Adhyaya 271
Dānādi-māhātmya — The Glory of Gifts, Manuscript-Donation, and Purāṇic Transmission
বেদশাখাৰ বৰ্ণনাৰ পাছত এই অধ্যায়ে দানক ধৰ্মৰ মুখ্য সাধন আৰু পৰম্পৰাৰ জৰিয়তে শাস্ত্ৰ-সংৰক্ষণৰ উপায় বুলি প্ৰতিপাদন কৰে। পুষ্কৰে পূৰ্ণিমা, মাহ, নক্ষত্ৰ, বিষুৱ আৰু অয়ন আদি কালচিহ্ন অনুসৰি পুণ্যদায়ক দান-ক্রম বৰ্ণনা কৰে। বিশেষ গুৰুত্ব ‘বিদ্যাদান’ত—ইতিহাস আৰু পুৰাণাদি গ্ৰন্থ লিখাই বিধিপূৰ্বক অৰ্পণ কৰা। জলধেনু, গুড়ধেনু, তিলধেনু আদি প্ৰতীকী ধেনুদান আৰু স্বৰ্ণ সিংহ, কূৰ্ম, মৎস্য, হংস, গৰুড় আদি ৰূপ; লগতে পুৰাণসমূহৰ শ্লোকসংখ্যা আৰু প্ৰকাশ-পৰম্পৰা (যেনে অগ্নি→বসিষ্ঠ, ভব→মনু, সাৱৰ্ণি→নাৰদ) উল্লেখিত। শেষত ভাৰত-পাঠচক্ৰত পাঠক আৰু পাণ্ডুলিপিৰ পূজা, ভোজন, সন্মান আৰু পুনঃপুন দানৰ বিধান দিয়া হৈছে। ধৰ্মসাহিত্য সংৰক্ষণ-প্ৰসাৰ আৰু উদাৰ পৃষ্ঠপোষকতাই আয়ু, আৰোগ্য, স্বৰ্গ আৰু মোক্ষ প্ৰদান কৰে।
Shlokas
Verse 1
इत्याग्नेये महापुराणे वेदशाखादिकीर्तिनं नाम सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथैकसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दानादिमाहत्म्यं पुष्कर उवाच ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये लक्षार्धाद्धन्तु तद्ब्राह्मं लिखित्वा सम्प्रदापयेत्
এইদৰে আগ্নেয় মহাপুৰাণত ‘বেদশাখা আদি কীৰ্তন’ নামৰ ২৭১তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ২৭২তম অধ্যায় ‘দানাদি মাহাত্ম্য’ আৰম্ভ হয়। পুষ্কৰে ক’লে—ব্ৰহ্মাই পূৰ্বে মৰীচিক যিমান উপদেশ দিছিল, সেই ব্ৰাহ্ম উপদেশৰ বাবে অর্ধ লক্ষ (মুদ্ৰা/পৰিমাণ) দান দি, তাক লিখাই বিধিপূৰ্বক প্ৰদান কৰা উচিত।
Verse 2
वैशाख्याम्पौर्णमास्याञ्च स्वर्गार्थी जलधेनुमत् पाद्मं द्वादशसाहस्रं द्यैष्ठे दद्याच्च धेनुमत्
বৈশাখ পূৰ্ণিমাত স্বৰ্গকামী লোকে ‘জলধেনু’ দান কৰিব। জ্যেষ্ঠ মাহত বাৰ হাজাৰ (পৰিমাণ) ‘পদ্ম-দান’ আৰু এটা গাইও দান কৰিব।
Verse 3
वराहकल्पवृत्तान्तमधिकृत्य पराशरः त्रयोविंशतिसाहस्रं वैष्णवं प्राह चार्पयेत्
বৰাহকল্পৰ বৃত্তান্তক আধাৰ কৰি পৰাশৰে তেইশ হাজাৰ শ্লোকযুক্ত বৈষ্ণৱ পুৰাণ ব্যাখ্যা কৰিছিল; আৰু তাক পৰম্পৰাৰে আগলৈ অৰ্পণ (হস্তান্তৰ) কৰি যাব লাগে।
Verse 4
जलधेनुमदाषाढ्यां विष्णोः पदमवाप्नुयात् चतुर्दशसहस्राणि वायवीयं हरिप्रियं
আষাঢ়-উপহাৰসহ ‘জলধেনু’ দান কৰিলে বিষ্ণুৰ পদ লাভ হয়; এই দান বায়বীয় স্বভাৱৰ, হৰিপ্ৰিয়, আৰু চৌদ হাজাৰ পুণ্যফল দানকাৰী।
Verse 5
