Sukta 2
Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages for Kāma material)
Devata: Kāma (personified Desire/Compulsion) as rival-slayer
Chandas: Predominantly Anuṣṭubh-like cadence (Atharvanic mixed anuṣṭubh usage)
AV 9.2 এটা এক শক্তিশালী আথৰ্বণিক কাম-সূক্ত; ঘৃত-আহুতি আৰু মন্ত্ৰৰ জৰিয়তে ‘ইচ্ছা/বাধ্যতা’ (কাম) ক ‘প্ৰশিক্ষিত’ কৰি পৃষ্ঠপোষকৰ বাবে কাম কৰা প্ৰতিদ্বন্দ্বী-নাশক (সপত্ন-হন) ৰূপে গঢ়ি তোলা হয়। সূক্তটোৱে বাৰে বাৰে বিৰোধীসকলক অপমান আৰু অন্ধকাৰলৈ তললৈ ঠেলি দিয়ে, তেওঁলোকৰ শক্তি, কৰ্তৃত্ব আৰু সামাজিক মৰ্যাদা কেঢ়ি লয়, আৰু একে সময়তে পৃষ্ঠপোষকৰ অপ্রতিৰোধ্য সংকল্পক বৃদ্ধি কৰে। লগতে ই কামক এক অভিভূতকাৰী মহাজাগতিক শক্তি হিচাপে চিত্ৰিত কৰে—স্থিৰতা, সময়সদৃশ পলক-পৰা, আনকি সাগৰতকৈও ডাঙৰ—যাৰ ফলত এই আচাৰৰ বশীকৰণ অনিবার্য যেন অনুভৱ হয়।
Mantras
Mantra 1
कामः स॒प॒त्न॒हन॑मृष॒भं घृ॒तेन॒ कामं॑ शिक्षामि ह॒विषाज्ये॑न । नी॒चैः स॒पत्ना॒न् मम॑ पादय॒ त्वम॒भिष्टु॑तो मह॒ता वी॒र्येऽण
কাম—সপত্ন-হন, ঋষভ (বৃষ); ঘৃতৰে (ঘিঁউৰে) তাক আহ্বান কৰোঁ। হৱিষ্ আৰু আজ্য (ঘৃত)ৰে কামক শিক্ষিত কৰি কৰ্মত নিয়োজিত কৰোঁ। তুমি—যথাবিধি স্তুত, মহৎ বীৰ্য্যসম্পন্ন—মোৰ সপত্নসকলক নীচলৈ দমন কৰা; মোৰ তলত পেলাই দিয়া।
Mantra 2
यन्मे॒ मन॑सो॒ न प्रि॒यं चक्षु॑षो॒ यन्मे॒ बभ॑स्ति॒ नाभि॒नन्द॑ति । तद् दु॒ष्वप्न्यं॒ प्रति॑ मुञ्चामि स॒पत्ने॒ कामं॑ स्तु॒त्वोद॒हं भि॑देयम्
যি মোৰ মনলৈ সুখদ নহয়, যি মোৰ চকুৱে মনোগ্ৰাহ্য নুবুলি ধৰে, আৰু মোৰ যি প্ৰকাশ/চিহ্নক কোনেও অনুমোদন নকৰে—সেই দুস্বপ্নজনিত অমঙ্গল মই প্ৰতিমুখে সপত্নৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰোঁ। কামদেৱক স্তৱ কৰি, মই যেন তাক সম্পূৰ্ণ ভাঙি পেলাব পাৰোঁ।
Mantra 3
दु॒ष्वप्न्यं॑ काम दुरि॒तं च॑ कामाप्र॒जस्ता॑मस्व॒गता॒मव॑र्तिम्। उ॒ग्र ईशा॑नः॒ प्रति॑ मुञ्च॒ तस्मि॒न् यो अ॒स्मभ्य॑मंहूर॒णा चिकि॑त्सात्
