Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 62
Devanagari script
अवर्गे वर्गकरणं चावर्गक्रिया गुणविपर्यासः सम्प्लवः । इति ॥ कZ_०२.१०.६२ ॥
Transliteration
avarge vargakaraṇaṃ cāvargakriyā guṇaviparyāsaḥ samplavaḥ | iti
Translation
যি কোনো বৰ্গৰ নহয় তাক বৰ্গভুক্ত কৰা, য’ত প্ৰযোজ্য নহয় ত’ত প্ৰক্ৰিয়া প্ৰয়োগ কৰা, বা মৌলিক গুণ উলটাই দিয়া—এইবোৰেই ‘সম্প্লৱ’ (গোলমাল/মিশ্ৰণ)।
Word by Word
अवर्गेin/with respect to the unclassified (items)
अवर्गे:
TypeNoun
Rootअवर्ग
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन (अवर्गे = अवर्गे/अवर्गे ‘अवर्ग-स्थिते/अवर्ग-विषये’)
वर्गकरणम्classification; the act of grouping into classes
वर्गकरणम्:
TypeNoun
Rootवर्ग-करण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (वर्गस्य करणम्)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अवर्गक्रियाprocedure/action concerning unclassified items
अवर्गक्रिया:
TypeNoun
Rootअवर्ग-क्रिया
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (अवर्गस्य क्रिया)
गुणविपर्यासःreversal/misassignment of qualities; distortion of attributes
गुणविपर्यासः:
TypeNoun
Rootगुण-विपर्यास
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (गुणानां विपर्यासः)
सम्प्लवःconfusion; intermixture; disorder
सम्प्लवः:
TypeNoun
Rootसम् + √प्लु (प्लवते) → सम्प्लव
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन
इतिthus; so (concluding marker)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक अव्यय
FAQs
Treating a revenue dispute as a criminal matter (wrong procedural track), or classifying public land as private property (category error).
Clear taxonomies (case types, asset classes), decision trees for procedure selection, and audit checks for misclassification.