Adhyaya 275
Chapter 275 — द्वादशसङ्ग्रामाः (The Twelve Battles)
অগ্নিয়ে বংশকথা আগবঢ়াই কৃষ্ণজন্মক দিৱ্য বংশাৱলীত স্থাপন কৰে—কাশ্যপ বসুদেৱৰূপে আৰু অদিতি দেবকীৰূপে প্ৰকাশ পায়, যাতে তপস্যাসহ হৰি ধৰ্ম ৰক্ষা আৰু অধৰ্ম নাশ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণৰ ৰাণী আৰু সন্তানসকলৰ বিৱৰণ দি, যাদৱ-ৰক্ষাৰ ব্যাপ্তি আৰু উত্তৰাধিকাৰ (প্ৰদ্যুম্ন→অনিরুদ্ধ→বজ্ৰ আদি) জোৰ দিয়ে। পাছত উপদেশ হয় যে হৰি মানৱৰূপে জন্ম লৈ কৰ্ম-ব্যৱস্থা আৰু কৰ্তব্য-વિધিৰ শৃঙ্খলিত আচৰণ স্থাপন কৰি মানৱ দুখ লাঘৱ কৰে। দেৱ–অসুৰ সংঘাতৰ ‘বাৰটা যুদ্ধ/প্ৰকাশ’ হিচাপে নৰসিংহ, বামন, বৰাহ, অমৃত-মন্থন, তাৰকাময় যুদ্ধ, ত্ৰিপুৰ দহন, অন্ধক বধ, বৃত্ৰ বধ, পৰশুৰামৰ অভিযান, হালাহল সংকট, আৰু কোলাহল পৰাজয় আদি সংক্ষেপে কোৱা হয়; শেষত ৰজা-ঋষি-দেৱ সকলোৱে প্ৰকাশ্য বা অপ্রকাশ্যভাবে হৰিৰ অৱতাৰ বুলি সিদ্ধান্ত দিয়া হয়।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे यदुवंशवर्णनं नाम चतुःसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः द्वादशसङ्ग्रामाः अग्निर् उवाच कश्यपो वसुदेवो ऽभूद्देवकी चादितिर्वरा देवक्यां वसुदेवात्तु कृष्णो ऽभूत्तपसान्वितः
এইদৰে আগ্নেয় মহাপুৰাণত ‘যদুবংশবৰ্ণন’ নামৰ দুয়োশ চৌসত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া আৰম্ভ হৈছে দুয়োশ পঁচসত্তৰতম অধ্যায়—‘দ্বাদশ সংগ্ৰাম’। অগ্নিয়ে ক’লে—কাশ্যপ বসুদেৱ হ’ল আৰু শ্ৰেষ্ঠা দেবকী অদিতি হ’ল। দেবকীৰ গৰ্ভত বসুদেৱৰ পৰা তপোবলসমন্বিত কৃষ্ণ জন্মিল।
Verse 2
धर्मसंरक्षणार्थाय ह्य् अधर्महरणाय च सुरादेः पालनार्थञ्च दैत्यादेर्मथनाय च
তেওঁ ধৰ্ম-সংৰক্ষণ আৰু অধৰ্ম-নাশৰ বাবে; দেৱগণ আদি ৰক্ষা-পালন আৰু দৈত্য আদি মর্দনৰ বাবে কাৰ্য কৰে।
Verse 3
रुक्मणी सत्यभामा च सत्या नग्नजिती प्रिया सत्यभामा हरेः सेव्या गान्धारी लक्ष्मणा तथा
ৰুক্মিণী, সত্যভামা, সত্যা আৰু নগ্নজিতী—প্ৰিয় মহিষীসকল; সত্যভামা হৰিৰ সেব্যা সহধৰ্মিণী; তদ্ৰূপ গান্ধাৰী আৰু লক্ষ্মণা।
Verse 4
मित्रविन्दा च कालिन्दी देवी जाम्बवती तथा सुशीला च तथा माद्री कौशल्या विजया जया
মিত্ৰবিন্দা, কালিন্দী, দেবী আৰু জাম্ববতী; লগতে সুশীলা, মাদ্ৰী, কৌশল্যা, বিজয়া, জয়া।
Verse 5
चित्रविन्देति ख , छ च एवमादीनि देवीनां सहस्राणि तु षोडश प्रद्युम्नाद्याश् च रुक्मिण्यां भीमाद्याः सत्यभामया
‘চিত্ৰবিন্দা’ আৰু ‘খ, ছ, চ’ আদি অক্ষৰ-নির্দেশিত অন্য মহিষীসকল—এইদৰে দেবীসকলৰ নাম সহস্ৰে কোৱা হয়; কিন্তু বিশেষকৈ ষোলো জন প্ৰসিদ্ধ। প্ৰদ্যুম্ন আদি ৰুক্মিণীৰ পৰা, আৰু ভীম আদি সত্যভামাৰ পৰা জন্মিল।
Verse 6
जाम्बवत्याञ्च शाम्बाद्याः कृष्णस्यासंस् तथापरे शतं शतसहस्राणां पुत्राणां तस्य धीमतः
জাম্ববতীৰ পৰা শাম্ব আদি কৃষ্ণৰ পুত্ৰ হৈছিল; আৰু সেই ধীমানৰ পুত্ৰসংখ্যা—এশ আৰু এক লক্ষ—বুলি কোৱা হয়।
