Adhyaya 99
Sūrya-pratiṣṭhā-kathana (Account of Installing Sūrya)
এই অধ্যায়ত ভগৱানে বাস্তু–প্ৰতিষ্ঠা আৰু ঈশান-कल्पৰ প্ৰসঙ্গত সূৰ্য-প্ৰতিষ্ঠাৰ বিধি বৰ্ণনা কৰে। বীজ/বৰ্ণ-সমূহৰ মন্ত্রক্ৰমে আৰম্ভ কৰি, পূৰ্বোক্ত মতে মণ্ডপ-বিন্যাস, স্নান আৰু শুদ্ধি আদি পূৰ্বকৰ্ম সম্পন্ন হয়। বিদ্যা-আসন/শয্যাত আচাৰ্যই ভাস্কৰৰ অঙ্গ-ন্যাস কৰি, পাছত ত্ৰি-তত্ত্ব স্থাপন আৰু স্বৰসহ খাদি-পঞ্চক ন্যস্ত কৰি মন্ত্র–তত্ত্ব–ৰূপৰ স্তৰিত স্থাপন দেখুৱায়। পিণ্ডী পুনঃশুদ্ধ কৰি তত্ত্ব-পঞ্চকৰ দ্বাৰা নিৰ্দিষ্ট স-দেশ-পদলৈকে ন্যাস বিস্তাৰ কৰা হয়। গুৰু সৰ্বতোমুখী শক্তি প্ৰতিষ্ঠা কৰি স্বহস্তে শক্তিযুক্ত সূৰ্যক প্ৰতিষ্ঠিত কৰে। শেষত ‘স্বামিন’ অন্ত নামৰীতি আৰু পূৰ্বোক্ত সূৰ্য-মন্ত্রসমূহৰ প্ৰামাণ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে পুনৰ দৃঢ় কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
ख , ग , घ , ङ च ॐ हूं स इति घ ह्रीं क्रियाशक्तये नम इति झ ॐ क्रियाशक्तये नम इति घ जप्त्वानुरूपतः इति ग , छ , च अथोनशततमो ऽध्यायः सूर्यप्रतिष्ठाकथनं ईश्वर उवाच वक्ष्ये सूर्यप्रतिष्ठाञ्च पूर्ववन्मण्डपादिकं स्नानादिकञ्च सम्याद्य पूर्वोक्तविधिना ततः
(মন্ত্ৰ-অক্ষৰ:) খ, গ, ঘ, ঙ, চ; তাৰপিছত ‘ॐ হূঁ স’ (ঘ); তাৰপিছত ‘হ্ৰীং—ক্ৰিয়াশক্তয়ে নমঃ’ (ঝ); তাৰপিছত ‘ॐ—ক্ৰিয়াশক্তয়ে নমঃ’ (ঘ); এইবোৰ যথানুৰূপ জপ কৰি (গ, ছ, চ)। এতিয়া আৰম্ভ হ’ল ঊনশততম নহয়, নব্বই-নবম অধ্যায়: ‘সূৰ্যপ্ৰতিষ্ঠাৰ কথন’। ঈশ্বৰ ক’লে: ‘মই সূৰ্যপ্ৰতিষ্ঠা, পূৰ্বৱৎ মণ্ডপাদি ব্যৱস্থা, আৰু স্নানাদি কৰ্মসমূহো, পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰে সম্যকভাৱে বৰ্ণনা কৰিম।’
Verse 2
विद्यामासनशय्यायां साङ्गं विन्यस्य भास्करं त्रितत्त्वं विन्यसेत्तत्र सस्वरं खादिपञ्चकं
বিদ্যাৰ আসন/শয্যাত ভাস্কৰৰ সাঙ্গ-ন্যাস কৰি, তাত ত্ৰিতত্ত্ব বিন্যাস কৰিব। তাৰপিছত স্বৰসহ ‘খ’ আদি পাঁচ (খাদি-পঞ্চক)ও বিন্যস্ত কৰিব।
Verse 3
शुद्ध्यादि पूर्ववत् कृत्वा पिण्डीं संशोध्य पूर्ववत् सदेशपदपर्यन्तं विन्यस्य तत्त्वपञ्चकं
পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰে শুদ্ধি আদি কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, পিণ্ডীকো সেইদৰে পুনৰ শোধন কৰি, ‘সদেশপদ’ পৰ্যন্ত তত্ত্ব-পঞ্চকৰ ন্যাস কৰিব লাগে।
Verse 4
शक्त्या च सर्वतोमुख्या संस्थाप्य विधिवततः स्वाणुना विधिवत् सूर्यं शक्त्यन्तं स्थापयेद्गुरुः
বিধিমতে সৰ্বতোমুখী শক্তিক স্থাপন কৰি, গুৰুৱে নিজৰ হাতে বিধি অনুসাৰে শক্তিযুক্ত সূৰ্যক স্থাপন কৰিব।
Verse 5
स्वाम्यन्तमथवादित्यं पादान्तन्नाम धारयेत् सूर्यमन्त्रास्तु पूर्वोक्ता द्रष्टव्याः स्थापनेपि च
তাৰ পিছত আদিত্যৰ পাদান্তত ‘স্বামিন্’ অন্তযুক্ত নাম ধাৰণ (অঙ্কিত) কৰিব লাগে। পূৰ্বোক্ত সূৰ্য-মন্ত্ৰসমূহ স্থাপনা-ক্ৰিয়াতো প্ৰযোজ্য।
Frequently Asked Questions
A staged installation workflow: aṅga-nyāsa of Bhāskara on the Vidyā-seat, placement of tri-tattva and tattva-pañcaka, khādi-pañcaka with vowels, repeated piṇḍī purification, and the prior installation of sarvatomukhī Śakti before establishing Sūrya.
It frames consecration as disciplined alignment of mantra (sound), tattva (principle), and ritual action (kriyā), so that correct Vāstu–pratiṣṭhā becomes a dharmic technology supporting worship, inner purification, and the integrated pursuit of bhukti and mukti.