Adhyaya 270
Vedaśākhā-dikīrtana (Enumeration of the Vedic Branches) and Purāṇa-Vaṃśa (Lineages of Transmission)
এই অধ্যায়ত মন্ত্ৰৰ সাৰ্বজনীন কল্যাণকাৰিতা ঘোষণা কৰি তাক চাৰিও পুৰুষাৰ্থ সিদ্ধিৰ উপায় বুলি কোৱা হৈছে; সেয়ে বেদাধ্যয়নক মোক্ষসাধক আৰু ব্যৱহাৰিক ফলদায়ক ৰূপে স্থাপন কৰা হয়। তাৰ পাছত বেদ-বিধানত মন্ত্ৰসংখ্যা, বিশেষকৈ ঋগ্ আৰু যজুঃৰ মুখ্য শাখাবিভাগ, আৰু ব্ৰাহ্মণ গোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত নামধাৰী সংহিতা/পাঠসমূহৰ উল্লেখ আছে। সামবেদৰ মুখ্য সংহিতা আৰু গানভেদৰ শ্ৰেণীবিভাগ, আৰু অথৰ্ববেদত আচার্য-পরম্পৰাৰ নামসমূহ লগতে উপনিষদৰ সংখ্যাসংক্রান্ত বিশেষ উক্তি দিয়া হৈছে। তাৰ পিছত বংশবৰ্ণনাত ব্যাসক দিৱ্য নিমিত্তৰূপে শাখাভেদাদি ব্যৱস্থাপক বুলি দেখুৱাই, বিষ্ণুক বেদ-ইতিহাস-পুৰাণৰ মূল উৎস ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। শেষত ব্যাসৰ পৰা লোমহর্ষণ (সূত)লৈ আৰু শিষ্যপরম্পৰাৰ জৰিয়তে পুৰাণ-সংহিতাৰ সংকলনৰ ধাৰা বৰ্ণনা কৰি অগ্নেয় পুৰাণক বেদসাৰ, ভক্তি-দৰ্শনসমৃদ্ধ, ইহলৌকিক সিদ্ধি আৰু মোক্ষদায়ক বুলি মহিমা কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे विष्णुपञ्जरं नामोनसप्रत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः वेदशाखदिकीर्तनं पुष्कर उवाच सर्वानुग्राहका मन्त्राश् चतुर्वर्गप्रसाधकाः ऋगथर्व तथा साम यजुः संख्या तु लक्षकं
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত “বিষ্ণু-পঞ্জৰ” নামৰ ২৬৯তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ২৭০তম অধ্যায়—“বেদশাখাৰ কীৰ্তন” আৰম্ভ। পুষ্কৰে ক’লে—মন্ত্ৰসমূহ সৰ্বৰ অনুগ্ৰহকাৰী আৰু ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম, মোক্ষ—চাৰি পুৰুষাৰ্থ সিদ্ধ কৰে; ঋগ্, অথৰ্ব, সাম আৰু যজুঃ বেদৰ মন্ত্ৰসংখ্যা এক লক্ষ।
Verse 2
भेदः साङ्ख्यायनश् चैक आश्वलायनो द्वितीयकः शतानि दश मन्त्राणां ब्राह्मणा द्विसहस्रकं
শাখাভেদ এনেকুৱা—এটা সাঙ্ক্যায়ন, দ্বিতীয়টো আশ্বলায়ন। মন্ত্ৰৰ সংখ্যা দহ শত (অৰ্থাৎ এক হাজাৰ) আৰু ব্ৰাহ্মণ-পাঠ দুই হাজাৰ বুলি স্মৃত।
Verse 3
ऋग्वेदो हि प्रमाणेन स्मृतो द्वैपायनादिभिः एकोनिद्विसहस्रन्तु मन्त्राणां यजुषस् तथा
দ্বৈপায়ন (ব্যাস) আদি ঋষিসকলে ঋগ্বেদক প্ৰমাণৰূপে স্মৰণ কৰিছে; আৰু যজুৰ্বেদৰ মন্ত্ৰসংখ্যা ১৯৯১ (এক হাজাৰ ন’শ একানব্বই) বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 4
शतानि दश विप्राणां षडशीतिश् च शाखिकाः काण्वमाध्यन्दिनी संज्ञा कठी माध्यकठी तथा
বিপ্ৰসকলৰ (গোষ্ঠী) ১১০টা আছে আৰু শাখা ৮৬টা। সিহঁত কাণ্ব আৰু মাধ্যন্দিনী, লগতে কঠী আৰু মাধ্যকঠী নামে পৰিচিত।
Verse 5
मैत्रायणी च संज्ञा च तैत्तिरीयाभिधानिका वैशम्पायनिकेत्याद्याः शाखा यजुषि संस्थिताः
