Adhyaya 276
Chapter 276 — राजवंशवर्णनम् (Description of Royal Lineages)
অগ্নি–বসিষ্ঠ সংলাপত এই অধ্যায়ে সৃষ্টিতত্ত্ব/বীৰকথাৰ পৰা আঁতৰি বংশবিদ্যা আৰু জনপদ-স্মৰণলৈ গতি কৰে। তুৰ্বসুৰ পৰা ৰাজপৰম্পৰা গণনা কৰা হৈছে—বৰ্গ, গোভানু, ত্ৰৈশানী, কৰন্ধম, মৰুত্ত, দুষ্মন্ত, বৰূথ, গাণ্ডীৰ। তাৰ পিছত গান্ধাৰ, কেৰল, চোল, পাণ্ড্য, কোল আদি শক্তিশালী জনপদৰ নাম উল্লেখ কৰি বংশস্মৃতি আৰু আঞ্চলিক পৰিচয়ৰ আন্তঃসম্পৰ্ক দেখুওৱা হৈছে। দ্ৰুহ্যুৰ বংশত বভ্ৰুসেতু, পুৰোবাসু, ধৰ্ম, ঘৃত, বিদুষ, প্ৰচেতস আৰু তেওঁৰ শত পুত্ৰ; তাৰ পাছত সৃঞ্জয়/জা-সৃঞ্জয়, জনমেজয় আৰু উশীনৰ-সম্পৰ্কিত শাখাসমূহ আহে। শিৱিৰ পুত্ৰ—পৃথুদৰ্ভ, বীৰক, কৈকেয়, ভদ্ৰক—ৰ জৰিয়তে অঞ্চলনামৰ উৎপত্তি সংযোগ কৰা হৈছে। শেষত অঙ্গবংশ—অঙ্গ → দধিবাহন → দিবিৰথ … কৰ্ণ → বৃষসেন → পৃথুসেন—সংকলন কৰি পৰৱৰ্তী পুৰুবংশলৈ গমন সূচিত। ৰাজধৰ্মক দিৱ্য ধাৰাবাহিকতাত ৰাজ্য, ভূমি আৰু সমাজব্যৱস্থাৰ সৈতে প্ৰতিষ্ঠা কৰাই ইয়াৰ মূল ধাৰ্মিক উদ্দেশ্য।
Shlokas
Verse 1
पञ्चसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सुरासुरैर् अमन्थाब्धिमिति क , छ च देवासुरहरो ऽभवदिति क , घ , ञ , ट च अथ षट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजवंशवर्णनं अग्निर् उवाच तुर्वसोश् च सुतो वर्गो गोभानुस्तस्य चात्मजः गोभानोरासीत् त्रैशानिस्त्रैशानेस्तु करन्धमः
দ্বিশত পঁচাত্তৰতম অধ্যায় ‘দেৱ-অসুৰে সমুদ্ৰ মন্থন কৰিলে’ বুলি খ্যাত; কিছুমান পাঠত ‘দেৱাসুৰ-হৰ (সংহাৰক) উদ্ভৱ হ’ল’ বুলিও আছে। এতিয়া দ্বিশত ছিয়াত্তৰতম অধ্যায়—ৰাজবংশবৰ্ণনা—আৰম্ভ। অগ্নিয়ে ক’লে: তুৰ্বসুৰ পুত্ৰ বৰ্গ; তাৰ পুত্ৰ গোভানু। গোভানুৰ পৰা ত্ৰৈশানি, আৰু ত্ৰৈশানিৰ পৰা কৰন্ধম জন্মিল।
Verse 2
करन्धमान्मरुत्तोभूद् दुष्मन्तस्तस्य चात्मजः दुष्मन्तस्य वरूथो ऽभूद्गाण्डीरस्तु वरूथतः
কৰন্ধমানৰ পৰা মৰুঠ জন্মিল, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ দুষ্মন্ত। দুষ্মন্তৰ পৰা বৰূথ, আৰু বৰূথৰ পৰা গাণ্ডীৰ জন্মিল।
Verse 3
गाण्डीराच्चैव गान्धारः पञ्च जानपदास्ततः गान्धाराः केरलाश्चोलाः पाण्ड्याः कोला महाबलाः
গাণ্ডীৰ অঞ্চলৰ পৰাই গান্ধাৰ দেশো উদ্ভৱ হ’ল; তাৰ পাছত পাঁচ জনপদ উল্লেখ—গান্ধাৰ, কেৰল, চোল, পাণ্ড্য আৰু মহাবলী কোল।