श्वेतकल्पप्रसङ्गेन धर्मान् वायुरिहाब्रवीत् दद्याल्लिखित्वा तद्विप्रे श्रावण्यां गुडधेनुमत्
শ্বেতকল্পৰ প্ৰসঙ্গত ইয়াত বায়ুৱে ধৰ্ম-নিয়ম ঘোষণা কৰিলে; সেয়া লিখাই, শ্ৰাৱণী দিনা ব্ৰাহ্মণক ‘গুড়ধেনু’—গুড়ৰে নিৰ্মিত ধেনু-দান—দিব লাগে।
Verse 6
यत्राधिकृत्य गायत्रीं कीर्त्यते धर्मविस्तरः वृत्रासुरबधोपेतं तद्भागवतमुच्यते
যি (পুৰাণত) গায়ত্ৰীক আধাৰ কৰি ধৰ্মৰ বিস্তৃত ব্যাখ্যা কীৰ্তিত হৈছে আৰু য’ত বৃত্রাসুৰ-বধ অন্তৰ্ভুক্ত, তাকেই ‘ভাগৱত’ বোলা হয়।
Verse 7
सारस्वतस्त कल्पस्य प्रोष्ठपद्यान्तु तद्ददेत् अष्टादशसहस्राणि हेमसिंहसमन्वितं
সাৰস্বত-কল্পবিধিত প্ৰোষ্ঠপদাৰ উপলক্ষে সেই দান দিব লাগে—অঠাৰ হাজাৰ (ধন/মুদ্ৰা) সহ, আৰু লগত স্বৰ্ণসিংহৰ প্ৰতিমা/চিহ্ন যুক্ত।
Verse 8
यत्राह नारदो धर्मान् वृहत्कल्पाश्रितानिहं पञ्चविंशसहस्राणि नारदीयं तदुच्यते
যি (গ্ৰন্থত) ইয়াত নাৰদে বৃহৎ-কল্পাশ্ৰিত ধৰ্মসমূহ উপদেশ কৰিছে—যি পঁচিশ হাজাৰ (শ্লোক) পৰিমাণ—তাকেই ‘নাৰদীয়’ বোলা হয়।
Verse 9
सधेनुञ्चाश्विने दद्यात्सिद्धिमात्यन्तिकीं लभेत् यत्राधिकृत्य शत्रूनान्धर्माधर्मविचारणा
অশ্বিনীকুমাৰদ্বয়লৈ গাই দান কৰা উচিত; তাতে পৰম সিদ্ধি লাভ হয়। সেই প্ৰসঙ্গত শত্রুসকলক লৈ ধৰ্ম-অধৰ্মৰ বিচাৰ কৰা হয়।
Verse 10
कार्त्तिक्यां नवसाहस्रं मार्कण्डेयमथार्पयेत् अग्निना यद्वशिष्ठाय प्रोक्तञ्चाग्नेयमेव तत्
কাৰ্ত্তিক্য (পুৰাণ)ত নৱ সহস্ৰ শ্লোক আছে; তাৰপিছত মাৰ্কণ্ডেয় (পুৰাণ)ৰ সংখ্যাও নিৰ্দিষ্ট কৰিব লাগে। অগ্নিয়ে বশিষ্ঠক যি উপদেশ দিলে, সেয়াই প্ৰকৃততে আগ্নেয় পুৰাণ।
Verse 11
लिखित्वा पुस्तकं दद्यान्मार्गशीर्ष्यां स सर्वदः द्वादशैव सहस्राणि सर्वविद्यावबोधनं
পুথি লিখি মাৰ্গশীৰ্ষ মাহত দান কৰা উচিত; এনে দাতা সদায় বিদ্যাদাতা হয়। (ফল) দ্বাদশ সহস্ৰ পুণ্য, যিয়ে সকলো বিদ্যাৰ বোধ জাগায়।
Verse 12
चतुर्दशसहस्राणि भविष्यं सूर्यसम्भवं भवस्तु मनवे प्राह दद्यात् पौष्यां गुडादिमत्
সূৰ্যসম্ভৱ ভবিষ্য পুৰাণত চতুৰ্দশ সহস্ৰ শ্লোক আছে। ভৱে মনুক ক’লে—পুষ্য নক্ষত্ৰত গুড় আদি দান কৰা উচিত।
Verse 13
सावर्णिना नारदाय ब्रह्मवैवर्तमीरितं रथान्तरस्य वृत्तान्तमष्टादशसहस्रकं
সাৱৰ্ণিয়ে নাৰদক ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত পুৰাণ ঘোষণা কৰিলে—তাত ৰথান্তৰৰ বৃত্তান্ত আছে; তাৰ পৰিমাণ অষ্টাদশ সহস্ৰ (শ্লোক)।
Verse 14
माघ्यान्दद्याद्वराहस्य चरितं ब्रह्मलोकभाक् यत्रग्निलिङ्गमध्यस्थो धर्मान्प्राह महेश्वरः