হে কাম, দুস্বপ্নজনিত অমঙ্গল আৰু হে কাম, দুৰ্দশা—বন্ধ্যাত্ব, কু-গতি আৰু বিপথ-ফেৰা—হে উগ্ৰ ঈশান, সেইবোৰ সেই মানুহৰ ওপৰত প্ৰতিমুখে নিক্ষেপ কৰা, যি দুঃখদ উদ্দেশ্যে আমাৰ বিৰুদ্ধে কুটচাল ৰচিব খোজে।
Mantra 4
नु॒दस्व॑ काम॒ प्र णु॑दस्व का॒माव॑र्तिं यन्तु॒ मम॒ ये स॒पत्नाः॑ । तेषां॑ नु॒त्ताना॑मध॒मा तमां॒स्यग्ने॒ वास्तू॑नि॒ निर्द॑ह॒ त्वम्
হে কাম, নুদাই দিয়া; হে কাম, আগবাঢ়ি নুদাই দিয়া—মোৰ সপত্নসকল বিপৰ্যয় আৰু উলটি-ফেৰা পথলৈ যাক। তেওঁলোক নুদাই দিয়া হ’লে, সৰ্বনিম্ন অন্ধকাৰলৈ—হে অগ্নি—তেওঁলোকৰ বাসস্থানসমূহ তুমি সম্পূৰ্ণকৈ জ্বলাই নিঃশেষ কৰা।
Mantra 5
सा ते॑ काम दुहि॒ता धे॒नुरु॑च्यते॒ यामा॒हुर्वाचं॑ क॒वयो॑ वि॒राज॑म्। तया॑ स॒पत्ना॑न् परि॑ वृङ्ग्धि॒ ये मम॒ पर्ये॑नान् प्रा॒णः प॒शवो॒ जीव॑नं वृणक्तु
হে কাম, তোৰ সেই কন্যা ‘দুহিতা’ক ‘ধেনু’—দুগ্ধদায়িনী গাই—বুলি কোৱা হয়; যাক কবিসকলে দীপ্তিময় ‘বিৰাজ’ ৰূপে ‘বাক্’ (বাণী) বুলি কয়। সেই বাণীৰ দ্বাৰাই মোৰ চাৰিওফালে ঘেৰি থকা প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলক ছিঙি আঁতৰাই দে; আৰু প্ৰাণ, পশুধন আৰু জীৱন মোৰ বাবে এইবোৰ বাছি লৈ জয় কৰক।
Mantra 6
काम॒स्येन्द्र॑स्य॒ वरु॑णस्य॒ राज्ञो॒ विष्णो॒र्बले॑न सवि॒तुः स॒वेन॑ । अ॒ग्नेर्हो॒त्रेण॒ प्र णु॑दे स॒पत्नां॑छ॒म्बीव॒ नाव॑मुद॒केषु॒ धीरः॑
কামৰ শক্তিৰে, ইন্দ্ৰৰ, ৰাজা বরুণৰ, বিষ্ণুৰ বলৰ, সৱিতৃৰ প্ৰেৰণাৰে; অগ্নিৰ হোত্ৰ-কৰ্মেৰে মই মোৰ সপত্নসকলক দূৰলৈ ঠেলি দিওঁ—যেনেকৈ ধীৰ মানুহে পানীত নাওখন ঠেলি আগুৱাই দিয়ে।
Mantra 7
अध्य॑क्षो वा॒जी मम॑ काम॑ उ॒ग्रः कृ॒णोतु॒ मह्य॑मसप॒त्नमे॒व। विश्वे॑ दे॒वा मम॑ ना॒थं भ॑वन्तु॒ सर्वे॑ दे॒वा हव॒मा य॑न्तु म इ॒मम्
মোৰ অধ্যক্ষ, বীৰ্যৱান বিজয়ী, উগ্ৰ কামে মোক—নিশ্চয়েই মোক—প্ৰতিদ্বন্দ্বীহীন কৰক। সকলো দেৱতা মোৰ নাথ/আশ্ৰয় হওক; সকলো দেৱতা মোৰ এই আহ্বানলৈ ইয়ালৈ আহক।
Mantra 8
इ॒दमाज्यं॑ घृ॒तव॑ज्जुषा॒णाः काम॑ज्येष्ठा इ॒ह मा॑दयध्वम्। कृ॒ण्वन्तो॒ मह्य॑मसप॒त्नमे॒व
