षोडशद्रोणं जाङ्गलानां वर्षप्रमाणमध्यर्धमानूपानां देशवापानामर्धत्रयोदशाश्मकानाम् त्रयोविंशतिरवन्तीनाममितमपरान्तानां हैमन्यानां च कुल्यावापानां च कालतः ॥ कZ_०२.२४.०५ ॥
ṣoḍaśadroṇaṃ jāṅgalānāṃ varṣapramāṇamadhyardhamānūpānāṃ deśavāpānāmardhatrayodaśāśmakānām trayoviṃśatiravantīnām amitam aparāntānāṃ haimanyānāṃ ca kulyāvāpānāṃ ca kālataḥ
বৰষুণৰ মান (বৰ্ষ-প্ৰমাণ) এইদৰে—জাঙ্গল (শুষ্ক) অঞ্চলত ১৬ দ্ৰোণ, আনূপ (জলাভূমি/দলদলি) অঞ্চলত ৮½, দেশ আৰু বাপ অঞ্চলত ১২½, অশ্মকত ১৩½, অৱন্তীত ২৩; আৰু অপৰান্তত ই নিৰ্দিষ্ট নহয় (পৰিবর্তনশীল)। হেমন্ত/শীতকালীন শস্য আৰু কুল্যা (খাল/নালা) সেচেৰে বপন (কুল্যা-বাপ) ক্ষেত্ৰত ঋতু/সময় অনুসৰি মূল্যায়ন কৰিব লাগে।
To calibrate taxation, sowing schedules, irrigation priorities, and famine-risk planning to local ecological realities rather than a single empire-wide norm.
It signals high variability/uncertainty, requiring flexible assessment instead of rigid targets—an administrative cue to rely on observation-based decisions.