Adhyaya 6
Book 1, Chapter 6 positions indriyajaya (sense-conquest) as the master-key of rājanīti: the entire śāstra is said to hinge on disciplined cognition and appetite-control. Kautilya frames vidyā (learning) as the cause of vinaya (discipline), then defines indriyajaya as non-confusion and non-deviation of the five senses amid their objects, or as faithful practice of the śāstra. The chapter is architectonic within the Vijigīṣu’s power-structure: it hardens the Svāmī-limb so that counsel, revenue, coercion, and diplomacy do not get hijacked by the ṣaḍvarga (kāma, krodha, lobha, māna, mada, harṣa). The negative exempla—kings destroyed along with kin and realm—function as policy-risk cases: private vice becomes public catastrophe. The positive exempla show that long enjoyment of the earth (stable reign) is an output of restraint. Thus, conquest begins as inner governance; external conquest without it is structurally unstable.
Sutras
Sutra 1
विद्या विनयहेतुरिन्द्रियजयः कामक्रोधलोभमानमदहर्षत्यागात्कार्यः ॥ कZ_०१.६.०१ ॥
বিদ্যা বিনয়ৰ কাৰণ। কাম, ক্ৰোধ, লোভ, মান, মদ আৰু উন্মত্ত হৰ্ষ ত্যাগ কৰি ইন্দ্ৰিয়জয় সাধনীয়।
Sutra 2
कर्णत्वगक्षिजिह्वाघ्राणेन्द्रियाणां शास्त्रानुष्ठानं वा ॥ कZ_०१.६.०२ ॥
ইন্দ্ৰিয়জয় মানে কৰ্ণ, ত্বক, চকু, জিভ আৰু নাক—এই ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ নিয়ন্ত্রিত আচৰণ; অথবা শাস্ত্ৰোপদেশৰ শৃঙ্খলাবদ্ধ অনুশীলন।
Sutra 3
कृत्स्नं हि शास्त्रमिदमिन्द्रियजयः ॥ कZ_०१.६.०३ ॥
নিশ্চয়, এই সমগ্ৰ শাস্ত্ৰ (সাৰতে) ইন্দ্ৰিয়জয়েই।
Sutra 4
तद्विरुद्धवृत्तिरवश्येन्द्रियश्चातुरन्तो अपि राजा सद्यो विनश्यति ॥ कZ_०१.६.०४ ॥
সেই (অনুশাসন/শৃঙ্খলা)ৰ বিপৰীতে আচৰণ কৰা আৰু ইন্দ্ৰিয়-অসংযমী ৰজা, অন্যথা অতি নিপুণ হলেও, সোনকালে বিনষ্ট হয়।
Sutra 5
यथा दाण्डक्यो नाम भोजः कामाद्ब्राह्मणकन्यामभिमन्यमानः सबन्धुराष्ट्रो विननाश करालश्च वैदेहः ॥ कZ_०१.६.०५ ॥
যেনে দাণ্ডক্য নামৰ ভোজ ৰজা—কামবশে এজনী ব্ৰাহ্মণ কন্যাক অপমান/অতিক্ৰম কৰি—স্বজন আৰু ৰাজ্যসহ বিনষ্ট হৈছিল; আৰু বিদেহৰ কৰালেও তেনেকুৱাই।
Sutra 6
कोपाज्जनमेजयो ब्राह्मणेषु विक्रान्तः तालजङ्घश्च भृगुषु ॥ कZ_०१.६.०६ ॥
ক্ৰোধৰ বাবে জনমেজয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ প্ৰতি হিংস্ৰ হৈছিল; আৰু তালজঙ্ঘ ভৃগুসকলৰ প্ৰতি।
Sutra 7
लोभादैलश्चातुर्वर्ण्यमत्याहारयमाणः सौवीरश्चाजबिन्दुः ॥ कZ_०१.६.०७ ॥
লোভৰ বাবে ঐলে চাৰিও বৰ্ণৰ পৰা অত্যধিক আদায়/শোষণ কৰিছিল; আৰু সৌবীৰৰ অজবিন্দুও তেনেকুৱাই।
Sutra 8
मानाद् रावणः परदारानप्रयच्छन्दुर्योधनो राज्यादंशं च ॥ कZ_०१.६.०८ ॥
অহংকাৰৰ পৰা—ৰাৱণ পৰস্ত্ৰী ত্যাগ নকৰাৰ বাবে বিনষ্ট হৈছিল; আৰু দুযোধন ৰাজ্যৰ অংশো নেদিয়াৰ বাবে বিনষ্ট হৈছিল।
Sutra 9
मदाद्दम्भोद्भवो भूतावमानी हैहयश्चार्जुनः ॥ कZ_०१.६.०९ ॥
ক্ষমতাৰ মদৰ পৰা দম্ভোদ্ভৱ আৰু জীৱসমূহক অৱমাননা কৰা হৈহয় অৰ্জুন (কাৰ্তবীৰ্য)—উভয়েই বিনাশপ্ৰাপ্ত হ’ল।
Sutra 10
हर्षाद्वातापिरगस्त्यमत्यासादयन्वृष्णिसंघश्च द्वैपायनमिति ॥ कZ_०१.६.१० ॥
বেপৰোৱা হৰ্ষৰ পৰা: বাতাপিয়ে অগস্ত্যক অত্যধিক পীড়ন কৰিছিল; আৰু বৃষ্ণি-সংঘে দ্বৈপায়ন (ব্যাস)ক অত্যধিক পীড়ন কৰিছিল—এইদৰে (সিহঁত) বিনাশপ্ৰাপ্ত হ’ল।
Sutra 11
सबन्धुराष्ट्रा राजानो विनेशुरजितेन्द्रियाः ॥ कZ_०१.६.११च्द् ॥
আত্মীয়স্বজন আৰু ৰাজ্য থাকিলেও, ইন্দ্ৰিয় জয় নকৰাৰ বাবে ৰজাসকল বিনাশপ্ৰাপ্ত হ’ল।
Sutra 12
अम्बरीषश्च नाभागो बुभुजाते चिरं महीम् ॥ कZ_०१.६.१२च्द् ॥
এনেদৰে সংযমৰ দ্বাৰা অম্বৰীষ আৰু নাভাগে দীৰ্ঘকাল পৃথিৱী ভোগ কৰিছিল (অৰ্থাৎ দীৰ্ঘদিন ৰাজত্ব কৰিছিল)।
Frequently Asked Questions
A disciplined king avoids policy capture by desire/anger/greed/pride/intoxication/elation, producing stable judgment, predictable justice, and continuity of rule; the realm and royal lineage are protected from sudden collapse.
No single juridical fine is specified here; the ‘daṇḍa’ is structural and immediate: political ruin (vinaśyati sadyaḥ) of the king, with destruction of kin and realm (sabandhurāṣṭra-vināśa).