ঘৃতসমৃদ্ধ এই আজ্য গ্ৰহণ কৰি ইয়াত আনন্দিত হওক—কামক জ্যেষ্ঠ কৰি। আৰু আনন্দিত হৈ মোক নিশ্চয়েই প্ৰতিদ্বন্দ্বীহীন কৰক।
Mantra 9
इ॒न्द्रा॒ग्नी का॑म स॒रथं॒ हि भू॒त्वा नी॒चैः स॒पत्ना॒न् मम॑ पादयाथः । तेषां॑ प॒न्नाना॑मध॒मा तमां॒स्यग्ने॒ वास्तू॑न्यनु॒निर्द॑ह॒ त्वम्
হে কাম! ইন্দ্ৰ-অগ্নি একে ৰথত একেলগে হৈ মোৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলক তললৈ ঠেলি পেলাওক, পতিত কৰক। যিসকল এইদৰে পতিত হৈ সৰ্বনিম্ন অন্ধকাৰত পৰে, হে অগ্নি, তুমি তেওঁলোকৰ বাসস্থানসমূহ অনুসৰণ কৰি সম্পূৰ্ণ দগ্ধ কৰা।
Mantra 10
ज॒हि त्वं का॑म॒ मम ये स॒पत्ना॑ अ॒न्धा तमां॒स्यव॑ पादयैनान्। निरि॑न्द्रिया अर॒साः स॑न्तु॒ सर्वे॒ मा ते॑ जी॑विषुः कत॒मच्च॒नाहः॑
হে কাম! মোৰ যিসকল সপত্ন (প্ৰতিদ্বন্দ্বী) আছে, তুমি সিহঁতক জহি (আঘাত কৰা)। সিহঁতক অন্ধ অন্ধকাৰসমূহত তললৈ পেলাই দিয়া। সিহঁত সকলোৱে ইন্দ্ৰিয়শূন্য, ৰসহীন হওক; তোমাৰ দ্বাৰা সিহঁতে কোনো দিনো—এটা দিনো—জীৱিত নাথাকক।
Mantra 11
अव॑धी॒त् कामो॒ मम॒ ये स॒पत्ना॑ उ॒रुं लो॒कम॑कर॒न्मह्य॑मेध॒तुम्। मह्यं॑ नमन्तां प्र॒दिश॒श्चत॑स्रो॒ मह्यं॒ षडु॒र्वीर्घृ॒तमा व॑हन्तु
কামই মোৰ সেই প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলক নিপাত কৰিছে, যিসকলে মোৰ বাবে বিকাশৰ বাবে বিস্তৃত ৰাজ্য গঢ়ি তুলিব খুজিছিল। চাৰিও দিশ মোৰ আগত নত হওক; ছয়টা বিস্তৃত অঞ্চল মোৰ বাবে ঘৃত ইয়ালৈ বহন কৰি আনক।
Mantra 12
तेऽध॒राञ्चः॒ प्र प्ल॑वन्तां छि॒न्ना नौरि॑व॒ बन्ध॑नात्। न साय॑कप्रणुत्तानां॒ पुन॑रस्ति नि॒वर्त॑नम्
তললৈ সৰি গৈ থাকক—বান্ধনি কাটি দিয়া নাওঁৰ দৰে। যিসকলক শস্ত্ৰ/বাণে ঠেলি উলিয়াই দিছে, তেওঁলোকৰ পুনৰ উভতি অহা নাই।
Mantra 13
अ॒ग्निर्यव॒ इन्द्रो॒ यवः॒ सोमो॒ यवः॑ । य॒व॒यावा॑नो दे॒वा या॑वयन्त्वेनम्
অগ্নি যৱ, ইন্দ্ৰ যৱ, সোমো যৱ। যৱ-সম্পন্ন, অপসাৰণ-শক্তিসম্পন্ন দেৱতাসকলে তাক ইয়াৰ পৰা দূৰলৈ খেদাই দিয়ক।
Mantra 14