মৈত্রায়ণী, সংজ্ঞা, তৈত্তিৰীয় নামে জনা, আৰু বৈশম্পায়নিক আদি—এই শাখাসমূহ যজুৰ্বেদত প্রতিষ্ঠিত।
Verse 6
साम्नः कौथुमसंज्ञैका द्वितीयाथर्वणायनी गानान्यपि च चत्वारि वेद आरण्यकन्तथा
সামবেদৰ এটা শাখা ‘কৌথুম’ নামে পৰিচিত, দ্বিতীয়টো ‘আথৰ্বণায়নী’। সামগানৰো চাৰিটা প্ৰবন্ধ আছে; আৰু তদ্ৰূপ বেদৰ ‘আৰণ্যক’ (অৰণ্য-গ্ৰন্থ)ো বিদ্যমান।
Verse 7
उक्था ऊहचतुर्थञ्च मन्त्रा नवसहस्रकाः सचतुःशतकाश् चैव ब्रह्मसङ्घटकाः स्मृताः
‘উক্থ’, ‘ঊহ’ আৰু ‘চতুৰ্থ’ (পূৰক শ্ৰেণি)—এই মন্ত্রসমূহৰ সংখ্যা ন’ হাজাৰ চাৰি শত। এইবোৰ ‘ব্ৰহ্ম-সংঘটক’ (সংকলিত বৈদিক মন্ত্র-একক) বুলি স্মৃত।
Verse 8
पञ्चविंशतिरेवात्र साममानं प्रकीर्तितं सुमन्तुर्जाजलिश् चैव श्लोकायनिरथर्वके
ইয়াত সাম-প্ৰমাণ পঁচিশ বুলি প্ৰকীৰ্তিত। আথৰ্ব পৰম্পৰাত সুমন্তু, জাজলি আৰু শ্লোকায়নো (স্বীকৃত/উল্লিখিত) হয়।
Verse 9
शौनकः पिप्पलादश् च मुञ्जकेशादयो ऽपरे मन्त्राणामयुतं षष्टिशतञ्चोपनिषच्छतं
শৌনক, পিপ্পলাদ আৰু মুঞ্জকেশ আদি অন্য (ঋষি) গণ্য। (তেওঁলোকৰ সৈতে সংশ্লিষ্ট) মন্ত্র দহ হাজাৰ, আৰু উপনিষদৰ সংখ্যা মুঠ ছয় শত বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 10
व्यासरूपी स भगवान् शाखाभेदद्यकारयत् शाखाभेदादयो विष्णुरितिहासः पुराणकं
সেই ভগৱান ব্যাসৰূপ ধৰি বেদশাখাৰ ভেদ আদি ব্যৱস্থা কৰাইছিল। আৰু শাস্ত্ৰত প্ৰতিপাদিত যে শাখাভেদাদি, লগতে ইতিহাস আৰু পুৰাণ-পরম্পৰাৰ মূল কাৰণ বিষ্ণুৱেই।
Verse 11
प्राप्य व्यासात् पुराणादि सूतो वै लोमहर्षणः सुमतिश्चाग्निवर्चाश् च मित्रयुःशिंशपायनः
ব্যাসৰ পৰা পুৰাণাদি বিদ্যা লাভ কৰি সূত লোমহৰ্ষণে সুমতি, অগ্নিবৰ্চা, মিত্ৰযু আৰু শিংশপায়নৰ সৈতে সেই পুৰাণসমূহ উপদেশ দিলে।
Verse 12
कृतव्रतोथ सावर्णिः षट्शिष्यास्तस्य चाभवन् शांशपायनादयश् चक्रुः पुराणानान्तु संहिताः
তাৰ পিছত কৃতব্ৰত নামৰ সাৱৰ্ণি আছিল। তেওঁৰ ছয়জন শিষ্য আছিল; শাংশপায়ন আদি শিষ্যসকলে পুৰাণসমূহৰ সংহিতা (পাঠ-সংকলন) প্ৰস্তুত কৰিলে।
Verse 13
ब्राह्मादीनि पुराणानि हरिविद्या दशाष्ट च महापुराणे ह्य् आग्नेये विद्यारूपो हरिः स्थितः
ব্ৰাহ্ম আদি পুৰাণসমূহ আৰু হৰিসম্বন্ধীয় অষ্টাদশ বিদ্যা—‘আগ্নেয়’ মহাপুৰাণত হৰি স্বয়ং বিদ্যাৰূপে অৱস্থিত।
Verse 14
सप्रपञ्चो निष्प्रपञ्चो मूर्तामूर्तस्वरूपधृक् तं ज्ञात्वाभ्यर्च्य संस्तूय भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्
তেওঁ প্ৰকাশসহিতো আছে, প্ৰকাশাতীতো; তেওঁ মূৰ্ত আৰু অমূৰ্ত—দুয়োটা স্বৰূপ ধাৰণ কৰে। তেওঁক এইদৰে জানি, পূজা আৰু স্তৱ কৰি, ভুক্তি আৰু মুক্তি—দুয়োটাই লাভ হয়।
Verse 15
विष्णुर्जिष्णुर्भविष्णुश् च अग्निसूर्यादिरूपवान् अग्निरूपेण देवादेर्मुखं विष्णुः परा गतिः
