্ৰম আমাৰ মঙ্গলৰ কাৰণ হওক।

Verse 9

शिष्या इमे भगवत: परित: पठन्तिगायन्ति साम सरहस्यमजस्रमीशम् । युष्मच्छिखाविलुलिता: सुमनोऽभिवृष्टी:सर्वे भजन्त्यृषिगणा इव वेदशाखा: ॥ ९ ॥

অগ্নীধ্ৰ ক’লে—হে প্ৰভু, তোমাৰ দেহৰ চাৰিওফালে গুঞ্জন কৰা ভ্ৰমৰবোৰ তোমাৰ আৰাধ্য স্বৰূপক ঘিৰি থকা শিষ্যসকলৰ দৰে। সিহঁতে অবিৰত সামবেদৰ মন্ত্ৰ আৰু উপনিষদৰ গূঢ় ৰহস্যসহ গাই ঈশ্বৰক স্তৱ কৰে। তোমাৰ শিখাৰ পৰা ঝৰি পৰা ফুলৰ বৰষুণ সিহঁতে আস্বাদন কৰে; যেনেকৈ ঋষিগণে বেদশাখাসমূহ আশ্ৰয় কৰে, তেনেকৈ সিহঁত সকলোৱে তোমাৰ ভজন কৰে।

Verse 10

वाचं परं चरणपञ्जरतित्तिरीणांब्रह्मन्नरूपमुखरां श‍ृणवाम तुभ्यम् । लब्धा कदम्बरुचिरङ्कविटङ्कबिम्बेयस्यामलातपरिधि: क्‍व च वल्कलं ते ॥ १० ॥

হে ব্ৰাহ্মণ, মই কেৱল তোমাৰ পাদনূপুৰৰ মধুৰ ঝংকাৰ শুনিছোঁ; সেই নূপুৰৰ ভিতৰত তিত্তিৰি পখীৰ কিলবিলনি যেন, কিন্তু ৰূপ দেখা নাযায়। কদম্বফুলৰ ৰঙৰ দৰে তোমাৰ সুন্দৰ গোল নিতম্বলৈ চাইলে, তোমাৰ কঁকাল ঘেৰী জ্বলন্ত অঙ্গাৰৰ দৰে দীপ্ত মেখলা দেখা যায়। কিন্তু তোমাৰ বল্কল বস্ত্ৰ ক’ত? যেন তুমি বস্ত্ৰ পৰিধান কৰাই পাহৰি গৈছা।

Verse 11

किं सम्भृतं रुचिरयोर्द्विज श‍ृङ्गयोस्तेमध्ये कृशो वहसि यत्र द‍ृशि: श्रिता मे । पङ्कोऽरुण: सुरभीरात्मविषाण ईद‍ृग्येनाश्रमं सुभग मे सुरभीकरोषि ॥ ११ ॥

হে দ্বিজ, তোমাৰ কৃশ কঁকালৰ ওপৰত উঁচু হৈ থকা দুটা সুন্দৰ স্তন যেন দুটা শৃং; তুমি সিহঁত কষ্টেৰে বহন কৰিছা, তাতেই মোৰ দৃষ্টি স্থিৰ হৈছে। সেই দুটা শৃংত কি ভৰাই থোৱা? উদীয়মান সূৰ্যৰ অৰুণিমাৰ দৰে সুগন্ধি ৰঙা গুঁড়ি সিহঁতৰ ওপৰত লেপা আছে। হে সুভাগিনী, এই সুগন্ধি ৰজ তুমি ক’ৰ পৰা আনিছা, যাৰ সুবাসে মোৰ আশ্ৰমো সুগন্ধিত হৈছে?

Verse 12

लोकं प्रदर्शय सुहृत्तम तावकं मेयत्रत्य इत्थमुरसावयवावपूर्वौ । अस्मद्विधस्य मनउन्नयनौ बिभर्तिबह्वद्भ‍ुतं सरसराससुधादि वक्त्रे ॥ १२ ॥

হে সৰ্বোত্তম সখী, দয়া কৰি তুমি যি লোকত বাস কৰা সেই লোকটো মোক দেখুৱাই দিয়া। তোমাৰ এই অপূৰ্ব উঁচু উৰসাৱয়ৱ মোৰ দৰে মানুহৰ মন আৰু চকুক আন্দোলিত কৰে—ই অতি আশ্চৰ্য। তাতৰ বাসিন্দাসকলৰ মধুৰ বাক্য আৰু স্নেহময় হাঁহি দেখি মনে হয়, তেওঁলোকৰ মুখত নিশ্চয়েই অমৃত আছে।

Verse 13

का वाऽऽत्मवृत्तिरदनाद्धविरङ्ग वातिविष्णो: कलास्यनिमिषोन्मकरौ च कर्णौ । उद्विग्नमीनयुगलं द्विजपङ्क्तिशोचि-रासन्नभृङ्गनिकरं सर इन्मुखं ते ॥ १३ ॥