अस॑र्ववीरश्चरतु॒ प्रणु॑त्तो॒ द्वेष्यो॑ मि॒त्राणां॑ परिव॒र्ग्यः॑१ स्वाना॑म्। उ॒त पृ॑थि॒व्यामव॑ स्यन्ति वि॒द्युत॑ उ॒ग्रो वो॑ दे॒वः प्र मृ॑णत् स॒पत्ना॑न्
সকলো বীৰ-সহায়ৰ পৰা বঞ্চিত, তাড়িত-হৈ সি ঘূৰি ফুৰক; মিত্ৰসকলৰ বাবে ঘৃণিত, নিজৰ লোকৰো বাবে পৰিহাৰ্য হওক। আৰু পৃথিৱীত বিজুলীসমূহ নিক্ষিপ্ত হয়; তোমালোকৰ উগ্ৰ দেৱতাই শত্রু-প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে চূর্ণ কৰে।
Mantra 15
च्यु॒ता चे॒यं बृ॑ह॒त्यच्यु॑ता च वि॒द्युद् बि॑भर्ति स्तनयि॒त्नूंश्च॒ सर्वा॑न्। उ॒द्यन्ना॑दि॒त्यो द्रवि॑णेन॒ तेज॑सा नी॒चैः स॒पत्ना॑न् नुदतां मे॒ सह॑स्वान्
চলিত হ’লেও এই মহান শক্তি অচল; বিজুলীয়ে সকলো বজ্ৰ-গর্জন বহন কৰে। উদীয়মান আদিত্যই ধন-ঐশ্বৰ্য আৰু তেজেৰে বলবান হৈ, মোৰ শত্রু-প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলক তললৈ আৰু দূৰলৈ ঠেলি দিয়ক।
Mantra 16
यत् ते काम॒ शर्म॑ त्रि॒वरू॑थमु॒द्भु ब्रह्म॒ वर्म॒ वित॑तमनतिव्या॒ध्यंऽ कृ॒तम्। तेन॑ स॒पत्ना॒न् परि॑ वृङ्ग्धि॒ ये मम॒ पर्ये॑नान् प्रा॒णः प॒शवो॒ जीव॑नं वृणक्तु
হে কাম, তোৰ যি আশ্ৰয়—ত্ৰিবিধ ৰক্ষাৰে সুৰক্ষিত—উদ্ভূত হৈছে ব্ৰহ্ম-মন্ত্ৰ ৰূপে, বিস্তৃত বর্ম (কবচ) ৰূপে, ৰোগে অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰা দৰে নিৰ্মিত; সেইটোৰ দ্বাৰাই মোৰ চাৰিওফালে ঘেৰি থকা প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলক ছিঙি আঁতৰাই দে। প্ৰাণ, পশুধন আৰু জীৱন মোৰ পক্ষ বাছি লওক (মোৰ লগত আঁটি থাকক)।
Mantra 17
येन॑ दे॒वा असु॑रा॒न् प्राणु॑दन्त॒ येनेन्द्रो॒ दस्यू॑नध॒मं तमो॑ नि॒नाय॑ । तेन॒ त्वं का॑म॒ मम॒ ये स॒पत्ना॒स्तान॒स्माल्लो॒कात् प्र णु॑दस्व दू॒रम्
যি শক্তিৰে দেৱতাসকলে অসুৰসকলক খেদাইছিল, যি শক্তিৰে ইন্দ্ৰই দস্যুসকলক অধমতম অন্ধকাৰলৈ নামাই নিছিল—সেই শক্তিৰে, হে কাম, মোৰ যিসকল প্ৰতিদ্বন্দ্বী আছে, তেওঁলোকক এই লোকৰ পৰা বহুদূৰ খেদাই দে।
Mantra 18
यथा॑ दे॒वा असु॑रा॒न् प्राणु॑दन्त॒ यथेन्द्रो॒ दस्यू॑नध॒मं तमो॑ बबा॒धे। तथा॒ त्वं का॑म॒ मम॒ ये स॒पत्ना॒स्तान॒स्माल्लो॒कात् णु॑दस्व दू॒रम्