Verse 7
अशीतिश् च सहस्राणि यादवाः कृष्णरक्षिताः प्रद्युम्नस्य तु वैदर्भ्यामनिरुद्धो रणप्रियः
অশী হাজাৰ যাদৱ শ্ৰীকৃষ্ণে ৰক্ষা কৰিছিল। আৰু প্ৰদ্যুম্নৰ পৰা, বিদৰ্ভৰ ৰাজকন্যাৰ গৰ্ভে, যুদ্ধপ্ৰিয় অনিৰুদ্ধ জন্ম ল’লে।
Verse 8
अनिरुद्धस्य वज्राद्या यादवाः सुमहाबलाः तिस्रः कोट्यो यादवानां षष्टिर्लक्षाणि दानवाः
অনিৰুদ্ধৰ বংশত বজ্ৰ আদি অতি মহাবলী যাদৱ আছিল; যাদৱৰ সংখ্যা তিন কোটি, আৰু দানৱৰ সংখ্যা ষাঠি লক্ষ আছিল।
Verse 9
मनुष्ये बाधका ये तु तन्नाशाय बभूव सः कर्तुं कर्मव्यवस्थानं मनुष्यो जायते हरिः
মানুহক যি যি বাধা-উপদ্ৰৱ পীড়া দিয়ে, সেয়া বিনাশ কৰিবলৈ তেওঁ অৱতীৰ্ণ হয়। কৰ্ম-ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিবলৈ হৰি মানুহৰূপে জন্ম লয়।
Verse 10
देवासुराणां सङ्ग्रामा दायार्थं द्वादशाभवन् प्रथमो नारसिंहस्तु द्वितीयो वामनो रणः
দেৱ-অসুৰৰ সংগ্ৰামত ন্যায্য দায়ভাগ স্থাপন কৰিবলৈ দ্বাদশ প্ৰকাশ ঘটিল। প্ৰথম নৰসিংহ; দ্বিতীয় ৰণক্ষেত্ৰত বামন।
Verse 11
सङ्ग्रामस्त्वथ वाराहश् चतुर्थो ऽमृतमन्थनः तारकामयसङ्ग्रामः षष्ठो ह्य् आजीवको रणः
তাৰ পিছত ‘ৱাৰাহ’ নামৰ সংগ্ৰাম (ক্ৰমত) চতুৰ্থ; তাৰপিছত অমৃত-মন্থন। ‘তাৰকাময়’ সংগ্ৰাম ষষ্ঠ; আৰু ‘আজীৱক’ নামৰ ৰণো (গণনাত) আছে।
Verse 12
त्रैपुरश्चान्धकबधो नवमो वृत्रघातकः जितो हालाहलश्चाथ घोरः कोलाहलो रणः
সেই ত্ৰিপুৰ-সংহাৰক, অন্ধক-বধকাৰী, ক্ৰমত নবম নামধাৰী আৰু বৃত্ৰঘাতক। তেওঁ হালাহলকো জয় কৰিছে; তেওঁ ঘোৰ, ‘কোলাহল’ আৰু ‘ৰণ’ নামে প্ৰসিদ্ধ।
Verse 13
हिरण्यकशिपोश्चोरो विदार्य च नखैः पुरा नारसिंहो देवपालः प्रह्नादं कृतवान् नृपम्
পূৰ্বে দেৱপালক নৰসিংহে নিজৰ নখেৰে দুষ্ট অত্যাচাৰী হিৰণ্যকশিপুক বিদাৰণ কৰি, প্ৰহ্লাদক ৰজা কৰিছিল।
Verse 14
देवासुरे वामनश् च छलित्वा बलिमूर्जितम् महेन्द्राय ददौ राज्यं काश्यपो ऽदितिसम्भवः
দেৱ-অসুৰ সংঘাতত বামনে বলৱান বলিক কৌশলে ছল কৰি বশ কৰি, মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক ৰাজ্য উভতাই দিলে; তেওঁ অদিতিজাত আৰু কাশ্যপবংশীয়।
Verse 15
वराहस्तु हिरण्याक्षं हत्वा देवानपालयत् उज्जहार भुवं देवदेवैर् अभिष्टुतः
বৰাহে হিৰণ্যাক্ষক বধ কৰি দেৱসকলক ৰক্ষা কৰিলে আৰু দেৱ-দেৱতাসকলৰ স্তৱ লাভ কৰি পৃথিৱীক উদ্ধাৰ কৰি ওপৰলৈ তুলিলে।
Verse 16
मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् सुरासुरैश् च मथितं देवेभ्यश्चामृतं ददौ
মন্দৰক মথনদণ্ড আৰু বাসুকিক নেত্ৰ (ৰজ্জু) কৰি দেৱ-অসুৰে সমুদ্ৰ মথিলে; আৰু তাৰ পৰা দেৱসকললৈ অমৃত দান হ’ল।
Verse 17
तारकामयसङ्ग्रामे तदा देवाश् च पालिताः निवार्येन्द्रं गुरून् देवान् दानवान्सोमवंशकृतम्
তাৰকাময় যুদ্ধত তেতিয়া দেৱসকল ৰক্ষিত হ’ল। ইন্দ্ৰ আৰু পূজ্য দেৱগুৰুসকলক নিবাৰণ কৰি তেওঁ দানৱসকলৰ দ্বাৰা সোম (চন্দ্ৰ) বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰালে।