Verse 4
द्रुह्यस्तु वभ्रुसेतुश् च बभ्रुसेतोः पुरोवसुः ततो गान्धारा गान्धारैर् धर्मो धर्माद् घृतो ऽभवत्
দ্ৰুহ্যুৰ পৰা বভ্ৰুসেতু, আৰু বভ্ৰুসেতুৰ পৰা পুরোবসু। তাৰ পৰা গান্ধাৰসকল উদ্ভৱ হ’ল; গান্ধাৰসকলৰ মাজত ধৰ্ম জন্মিল, আৰু ধৰ্মৰ পৰা ঘৃত জন্মিল।
Verse 5
घृतात्तु विदुषस्तस्मात् प्रचेतास्तस्य वै शतम् आनद्रश् च सभानरश्चाक्षुषः परमेषुकः
ঘৃতৰ পৰা ‘বিদুষ’ নামৰ জ্ঞানী জন্মিল; তাৰ পৰা প্ৰচেতাস। তেওঁৰ সঁচাকৈয়ে এশ পুত্ৰ আছিল—আনদ্ৰ, সভানৰ, আক্ষুষ আৰু পৰমেষুক আদি।
Verse 6
सभानरात् कालानलः कालानलजस्रृञ्जयः पुरञ्जयः सृञ्जयस्य तत्पुत्रो जनमेजयः
সভানৰৰ পৰা কালানল জন্মিল; কালানলৰ পৰা জ-সৃঞ্জয়; (তাৰ পৰা) পুরঞ্জয়; আৰু সৃঞ্জয়ৰ পুত্ৰ জনমেজয় আছিল।
Verse 7
तत्पुत्रस्तु महाशालस्तत्पुत्रो ऽभुन्महामनाः तस्मादुशीनरो ब्रह्मन्नृगायान्तु नृगस्ततः
তেওঁৰ পুত্ৰ মহাশাল আছিল; মহাশালৰ পুত্ৰ মহামনা, মহানচিত্ত। হে ব্ৰাহ্মণ! তেওঁৰ পৰা উশীনৰ জন্মিল, আৰু উশীনৰৰ পৰা নৃগ—এইদৰে বংশধাৰা চলিল।
Verse 8
नरायान्तु नरश्चासीत् कृमिस्तु कृमितः सुतः शोभानुस्तस्य चात्मज इति ख शोभानोरासीदिति ख कर्णा इति ज , ट च दशायां सुब्रतो जज्ञे दृशद्वत्यां शिविस् तथा
নৰায়ান্তুৰ পৰা নৰ জন্মিল। নৰৰ পৰা কৃমি; কৃমিৰ পুত্ৰ কৃমিত। তাৰ পুত্ৰ শোভানু (কিছুমান পাঠত ‘শোভানোর’; কিছুমান পাণ্ডুলিপিত ‘কৰ্ণা’ নামো পোৱা যায়)। দশা দেশত সুব্ৰত জন্মিল, আৰু দৃশদ্বতী ভূমিকাত শিবিও জন্মিল।
Verse 9
शिवे पुत्रास्तु चत्वारः पृथुदर्भश् च वीरकः कैकेयो भद्रकस्तेषां नाम्रा जनपदाः शुभाः
শিবিৰ চাৰিজন পুত্ৰ—পৃথুদৰ্ভ, বীৰক, কৈকেয় আৰু ভদ্ৰক। তেওঁলোকৰ নামৰ পৰাই শুভ জনপদসমূহ (প্ৰদেশ) উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 10
तितिक्षुरुशीनरजस्तितिक्षोश् च रुषद्रथः रुषद्रथादभूत्पैलः पैलाच्च सुतपाः सुतः
তিতিক্ষুৰ পৰা উশীনৰরাজ জন্মিল; আৰু তিতিক্ষুৰ পৰাই ৰুষদ্ৰথো জন্মিল। ৰুষদ্ৰথৰ পৰা পৈল, আৰু পৈলৰ পৰা সুতপা নামৰ পুত্ৰ জন্মিল।
Verse 11
महायोगि बलिस्तस्मादङ्गो वङ्गश् च मुख्यकः पुण्ड्रः कलिङ्गो बालेयो बलिर्योगी बलान्वितः
সেই মহাযোগী বলিৰ পৰা অঙ্গ আৰু বঙ্গ (মুখ্য) জন্মিল, লগতে পুণ্ড্ৰ, কলিঙ্গ আৰু বালেয়ো জন্মিল। সেই বলি আছিল যোগী আৰু বলসম্পন্ন।