যেনেকৈ দেৱতাসকলে অসুৰসকলক খেদাই পঠাইছিল, যেনেকৈ ইন্দ্ৰই দস্যুসকলক অধমতম অন্ধকাৰলৈ নিক্ষেপ কৰি দমন কৰিছিল; তেনেকৈ, হে কাম, মোৰ যিসকল সপত্ন (প্ৰতিদ্বন্দ্বী) আছে, তেওঁলোকক এই লোকৰ পৰা দূৰলৈ খেদাই দে।
Mantra 19
कामो॑ जज्ञे प्रथ॒मो नैनं॑ दे॒वा आ॑पुः पि॒तरो॒ न मर्त्याः॑ । तत॒स्त्वम॑सि॒ ज्याया॑न् वि॒श्वहा॑ म॒हांस्तस्मै॑ ते काम॒ नम॒ इत् कृ॑णोमि
কাম প্ৰথমে জন্মিল; তেওঁক দেৱতাসকলেও নাপালে, পিতৃসকলেও নাপালে, মৰ্ত্যসকলেও নাপালে। সেয়ে তুমি সদায় অধিক মহান, মহাশক্তিমান। সেই কামলৈ—হে কাম—মই নমস্কাৰ অৰ্পণ কৰোঁ।
Mantra 20
याव॑ती द्यावा॑पृथि॒वी व॑रि॒म्णा याव॒दापः॑ सिष्य॒दुर्याव॑द॒ग्निः । तत॒स्त्वम॑सि॒ ज्याया॑न् वि॒श्वहा॑ म॒हांस्तस्मै॑ ते काम॒ नम॒ इत् कृ॑णोमि
যিমান বিস্তৃত আকাশ-ধৰণী নিজৰ প্ৰসাৰত, যিমান দূৰলৈ পানীসমূহ বয়, যিমান দূৰলৈ অগ্নি বিস্তাৰে—সেয়ে তুমি সদায় অধিক মহান, মহাশক্তিমান। সেই কামলৈ—হে কাম—মই নমস্কাৰ অৰ্পণ কৰোঁ।
Mantra 21
याव॑ती॒र्दिशः॑ प्र॒दिशो॒ विषू॑ची॒र्याव॑ती॒राशा॑ अभि॒चक्ष॑णा दि॒वः । तत॒स्त्वम॑सि॒ ज्याया॑न् वि॒श्वहा॑ म॒हांस्तस्मै॑ ते काम॒ नम॒ इत् कृ॑णोमि
যিমান দিশা, প্ৰদিশা—বিচ্ছিন্নভাৱে বিস্তৃত; আৰু যিমান আশা স্বৰ্গৰ পৰা চাৰিওফালে দৃষ্টি মেলে—সেইবোৰৰ পৰা তুমি অধিকতর, সদায়েই মহান, সদায় শক্তিমান। সেই কামদেৱক, হে কাম, তোমাকেই আমি সত্যই নমস্কাৰ কৰোঁ।
Mantra 22
याव॑ती॒र्भृङ्गा॑ ज॒त्वःऽ कु॒रूर॑वो॒ याव॑ती॒र्वघा॑ वृक्षस॒र्प्योऽ बभू॒वुः । तत॒स्त्वम॑सि॒ ज्याया॑न् वि॒श्वहा॑ म॒हांस्तस्मै॑ ते काम॒ नम॒ इत् कृ॑णोमि
যিমান ভৃঙ্গ (মৌমাছি), ডেউকা-ধাৰী জাক-জাক উৰি ফুৰা, কঠোৰ-ধ্বনি কৰা; আৰু যিমান আঘাতকাৰী, গছত সৰ্পৰ দৰে বগাই ফুৰা সাপ-সদৃশ সৃষ্টিসমূহ জন্ম লৈছে—সেই সকলোৰ পৰা তুমিই অধিক মহান, সদায়েই মহাশক্তিমান। হে কাম, তোমালৈ মই নিশ্চয় ভক্তিভাৱে নমস্কাৰ অৰ্পণ কৰোঁ।
Mantra 23