মাঘ মাহত বৰাহ-চৰিত দান কৰা উচিত; তেনে কৰিলে সাধক ব্ৰহ্মলোকৰ ভাগী হয়—কাৰণ এই পবিত্ৰ আখ্যানে অগ্নিলিঙ্গৰ মাজত অধিষ্ঠিত মহেশ্বৰে ধৰ্মৰ বিধান ঘোষণা কৰিছিল।
Verse 15
आग्नेयकल्पे तल्लिङ्गमेकादशसहस्रकम् तद्दत्वा शिवमाप्नोति फाल्गुन्यां तिलधेनुमत्
আগ্নেয়-কল্পত সেই লিঙ্গ একাদশ সহস্ৰ পৰিমাপে নিৰ্মাণ কৰি দান কৰা উচিত; তেনে দান কৰিলে শিৱপ্ৰাপ্তি হয়, আৰু ফাল্গুণ মাহত তিলধেনু দানও কৰা উচিত।
Verse 16
चतुर्दशसहस्राणि वाराहं विष्णुणेरितम् भूमौ वराहचरितं मानवस्य प्रवृत्तितः
চতুৰ্দশ সহস্ৰ (শ্লোক) সম্বলিত ‘বৰাহ’ আখ্যান/পুৰাণ বিষ্ণুৱে প্ৰৱৰ্তিত; পৃথিৱীত বৰাহ-চৰিত মানৱীয় কথন-পরম্পৰা অনুসাৰে বৰ্ণিত।
Verse 17
सहेमगरुडञ्चैत्र्यां पदमाप्नोति वैष्णवम् सर्वविद्यावधारणमिति ञ चतुरशीतिसाहस्रं स्कान्दं स्कन्देरितं महत्
‘চৈত্ৰী’ নামৰ ব্ৰত/বিধিত (দানৰূপে) সোণালী গৰুড়সহ সি বৈষ্ণৱ পদ (বিষ্ণুধাম) লাভ কৰে আৰু সকলো বিদ্যাৰ ধাৰণক্ষমতাও পায়। এইদৰে স্কন্দে কোৱা মহৎ স্কান্দপুৰাণ চতুৰাশীতি সহস্ৰ (শ্লোক) সম্বলিত।
Verse 18
अधिकृत्य सधर्मांश् च कल्पे तत्पुरुषे ऽर्पयेत् वामनं दशसाहस्रं धौमकल्पे हरेः कथां
বিধিপূৰ্বক অধিকাৰ গ্ৰহণ কৰি, সেই কল্পত সহধৰ্মসহ তাক তৎপুৰুষলৈ অৰ্পণ কৰা উচিত। ‘বামন’ (আখ্যান/পাঠ) দশ সহস্ৰ (শ্লোক) বুলি কোৱা হৈছে; আৰু ‘ধৌম-কল্প’ত হৰি (বিষ্ণু)ৰ কথা বৰ্ণিত।
Verse 19
दद्यात् शरदि विषुवे धर्मार्थादिनिबोधनम् कूर्मञ्चाष्टसहस्रञ्च कूर्मोक्तञ्च रसातले
শৰৎ-বিষুৱত ধৰ্ম, অৰ্থ আদি বোধ কৰোৱা গ্ৰন্থ দান কৰিব লাগে; লগতে কচ্ছপ, আঠ হাজাৰ (মুদ্ৰা/কড়ি) আৰু কূৰ্মপুৰাণে ৰসাতল সম্পৰ্কে কোৱা বিধান অনুসাৰে দানও কৰিব।
Verse 20
इन्द्रद्युम्नप्रसङ्गेन दद्यात्तद्धेमकूर्मवत् त्रयोदशसहस्राणि मात्स्यं कल्पादितो ऽब्रवीत्
ইন্দ্ৰদ্যুম্ন-প্ৰসঙ্গত সেই দান সোণালী কচ্ছপৰ দৰে বিধিপূৰ্বক দান কৰিব লাগে; মৎস্যপুৰাণে কল্প-প্ৰকৰণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কৈছে যে তাৰ ফল তেৰ হাজাৰ (গুণ)।
Verse 21
मत्स्यो हि मनवे दद्याद्विषुवे हेममत्स्यवत् गारुडञ्चाष्टसाहस्रं विष्णूक्तन्तार्क्षकल्पके
বিষুৱত ব্ৰাহ্মণক সোণালী মাছৰ ৰূপত মাছ দান কৰিব লাগে; আৰু বিষ্ণুপ্ৰোক্ত তাৰ্ক্ষ-কল্পত গাৰুড় দানৰ ফল আঠ হাজাৰ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 22
विश्वाण्डाद्गरुडोत्पत्तिं तद्दद्याद्धेमहंसवत् ब्रह्मा ब्रह्माण्डमाहात्म्यमधिकृत्याब्रबीत्तु यत्
বিশ্বাণ্ড (ব্ৰহ্মাণ্ড)ৰ পৰা গৰুড়ৰ উৎপত্তিৰ বৰ্ণনা কৰিব লাগে আৰু তাক সোণালী হাঁসৰ দৰে উপস্থাপন/সমৰ্পণ কৰিব লাগে; ব্ৰহ্মাই ব্ৰহ্মাণ্ড-মাহাত্ম্যক বিষয় কৰি এইদৰে কৈছিল।
