Srimad Bhagavatam — Ekadasha Skandha, Shloka 3
Guṇa-vibhāga: The Three Modes and the Path Beyond Them
शमो दमस्तितिक्षेक्षा तप: सत्यं दया स्मृति: । तुष्टिस्त्यागोऽस्पृहा श्रद्धा ह्रीर्दयादि: स्वनिर्वृति: ॥ २ ॥ काम ईहा मदस्तृष्णा स्तम्भ आशीर्भिदा सुखम् । मदोत्साहो यश:प्रीतिर्हास्यं वीर्यं बलोद्यम: ॥ ३ ॥ क्रोधो लोभोऽनृतं हिंसा याच्ञा दम्भ: क्लम: कलि: । शोकमोहौ विषादार्ती निद्राशा भीरनुद्यम: ॥ ४ ॥ सत्त्वस्य रजसश्चैतास्तमसश्चानुपूर्वश: । वृत्तयो वर्णितप्राया: सन्निपातमथो शृणु ॥ ५ ॥
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṁ dayā smṛtiḥ tuṣṭis tyāgo ’spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
মন আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযম, সহনশীলতা, বিবেচনা, তপ, সত্য, দয়া, স্মৃতি, সন্তোষ, ত্যাগ, নিৰাসক্তি, গুৰুত শ্ৰদ্ধা, অনুচিত কৰ্মত লাজ, দান, সৰলতা, বিনয় আৰু আত্মসন্তোষ—এইবোৰ সত্ত্বগুণৰ লক্ষণ। কামনা, বৃহৎ উদ্যোগ, ধৃষ্টতা, লাভতো অসন্তোষ, মিথ্যা অহংকাৰ, ভৌতিক উন্নতিৰ প্ৰাৰ্থনা, নিজকে আনৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ ভাবা, বিষয়সুখ, যুদ্ধৰ তাড়না, প্ৰশংসা শুনাৰ আসক্তি, আনক উপহাস, নিজৰ বীৰ্য প্ৰচাৰ, আৰু বলৰ দোহাই দি কৰ্ম ন্যায্য কৰা—এইবোৰ ৰজোগুণৰ লক্ষণ। অসহনীয় ক্ৰোধ, লোভ, শাস্ত্ৰবিৰোধী বাক্য, হিংসা, পৰজীৱী জীৱন, দম্ভ, দীঘলীয়া ক্লান্তি, কলহ, শোক, মোহ, বিষাদ, অতিনিদ্ৰা, মিথ্যা আশা, ভয় আৰু অলসতা—এইবোৰ তমোগুণৰ মুখ্য লক্ষণ। এতিয়া এই তিন গুণৰ সংমিশ্ৰণ শুনা।
FAQs
This verse lists rajo-guna traits such as lust, restless striving, pride/intoxication, craving, stubbornness, divisiveness, fame-attachment, frivolity, and strenuous overendeavoring.
Krishna teaches Uddhava how material nature binds the soul through the gunas; by recognizing rajas and its symptoms, one can cultivate detachment and move toward transcendence and bhakti.
Use it as a self-check: reduce impulsive desire, fame-seeking, and overwork; choose steady practices (sādhana), humility, and service to shift from agitation toward clarity and devotion.