ज्याया॑न् निमिष॒तोऽसि॒ तिष्ठ॑तो॒ ज्याया॑न्त्समु॒द्राद॑सि काम मन्यो । तत॒स्त्वम॑सि॒ ज्याया॑न् वि॒श्वहा॑ म॒हांस्तस्मै॑ ते काम॒ नम॒ इत् कृ॑णोमि
চকু পিৰপিৰোৱা জনতকৈও তুমি অধিক মহান, থিয় হৈ থকা জনতকৈও অধিক মহান; সমুদ্ৰতকৈও তুমি অধিক মহান, হে কাম, হে মন্যু। সেই কাৰণেই তুমি অধিক মহান, সদায় মহাশক্তিমান। হে কাম, তোমালৈ মই নিশ্চয় ভক্তিভাৱে নমস্কাৰ অৰ্পণ কৰোঁ।
Mantra 24
न वै वात॑श्च॒न काम॑माप्नोति॒ नाग्निः सूर्यो॒ नोत च॒न्द्रमाः॑ । तत॒स्त्वम॑सि॒ ज्याया॑न् वि॒श्वहा॑ म॒हांस्तस्मै॑ ते काम॒ नम॒ इत् कृ॑णोमि
সঁচাকৈ বায়ুৱেও কামক লাভ নকৰে; অগ্নিয়েও নহয়, সূৰ্যও নহয়, চন্দ্ৰমাও নহয়। সেই কাৰণেই তুমি অধিক মহান, সদায় মহাশক্তিমান। হে কাম, তোমালৈ মই নিশ্চয় ভক্তিভাৱে নমস্কাৰ অৰ্পণ কৰোঁ।
Mantra 25
यास्ते॑ शि॒वास्त॒न्वःऽ काम भ॒द्रा याभिः॑ स॒त्यं भव॑ति॒ यद् वृ॑णी॒षे। ताभि॒ष्ट्वम॒स्माँ अ॑भि॒संवि॑शस्वा॒न्यत्र॑ पा॒पीरप॑ वेशया॒ धियः॑
হে কাম! তোমাৰ যি শিৱ, কল্যাণময় দেহ-ৰূপসমূহ—যি শুভ শক্তিসমূহেৰে তুমি যি বাছা সেয়া সত্য হয়—সেইবোৰেৰে তুমি আমাৰ ওপৰত প্ৰৱেশ কৰি আমাৰ মাজত স্থিত হওঁক; আৰু অন্য ঠাইত পাপী, অকল্যাণকাৰী চিন্তাবোৰক দূৰলৈ পঠাই দিয়া।
Frequently Asked Questions
Here Kāma is not primarily romantic love; it is Desire/Compulsion as a commanding force. The hymn treats Kāma as a power that can be directed to overpower rivals and make one’s intention prevail.
Ghṛta/ājya (ghee/clarified butter) offered as havis is central, especially in the opening where Kāma is ‘set to work’ through oblation and praise.
Its primary function is abhicārika (rival-subduing/coercive). It can also be read as paustika in the sense of securing advantage and dominance for the patron, but its tone is explicitly competitive and suppressive.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.