Sutra 30

Devanagari script

वैडूर्यमुत्पलवर्णः शिरीषपुष्पक उदकवर्णो वंशरागः शुकपत्त्रवर्णः पुष्यरागो गोमूत्रको गोमेदकः ॥ कZ_०२.११.३० ॥

Transliteration

vaiḍūryamutpalavarṇaḥ śirīṣapuṣpaka udakavarṇo vaṃśarāgaḥ śukapattravarṇaḥ puṣyarāgo gomūtrako gomedakaḥ

Translation

বৈডূৰ্য (ৰ ভেদ) ‘উৎপলবৰ্ণ’, ‘শিৰীষপুষ্পক’, ‘উদকবৰ্ণ’, ‘বংশৰাগ’, ‘শুকপত্ৰবৰ্ণ’, ‘পুষ্যৰাগ’, ‘গোমূত্ৰক’ আৰু ‘গোমেদক’।

Word by Word

• वैडूर्यम्: vaidūrya (cat’s-eye gemstone)
• Type: Noun
• Root: वैडूर्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (नाम)

• उत्पल-वर्णः: having the color of a blue lotus
• Type: Noun (adjectival)
• Root: वर्ण
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; वैडूर्यस्य विशेषणम्

• शिरीष-पुष्पकः: (like) a śirīṣa-flower (in appearance)
• Type: Noun (adjectival)
• Root: पुष्पक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; वैडूर्यस्य विशेषणम्

• उदक-वर्णः: water-colored (clear/aqueous in hue)
• Type: Noun (adjectival)
• Root: वर्ण
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; वैडूर्यस्य विशेषणम्

• वंश-रागः: vaṃśarāga (a gem variety; ‘bamboo-tinted’)
• Type: Noun
• Root: राग
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; रत्न/उपरत्नविशेषः

• शुक-पत्त्र-वर्णः: having the color of a parrot’s feather
• Type: Noun (adjectival)
• Root: वर्ण
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; वंशरागस्य विशेषणम्

• पुष्य-रागः: puṣyarāga (yellow gem; topaz)
• Type: Noun
• Root: राग
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; रत्नविशेषः (topaz/yellow gem)

• गो-मूत्रकः: gomūtraka (a gem variety; cow-urine colored)
• Type: Noun
• Root: मूत्रक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; रत्न/उपरत्नविशेषः

• गो-मेदकः: gomedaka (a gemstone; hessonite/garnet)
• Type: Noun
• Root: मेदक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; रत्नविशेषः (gomedaka/hessonite)

Entities Mentioned

• vaiḍūrya
• puṣyarāga
• gomedaka

More Details

FAQs

Why use nature-based color analogies (utpala, parrot-leaf, water)?

They create shared, repeatable reference points for inspectors and traders in an era without instrumental color measurement, improving consistency in valuation.