Mantra 16

Sukta 8

यत् तच्छरीरमशयत् संधया संहितं महत्। येनेदमद्य रोचते को अस्मिन् वर्णमाभरत्

yát tác charī́ram áśayat saṃdháyā sáṃhitaṃ mahát | yénédam adyá rócate kó asmín várṇam ā́bharat

That body which he laid down, a great thing compacted by joining—by whose power this now shines forth: who in this bestowed the colour (the fair complexion)?

যি দেহ তেওঁ শুৱাই থ’লে—সংধি কৰি একেলগে গাঁথা এক মহৎ বস্তু। যাৰ শক্তিত আজি এইটো দীপ্তি পায়—এই দেহত বৰ্ণ (উজ্জ্বল বৰ্ণ, শোভন কান্তি) কোনে আৰোপ কৰিলে?

यत्which/that (what)
यत्:
— (सम्बन्ध/विशेषण-भावः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्म (अशयत् इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शरीरम्body
शरीरम्:
कर्म (अशयत् इत्यस्य; ‘तत्’ इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
अशयत्placed/laid (made to lie)
अशयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootशी (धातु; ‘शेते’), caus./denom. sense ‘to cause to lie/place’
संधयाby a joint/connection
संधया:
करण (येन/यया संधत्ते—‘by a joint/connection’)
TypeNoun
Rootसंधि (प्रातिपदिक)
संहितम्put together, compacted
संहितम्:
— (विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective)
Rootसम् + धा → संहित (कृदन्त-प्रातिपदिक; PPP)
महत्great
महत्:
— (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
येनby which
येन:
करण (रोचते इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्तृ (रोचते इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अद्यtoday/now
अद्य:
अधिकरण (कालः)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
रोचतेshines, appears bright
रोचते:
क्रिया
TypeVerb
Rootरुच् (धातु)
कःwho?
कः:
कर्तृ (आभरत् इत्यस्य)
TypePronoun
Rootक (प्रश्न-सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
अधिकरण (आभरत्/रोचते—‘in this’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; अस्मिन्-रूप)
वर्णम्color, form, appearance
वर्णम्:
कर्म (आभरत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
आभरत्brought, bestowed, produced
आभरत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ + भृ (धातु)

Rishi: Atharvanic seer-tradition for AV 11.8.

Devata: Saṃdhā (joining power) and the unnamed bestower of varṇa (often construed as divine agency of vitality).

Chandas: Anuṣṭubh

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From awe at the ‘great compacted body’ → recognition of present shining → wonder-filled inquiry.","listener_experience":"Hopeful curiosity and renewed trust that vitality can return.","intensity":5}