বিষ্ণু—জিষ্ণু আৰু ভবিষ্ণু—অগ্নি, সূৰ্য আদি ৰূপ ধাৰণ কৰে। অগ্নিৰূপে তেওঁ দেৱসকলৰ মুখ; বিষ্ণুই পৰম গতি (শেষ আশ্ৰয়)।
Verse 16
वेदेषु सपुराणेषु यज्ञमूर्तिश् च गीयते आग्नेयाख्यं पुराणन्तु रूपं विष्णोर्महत्तरं
বেদসমূহত পুৰাণসহ তেওঁ যজ্ঞমূৰ্তি ৰূপে স্তূত; কিন্তু ‘আগ্নেয়’ নামৰ পুৰাণ বিষ্ণুৰ অধিক মহত্তৰ প্ৰকাশ-ৰূপ বুলি কীৰ্তিত।
Verse 17
आग्नेयाख्यपुराणस्य कर्ता श्रोता जनार्दनः तस्मात्पुराणमाग्नेयं सर्ववेदमयं महत्
‘আগ্নেয়’ নামৰ পুৰাণৰ কৰ্তা আৰু শ্ৰোতা—দুয়ো জনাৰ্দন (বিষ্ণু); সেয়ে আগ্নেয় পুৰাণ মহৎ আৰু সৰ্ববেদসাৰময়।
Verse 18
सर्वविद्यामयं पुण्यं सर्वज्ञानमयं वरम् सर्वात्म हरिरूपं हि पठतां शृण्वतां नृणां
পাঠ কৰা আৰু শ্ৰৱণ কৰা মানুহৰ বাবে ই পৱিত্ৰ—সৰ্ববিদ্যাময়; উৎকৃষ্ট—সৰ্বজ্ঞানময়; সত্যই ই সৰ্বাত্মা হৰিৰ ৰূপ।
Verse 19
विद्यार्थिनाञ्च विद्यादमर्थिनां श्रीधनप्रदम् राज्यार्थिनां राज्यदञ्च धर्मदं धर्मकामिनाम्
ই বিদ্যা-ইচ্ছুকক বিদ্যা দিয়ে; ধন-ইচ্ছুকক শ্ৰী আৰু ধন প্ৰদান কৰে; ৰাজ্য-ইচ্ছুকক ৰাজ্য দিয়ে; আৰু ধৰ্ম-ইচ্ছুকক ধৰ্ম দান কৰে।
Verse 20
स्वर्गार्थिनां स्वर्गदञ्च पुत्रदं पुत्रकामिनां गवादिकामिनाङ्गोदं ग्रामदं ग्रामकामिनां
স্বৰ্গ-ইচ্ছুকক স্বৰ্গ দিয়ে; পুত্ৰ-ইচ্ছুকক পুত্ৰ দিয়ে। গৰু আদি ইচ্ছুকক গোদান-ফল দিয়ে; আৰু গাঁও-ইচ্ছুকক গাঁও প্ৰদান কৰে।
Verse 21
शिंशपायनादयश् चक्रुरिति ख परमिति ञ श्रीबलप्रदमिति ञ कामार्थिनां कामदञ्च सर्वसौभाग्यसम्प्रदम् गुणकीर्तिप्रदन्नॄणां जयदञ्जयकामिनाम्
‘শিংশপায়ন আদি লোকে এইটো ৰচনা কৰিলে’—এই কথা ‘খ’ দ্বাৰা সূচিত; ‘পৰম’—‘ঞ’ দ্বাৰা; আৰু ‘শ্ৰী আৰু বল প্ৰদানকাৰী’—এইটোও ‘ঞ’ দ্বাৰা। ই কামাৰ্থীসকলক কামফল দিয়ে, সকলো সৌভাগ্য দান কৰে, মানুহক গুণ আৰু কীৰ্তি দিয়ে, আৰু জয় কামনা কৰাসকলক বিজয় প্ৰদান কৰে।
Verse 22
सर्वेप्सूनां सर्वदन्तु मुक्तिदं मुक्तिकामिनां पापघ्नं पापकर्तॄणामाग्नेयं हि पुराणकम्
এই আগ্নেয় পুৰাণে সকলো সাধকক সকলো অভীষ্ট লাভ দিয়ে; মুক্তি কামনা কৰাসকলক মুক্তি প্ৰদান কৰে; আৰু পাপ কৰা লোকৰো পাপ নাশ কৰে।
Frequently Asked Questions
It provides a Purāṇic taxonomy of Vedic transmission—naming śākhās, indicating mantra/Brāhmaṇa measures, and linking these divisions to Vyāsa’s editorial role, thereby presenting textual organization as a theological act grounded in Viṣṇu.
By stating that mantra benefits all and fulfills the four puruṣārthas, then concluding with the Agneya Purāṇa’s phalaśruti (results of recitation/hearing), it frames textual classification as supportive of dharma and as a pathway culminating in mokṣa.