Sutra 17
Devanagari script
लेखकश्चेदुक्तं न लिखति अनुक्तं लिखति दुरुक्तमुपलिखति सूक्तमुल्लिखति अर्थोत्पत्तिं वा विकल्पयति इति पूर्वमस्मै साहसदण्डं कुर्याद् यथापराधं वा ॥ कZ_०४.९.१७ ॥
Transliteration
lekhakaśceduktaṃ na likhati anuktaṃ likhati duruktamupalikhati sūktamullikhati arthotpattiṃ vā vikalpayati iti pūrvamasmai sāhasadaṇḍaṃ kuryād yathāparādhaṃ vā
Translation
লেখকে কোৱা কথা নলিখে, নকোৱা কথা লিখে, ভুলকৈ কোৱা কথা সুমুৱাই দিয়ে, ঠিককৈ কোৱা কথা কাটি দিয়ে, বা উল্লেখিত আৰ্থিক ফলাফল সলনি/বিকৃত কৰে—তেন্তে তেওঁক প্ৰথম-শ্ৰেণীৰ সাহস-দণ্ড, অথবা অপৰাধানুযায়ী দণ্ড দিব।
Word by Word
लेखकःscribe, clerk
लेखकः:
TypeNoun
Rootलिख्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
चेत्if
चेत्:
TypeParticle
Rootचेत्
Formशर्तार्थक-अव्यय (conditional)
उक्तम्what is said/dictated
उक्तम्:
TypeParticiple
Rootवच्
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; कर्मपद
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेधार्थक-अव्यय
लिखतिwrites
लिखति:
TypeVerb
Rootलिख्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अनुक्तम्what is not said/dictated
अनुक्तम्:
TypeParticiple
Rootवच्
Formभूतकृदन्त (क्त) with नञ्-पूर्वपद, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
लिखतिwrites
लिखति:
TypeVerb
Rootलिख्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
दुरुक्तम्what is wrongly said/ill-worded
दुरुक्तम्:
TypeParticiple
Rootवच्
Formदुर्-उक्त (उपसर्ग/उपपद-पूर्वक क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
उपलिखतिadds in writing, writes additionally
उपलिखति:
TypeVerb
Rootलिख्
Formउप-उपसर्गपूर्वक, लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सूक्तम्what is well/ correctly said
सूक्तम्:
TypeParticiple
Rootवच्
Formसु-उक्त (उपपद-पूर्वक क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
उल्लिखतिscratches out, deletes, omits
उल्लिखति:
TypeVerb
Rootलिख्
Formउद्(उल्)-उपसर्गपूर्वक, लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अर्थोत्पत्तिम्the arising/production of value (financial outcome)
अर्थोत्पत्तिम्:
TypeNoun
Rootअर्थ + उत्पत्ति
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; अर्थस्य उत्पत्तिः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
विकल्पयतिalters, manipulates, makes a (false) variation
विकल्पयति:
TypeVerb
Rootकॢप्
Formवि-उपसर्गपूर्वक; णिजन्त (विकल्पयति), लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formइत्यादि-निर्देशक/उद्धरण-समाप्त्यर्थक
पूर्वम्at first, in the first instance
पूर्वम्:
TypeAdverb
Rootपूर्व
Formकालवाचक-अव्यय (पूर्वकाले)
अस्मैto him
अस्मै:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formचतुर्थी-एकवचन (पुं/नपुं), सर्वनाम
साहसदण्डम्a sāhasa-type fine/penalty
साहसदण्डम्:
TypeNoun
Rootसाहस + दण्ड
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; साहसस्य दण्डः
कुर्यात्should impose/do
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
यथापराधम्according to the offence
यथापराधम्:
TypeAdverbial compound
Rootयथा + अपराध
Formअव्ययवत्; ‘अपराधानुसारम्’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
Entities Mentioned
L
lekhaka (scribe)FAQs
Because administrative truth is mediated by records; controlling record-tampering protects taxation, adjudication, and orders from silent corruption.