হে সখী, দেহধাৰণৰ বাবে তুমি কি আহাৰ কৰো? তোমাৰ মুখৰ পৰা পান চোবোৱাৰ সুগন্ধ বিয়পি আছে; সেয়া দেখুৱায় যে তুমি সদায় বিষ্ণুক অৰ্পিত নৈবেদ্যৰ প্ৰসাদেই গ্ৰহণ কৰো। তুমি যেন বিষ্ণুৰেই এক কলা। তোমাৰ মুখ মনোৰম সৰোবৰ যেন; ৰত্ন-কুণ্ডল দুটা উজ্জ্বল মকৰ যেন, আৰু তোমাৰ চকু দুটা চঞ্চল মাছৰ জোৰা যেন। দাঁতৰ শুভ্ৰ শাৰী পানীত হাঁসৰ শাৰী যেন, আৰু ছিটিকি থকা কেশ ভ্ৰমৰৰ জাক যেন তোমাৰ মুখসৌন্দৰ্যৰ পিছে পিছে যায়।

Verse 14

योऽसौ त्वया करसरोजहत: पतङ्गोदिक्षु भ्रमन् भ्रमत एजयतेऽक्षिणी मे । मुक्तं न ते स्मरसि वक्रजटावरूथंकष्टोऽनिलो हरति लम्पट एष नीवीम् ॥ १४ ॥

তুমি পদ্মহস্তে বলটোক আঘাত কৰি দিশে দিশে ঘূৰাই দিছা; সি ঘূৰি ঘূৰি মোৰ চকুকো অস্থিৰ কৰি তোলে। তোমাৰ কুঁচি কুঁচি কেশ ছিটিকি পৰিছে, তথাপি তুমি সেয়া গুছাবলৈ মন নিদিয়া—গুছাব নে? আৰু এই ধূৰ্ত বতাহ, যেন নাৰীলুব্ধ লম্পট, তোমাৰ তলৰ বস্ত্ৰ টানি নিবলৈ চেষ্টা কৰিছে; সেয়াও কি তুমি মনত নাৰাখা?

Verse 15

रूपं तपोधन तपश्चरतां तपोघ्नंह्येतत्तु केन तपसा भवतोपलब्धम् । चर्तुं तपोऽर्हसि मया सह मित्र मह्यंकिं वा प्रसीदति स वै भवभावनो मे ॥ १५ ॥

হে তপোধন, তোমাৰ এই অপূৰ্ব ৰূপে আনৰ তপস্যাও ভাঙি পেলায়; তুমি কোন তপস্যাৰে ই লাভ কৰিলা? এই কৌশল তুমি ক’ত শিকিলা? হে বন্ধু, তুমি মোৰ সৈতে তপস্যা কৰিবলৈ যোগ্য; সম্ভৱতঃ বিশ্বস্ৰষ্টা ব্ৰহ্মা মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হৈ তোমাক মোৰ পত্নী হ’বলৈ পঠাইছে।

Verse 16

न त्वां त्यजामि दयितं द्विजदेवदत्तंयस्मिन्मनो द‍ृगपि नो न वियाति लग्नम् । मां चारुश‍ृङ्‌ग्यर्हसि नेतुमनुव्रतं तेचित्तं यत: प्रतिसरन्तु शिवा: सचिव्य: ॥ १६ ॥

হে প্ৰিয়ে, দ্বিজসকলে পূজা কৰা ব্ৰহ্মাই দয়াৰে তোমাক মোক দিছে; সেয়ে মই তোমাক ত্যাগ নকৰোঁ। মোৰ মন আৰু দৃষ্টি তোমাতেই এনেদৰে লাগি আছে যে সৰি নাযায়। হে সুন্দৰ উঁচু স্তনধাৰিণী, মই তোমাৰ অনুগামী; তুমি য’লৈ ইচ্ছা কৰো মোক ত’লৈ লৈ যোৱা, আৰু তোমাৰ সখীৰাও মোৰ সৈতে আহক।

Verse 17

श्रीशुक उवाच इति ललनानुनयातिविशारदो ग्राम्यवैदग्ध्यया परिभाषया तां विबुधवधूं विबुधमतिरधिसभाजयामास ॥ १७ ॥

শ্ৰীশুকদেৱ ক’লে—এইদৰে দেৱতুল্য বুদ্ধিসম্পন্ন মহাৰাজ অগ্নীধ্ৰ নাৰীসকলক মন জয় কৰাৰ অনুনয়কলাত নিপুণ আছিল। তেওঁ গ্ৰাম্য বৈদগ্ধ্যে ভৰা কামুক বাক্যৰে সেই দেৱকন্যাক সন্তুষ্ট কৰি তেওঁৰ অনুগ্ৰহ লাভ কৰিলে।