Verse 18
विश्वामित्रवशिष्ठात्रिकवयश् च रणे सुरान् अपालयन्ते निर्वार्य रागद्वेषादिदानवान्
আৰু বিশ্বামিত্ৰ, বশিষ্ঠ আৰু তিনজন কবি-ঋষিয়ে ৰণত দেৱসকলক ৰক্ষা কৰিলে; ৰাগ-দ্বেষ আদি দ্বাৰা চালিত দানৱসকলক প্ৰতিহত কৰিলে।
Verse 19
पृथ्वीरथे ब्रह्मयन्तुरीशस्य शरणो हरिः ददाह त्रिपुरं देवपालको दैत्यमर्दनः
পৃথিৱীক ৰথ কৰি, ব্ৰহ্মাক সাৰথি কৰি, ঈশ (শিৱ)ৰ শৰণ হৰি—দেৱপালক আৰু দৈত্যমৰ্দন—এ ত্ৰিপুৰ দগ্ধ কৰিলে।
Verse 20
गौरीं जिहीर्षुणा रुद्रमन्धकेनार्दितं हरिः अनुरक्तश् च रेवत्यां चक्रेचान्धासुरार्दनम्
গৌৰীক হৰণ কৰিবলৈ ইচ্ছুক অন্ধকে ৰুদ্ৰক পীড়িত কৰিলে; তেতিয়া হৰি—ৰেৱতীত অনুৰক্ত হৈ থাকিলেও—অন্ধ (অন্ধক) অসুৰক বিনাশ কৰিলে।
Verse 21
अपां फेनमयो भूत्वा देवासुररणे हरन् वृत्रं देवहरं विष्णुर्देवधर्मानपालयत्
জলৰ ফেন সদৃশ ৰূপ ধৰি, দেৱাসুৰ ৰণত বিষ্ণুৱে দেৱহৰণকাৰী বৃত্ৰক বধ কৰি দেৱধৰ্ম ৰক্ষা কৰিলে।
Verse 22
शाल्वादीन् दानवान् जित्वा हरिः परशुरामकः अपालयत् सुरादींश् च दुष्टक्षत्रं निहत्य च
শাল্ব আদি দানৱসকলক জয় কৰি হৰিয়ে পৰশুৰাম-ৰূপে দেৱতাসকল আদি সকলক ৰক্ষা কৰিলে আৰু দুষ্ট ক্ষত্ৰিয়-সমূহক নিধন কৰিলে।
Verse 23
हालाहलं विषं दैत्यं निराकृत्य महेश्वरात् भयं निर्णाशयामास देवानां मधुसूदनः
দৈত্যস্বৰূপ হালাহল বিষক দূৰ কৰি মধুসূদনে মহেশ্বৰ-সম্পৰ্কীয় দেৱতাসকলৰ ভয় সম্পূৰ্ণৰূপে বিনাশ কৰিলে।
Verse 24
देवासुरे रणे यश् च दैत्यः कोलाहलो जितः पालिताश् च सुराः सर्वे विष्णुना धर्मपालनात्
দেৱ-অসুৰ যুদ্ধত ‘কোলাহল’ নামৰ দৈত্য পৰাজিত হ’ল; আৰু ধৰ্মপালক বিষ্ণুৱে সকলো দেৱতাক ৰক্ষা কৰিলে।
Verse 25
राजानो राजपुत्राश् च मुनयो देवता हरिः यदुक्तं यच्च नैवोक्तमवतारा हरेरिमे
ৰাজা, ৰাজপুত্ৰ, মুনি আৰু দেৱতা—এই সকলো (আচলতে) হৰিয়েই; যি কোৱা হৈছে আৰু যি বিস্তাৰে কোৱা নহ’ল—সেয়া সকলো হৰিৰ অৱতাৰ।
Frequently Asked Questions
It uses vaṁśa (genealogy) to anchor avatāra theology in social history: dynastic continuity and protection of the Yādavas are presented as instruments for dharma-rakṣaṇa and the establishment of karma-vyavasthā.
It denotes the correct ordering and stabilization of prescribed duties and rites—Hari’s human birth is framed as a restorative intervention to re-establish dharmic conduct amid human suffering and disorder.
The chapter points to Narasiṁha (Hiraṇyakaśipu), Vāmana (Bali), Varāha (Hiraṇyākṣa), amṛta-manthana, Tārakāmaya, Tripura’s burning, Andhaka’s destruction, Vṛtra’s slaying, Paraśurāma’s conquest of hostile forces, the halāhala crisis, and the defeat of Kolāhala—framed as dharma-preserving acts.