Verse 12
अङ्गाद्दधिवाहनो ऽभूत् तस्माद्दिविरथो नृपः दिविरथाद्धर्मरथस्तस्य चित्ररथः सुतः
অঙ্গৰ পৰা দধিবাহন জন্মিল; তেওঁৰ পৰা ৰজা দিবিৰথ। দিবিৰথৰ পৰা ধৰ্মৰথ, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ চিত্ৰৰথ।
Verse 13
चित्ररथात्सत्यरथो लोमपदश् च तत्सुतः लोमपादाच्चतुरङ्गः पृथुलाक्षश् च तत्सुतः
চিত্ৰৰথৰ পৰা সত্যৰথ জন্মিল, তেওঁৰ পুত্ৰ লোমপাদ। লোমপাদৰ পৰা চতুৰঙ্গ, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পৃথুলাক্ষ।
Verse 14
पृथुलाक्षाच्च चम्पो ऽभूच्चम्पाद्धर्यङ्गको ऽभवत् हर्यङ्गाच्च भद्ररथो बृहत्कर्मा च तत्सुतः
পৃথুলাক্ষৰ পৰা চম্প জন্মিল; চম্পৰ পৰা হৰ্যঙ্গক। হৰ্যঙ্গৰ পৰা ভদ্ৰৰথ, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বৃহৎকৰ্মা।
Verse 15
तस्मादभूद्वॄहद्भानुर्वृहद्भानोर्बृहात्मवान् तस्माज्जयद्रथो ह्य् आसीज्जयद्रथाद्वृहद्रथः
তেওঁৰ পৰা বৃহদ্ভানু জন্মিল; বৃহদ্ভানুৰ পৰা বৃহাত্মবান। তেওঁৰ পৰাই জয়দ্ৰথ, আৰু জয়দ্ৰথৰ পৰা বৃহদ্ৰথ।
Verse 16
वृहद्रथाद्विश्वजिच्च कर्णो विश्वजितो ऽभवत् कर्णस्य वृषसेनस्तु पृथुसेनस्तदात्मजः एतो ऽङ्गवंशजा भूपाः पूरोर्वंशं विबोध मे
বৃহদ্ৰথৰ পৰা বিশ্বজিত জন্মিল; বিশ্বজিতৰ পৰা কৰ্ণ জন্মিল। কৰ্ণৰ পুত্ৰ বৃষসেন, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পৃথুসেন। এইসকল অঙ্গবংশজাত ভূপ; এতিয়া মোৰ পৰা পুৰুবংশ বুজি লোৱা।
Frequently Asked Questions
It presents rajavaṁśa-varṇana—genealogical succession of kings and the emergence of janapadas—linking dynastic memory to dharmic kingship and cultural geography.
Gāndhāras, Keralas, Colas (Cholas), Pāṇḍyas, and Kola are enumerated as powerful territorial peoples.
By grounding sovereignty in sacred lineage and remembered precedent, it frames governance and territory as dharmically ordered realities rather than merely political constructs.
Yes—names such as Śobhānu/Śobhānor and Karṇā appear as manuscript variants, indicating a living transmission and the need for critical comparison across recensions.