Verse 18

सा च ततस्तस्य वीरयूथपतेर्बुद्धिशीलरूपवय:श्रियौदार्येण पराक्षिप्तमनास्तेन सहायुतायुतपरिवत्सरोपलक्षणं कालं जम्बूद्वीपपतिना भौमस्वर्गभोगान् बुभुजे ॥ १८ ॥

অগ্নীধ্ৰৰ বুদ্ধি, বিদ্যা, যৌৱন, সৌন্দৰ্য, শীল, ঐশ্বৰ্য আৰু ঔদাৰ্যত আকৃষ্ট হৈ অপ্সৰা পূৰ্বচিত্তি জম্বূদ্বীপপতি সেই বীৰনায়কৰ সৈতে অসংখ্য বছৰ বাস কৰি ভৌম আৰু স্বৰ্গীয়—দুয়ো সুখভোগ উপভোগ কৰিলে।

Verse 19

तस्यामु ह वा आत्मजान् स राजवर आग्नीध्रो नाभिकिम्पुरुषहरिवर्षेलावृतरम्यकहिरण्मयकुरुभद्राश्वकेतुमालसंज्ञान्नव पुत्रानजनयत् ॥ १९ ॥

পূৰ্বচিত্তিৰ গৰ্ভত ৰাজশ্ৰেষ্ঠ মহাৰাজ অগ্নীধ্ৰে নাভি, কিম্পুৰুষ, হৰিবৰ্ষ, ইলাবৃত, ৰম্যক, হিৰণ্ময়, কুরু, ভদ্ৰাশ্ব আৰু কেতুমাল নামৰ নৱ পুত্ৰ জন্ম দিলে।

Verse 20

सा सूत्वाथ सुतान्नवानुवत्सरं गृह एवापहाय पूर्वचित्तिर्भूय एवाजं देवमुपतस्थे ॥ २० ॥

পূৰ্বচিত্তিয়ে প্ৰতিবছৰে এক-এককৈ সেই নৱ পুত্ৰ জন্ম দিলে; কিন্তু তেওঁলোক ডাঙৰ হোৱাৰ পাছত তেওঁলোকক ঘৰত থৈ সি পুনৰ অজদেৱ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁৰ উপাসনা কৰিলে।

Verse 21

आग्नीध्रसुतास्ते मातुरनुग्रहादौत्पत्तिकेनैव संहननबलोपेता: पित्रा विभक्ता आत्मतुल्यनामानि यथाभागं जम्बूद्वीपवर्षाणि बुभुजु: ॥ २१ ॥

মাতৃস্তন্যপানৰ অনুগ্ৰহে অগ্নীধ্ৰৰ সেই নৱ পুত্ৰ স্বভাৱতে সুগঠিত আৰু বলবান দেহৰ অধিকাৰী হৈছিল। পিতাই জম্বূদ্বীপৰ বিভিন্ন অংশত তেওঁলোকক পৃথক পৃথক ৰাজ্য ভাগ কৰি দিলে, আৰু সেই ৰাজ্যসমূহ তেওঁলোকৰ নামেই প্ৰসিদ্ধ হ’ল। এইদৰে তেওঁলোকে পিতৃদত্ত ৰাজ্য শাসন কৰিলে।

Verse 22

आग्नीध्रो राजातृप्त: कामानामप्सरसमेवानुदिनमधिमन्यमानस्तस्या: सलोकतां श्रुतिभिरवारुन्ध यत्र पितरो मादयन्ते ॥ २२ ॥

পূৰ্বচিত্তি গুচি যোৱাৰ পাছত ৰজা অগ্নীধ্ৰৰ কামনা একেবাৰে তৃপ্ত নহ’ল; তেওঁ প্ৰতিদিন সেই অপ্সৰাকেই মনত ধৰি থাকিল। সেয়ে শ্রুতি-বিধান অনুসাৰে দেহত্যাগৰ পাছত তেওঁ নিজৰ দিব্য পত্নীৰ সমলোক লাভ কৰিলে। সেই লোক ‘পিতৃলোক’ নামে খ্যাত, য’ত পিতৃগণ মহা আনন্দত মত্ত থাকে।

Verse 23

सम्परेते पितरि नव भ्रातरो मेरुदुहितृर्मेरुदेवीं प्रतिरूपामुग्रदंष्ट्रीं लतां रम्यां श्यामां नारीं भद्रां देववीतिमितिसंज्ञा नवोदवहन् ॥ २३ ॥

পিতৃৰ প্ৰয়াণৰ পিছত সেই নৱ ভ্ৰাতৃয়ে মেরুৰ নৱ কন্যা—মেরুদেৱী, প্ৰতিৰূপা, উগ্ৰদন্ত্ৰী, লতা, ৰম্যা, শ্যামা, নাৰী, ভদ্ৰা আৰু দেববীতি—ক বিবাহ কৰিলে।