Shloka 18
Brahmā’s Day, the Four Pralayas, and the Supreme Shelter Beyond Cause–Effect
अपां रसमथो तेजस्ता लीयन्तेऽथ नीरसा: । ग्रसते तेजसो रूपं वायुस्तद्रहितं तदा ॥ १५ ॥ लीयते चानिले तेजो वायो: खं ग्रसते गुणम् । स वै विशति खं राजंस्ततश्च नभसो गुणम् ॥ १६ ॥ शब्दं ग्रसति भूतादिर्नभस्तमनुलीयते । तैजसश्चेन्द्रियाण्यङ्ग देवान् वैकारिको गुणै: ॥ १७ ॥ महान् ग्रसत्यहङ्कारं गुणा: सत्त्वादयश्च तम् । ग्रसतेऽव्याकृतं राजन् गुणान् कालेन चोदितम् ॥ १८ ॥ न तस्य कालावयवै: परिणामादयो गुणा: । अनाद्यनन्तमव्यक्तं नित्यं कारणमव्ययम् ॥ १९ ॥
apāṁ rasam atho tejas tā līyante ’tha nīrasāḥ grasate tejaso rūpaṁ vāyus tad-rahitaṁ tadā
মহত্তত্ত্বই অহংকাৰক গ্ৰাস কৰে। সত্ত্বাদি গুণসমূহে মহত্তত্ত্বক গ্ৰাস কৰে। হে ৰাজন, কালৰ প্ৰেৰণাত অব্যক্ত প্ৰকৃতিয়ে সেই গুণসমূহক গ্ৰাস কৰে।
FAQs
It explains that during dissolution the modes (sattva, rajas, tamas) are withdrawn step-by-step: mahat absorbs false ego, the modes absorb mahat, and finally the unmanifest pradhāna absorbs the modes—under the impetus of Time.
Parīkṣit, facing imminent death, was hearing the Bhāgavatam to attain liberation; Śukadeva teaches the temporary nature of material categories and the supremacy of the ultimate reality beyond them.
Seeing that even the subtlest material identities (ego, intelligence, and the modes) are temporary helps one detach from false self-concepts and focus on bhakti—devotional remembrance of the eternal Lord.