Verse 23
तच्च द्वादशसाहस्रं ब्रह्माण्डं तद्द्विजे ऽर्पयेत् भारते पर्वसमाप्तौ वस्त्रगन्धस्रगादिभिः
সেই দ্বাদশ-সহস্ৰ শ্লোকযুক্ত ব্ৰহ্মাণ্ডপুৰাণ সেই দ্বিজক অৰ্পণ কৰিব লাগে; আৰু ভাৰত (মহাভাৰত)ৰ কোনো পৰ্ব সমাপ্তিত বস্ত্ৰ, সুগন্ধ, ফুলমালা আদি দি তেওঁক সন্মান কৰিব লাগে।
Verse 24
वाचकं पूजयेदादौ भोजयेत् पायसैर् द्विजान् गोभूग्रामसुवर्णादि दद्यात्पर्वणि पर्वणि
প্ৰথমে পাঠকক পূজা কৰিব আৰু দ্বিজসকলক পায়স (ক্ষীৰ) ভোজন কৰাব। প্ৰতিটো পৰ্বত গাই, ভূমি, গাঁও, সোণ আদি দান কৰিব।
Verse 25
समाप्ते भारते विप्रं संहितापुस्तकान्यजेत् शुभे देशे निवेश्याथ क्षौमवस्त्रादिनावृतान्
হে বিপ্ৰ! ভাৰত পাঠ সমাপ্ত হ’লে সংহিতাৰ পুথিসমূহ শুভ ঠাইত স্থাপন কৰি, ক্ষৌম (শণ) বস্ত্ৰ আদি দিয়ে আৱৃত কৰিব।
Verse 26
नरनारयणौ पूज्यौ पुस्तकाः कुसुमादिभिः गो ऽन्नभूहेम दद्वाथ भोजयित्वा क्षमापयेत्
নর-নাৰায়ণক পূজা কৰিব আৰু পুথিসকলকো পুষ্পাদি দিয়ে অর্চনা কৰিব। তাৰ পিছত গাই, অন্ন, ভূমি আৰু সোণ দান কৰি, ভোজন কৰাই, ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিব।
Verse 27
महादानानि देयानि रत्नानि विविधानि च मासकौ द्वौ त्रयश् चैव मासे मासे प्रदापयेत्
মহাদান দিব লাগে আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ ৰত্নও দান কৰিব লাগে। লগতে প্ৰতিমাহে দুই বা তিন মাষক (নিয়ত পৰিমাণ) দান কৰিব।
Verse 28
अयनादौ श्राबकस्य दानमादौ विधीयते श्रोतृभिः सकलैः कार्यं श्रावके पूजनं द्विज
অয়নৰ আৰম্ভণিতে প্ৰথমে শ্ৰাৱকক দান দিয়া বিধেয়। হে দ্বিজ! সকলো শ্ৰোতাই শ্ৰাৱকৰ পূজা কৰিব লাগে।
Verse 29
इतिहासपुराणानां पुस्तकानि प्रयच्छति पूजयित्वायुरारोग्यं स्वर्गमोक्षमवाप्नुयात्
যি ব্যক্তি ইতিহাস আৰু পুৰাণৰ পুথিসমূহ প্ৰথমে পূজা কৰি দান কৰে, সি দীঘলীয়া আয়ু আৰু ৰোগমুক্তি লাভ কৰে আৰু স্বৰ্গ-মোক্ষ প্ৰাপ্ত হয়।
Frequently Asked Questions
It elevates textual transmission into a primary form of dāna: writing out sacred instruction and donating manuscripts of Itihāsa–Purāṇa is treated as a meritorious act that supports both social dharma and liberation.
By linking disciplined giving, correct timing, and reverence for scripture/recitation to puṇya (svarga, health, longevity) while explicitly extending the fruit to mokṣa through honoring and donating dharma-literature.