Previous Sutra
Next Sutra

Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 3

पिण्डकरः षड्भागः सेनाभक्तं बलिः कर उत्सङ्गः पार्श्वं पारिहीणिकमौपायनिकं कौष्ठेयकं च राष्ट्रम् ॥ कZ_०२.१५.०३ ॥

piṇḍakaraḥ ṣaḍbhāgaḥ senābhaktaṃ baliḥ kara utsaṅgaḥ pārśvaṃ pārihīṇikam aupāyanikaṃ kauṣṭheyakaṃ ca rāṣṭram

‘ৰাষ্ট্ৰ’ (ৰাজ্যৰ ৰাজস্ব)ত অন্তৰ্ভুক্ত— পিণ্ডকৰ (একমুঠ কৰ), ষড়্ভাগ (উৎপাদনৰ এক-ষষ্ঠাংশ), সেনাভক্ত (সেনাৰ ৰেচন/ভোজনৰ বাবে লেভি), বলি (উপকৰ/খিৰাজ), কৰ (কৰ), উৎসঙ্গ (অতিৰিক্ত আদায়), পাৰ্শ্ব (পাৰ্শ্ব-লেভি), পাৰিহীণিক (বকেয়া/ঘাটতি আদায়), ঔপায়নিক (উপহাৰ/ভেটৰ পৰা প্ৰাপ্তি) আৰু কৌষ্ঠেয়ক (গুদাম/কোষ্ঠ-সম্পৰ্কীয় দে’য়)।

पिण्डकरःlump-sum tax (community/collective levy)
पिण्डकरः:
TypeNoun
Rootकर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
षड्भागःthe one-sixth share (royal share)
षड्भागः:
TypeNoun
Rootभाग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
सेनाभक्तम्provisions/maintenance for the army
सेनाभक्तम्:
TypeNoun
Rootभक्त
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
बलिःtribute; a levy/cess
बलिः:
TypeNoun
Rootबलि
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
करःtax
करः:
TypeNoun
Rootकर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
उत्सङ्गःan additional exaction/perquisite (cess)
उत्सङ्गः:
TypeNoun
Rootउत्सङ्ग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
पार्श्वम्a subsidiary/side due (auxiliary levy)
पार्श्वम्:
TypeNoun
Rootपार्श्व
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
पारिहीणिकम्a compensatory/penal due for deficiency
पारिहीणिकम्:
TypeNoun
Rootपारिहीणिक
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
औपायनिकम्a gift/present (offering)
औपायनिकम्:
TypeNoun
Rootऔपायनिक
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
कौष्ठेयकम्treasury/storehouse revenue (due to the state granary/treasury)
कौष्ठेयकम्:
TypeNoun
Rootकौष्ठेयक
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय (समुच्चयार्थक)
राष्ट्रम्the realm/kingdom (state territory)
राष्ट्रम्:
TypeNoun
Rootराष्ट्र
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
R
rāṣṭra (realm revenues)
S
senā (army) [via senābhakta]

FAQs

Revenue is diversified: core agrarian shares, military provisioning levies, surcharges, arrears recovery, and gift-like receipts—reducing dependence on any single stream.