Adhyaya 81
Chapter 81 — समयदीक्षाविधानम् (Procedure for Samaya Initiation)
এই অধ্যায়ত সময়-দীক্ষাৰ বিধান বৰ্ণিত। সময়-দীক্ষা শিষ্যত জ্ঞান উৎপন্ন কৰে আৰু মল আৰু মায়াৰ বন্ধন ছিন্ন কৰি ভুক্তি আৰু মুক্তি—দুয়োটাৰেই সাধন হয়। কলা-ভেদ অনুসাৰে দেহধাৰী অৱস্থা (প্ৰলয়-আকল; সকল) শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছে; দীক্ষা নিৰাধাৰা (তীব্ৰ শক্তিনিপাতজন্য) আৰু সাধাৰা (বিধি-আধাৰিত) ৰূপে, পুনৰ সময়াচাৰ আৰু যোগ্যতা অনুসাৰে সবীজা/নিৰ্বীজা ভেদে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। তাৰ পিছত শৈৱ-আগমিক ক্ৰম—বিঘ্ননাশ, ভূতশুদ্ধি, বিশেষ অৰ্ঘ্য, পঞ্চগব্য, অস্ত্ৰ-কৱচ প্ৰয়োগ, সৃষ্ট্যাদি/তাদাত্ম্য ন্যাস, আৰু শেষত ‘শিৱোऽহম্’ এই দৃঢ় নिश्चয়—বৰ্ণনা কৰা হয়। শিৱক মণ্ডল, কলশ, অগ্নি আৰু শিষ্যত প্ৰতিষ্ঠা কৰি বিধিয়ে বাহ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ লগতে অন্তৰ্মুক্তিও সাধে। তাৰপিছত হোমবিধি—আহুতি-দ্ৰব্য, সংখ্যা-নিয়ম, দীপন/তৰ্পণ, চৰু প্ৰস্তুতি, পূৰ্ণাহুতি—বিস্তারিত আছে। শেষত ভুক্তি-মুক্তি অনুসাৰে শিষ্য-নিয়ম, মন্ত্রজল/ভস্মে শুদ্ধি, পাশভেদৰ প্ৰতীকাৰ্থ, আৰু শিৱহস্ত প্ৰদান কৰি ভাবপূজাৰ অধিকাৰ দিয়া হয়। উপসংহাৰত কোৱা হৈছে যে সময়-দীক্ষা শৈৱ অৰ্চনাৰ যোগ্যতা প্ৰদান কৰে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये दमनकारोहणविधिर्नाम अशीतितमो ऽध्यायः अथैकाशीतितमो ऽध्यायः समयदीक्षाविधानं ईश्वर उवाच वाक्ष्यामि भोगमोक्षार्थं दीक्षां पापक्षयङ्करीं मलमायादिपाशानां विश्लेषः क्रियते यया
এইদৰে আদিমহাপুৰাণ আগ্নেয়ত “দমনকাৰোহণবিধি” নামৰ আশীতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া একাশীতিতম অধ্যায়—“সময়দীক্ষাবিধান” আৰম্ভ। ঈশ্বৰ ক’লে—ভোগ আৰু মোক্ষৰ বাবে, পাপক্ষয়কাৰী দীক্ষা মই বৰ্ণনা কৰিম; যাৰ দ্বাৰা মল, মায়া আদি পাশবন্ধনৰ বিশ্লেষণ আৰু ছেদন হয়।
Verse 2
ज्ञानञ्च जन्यते शिष्ये सा दीक्षा भुक्तिमुक्तिदा विज्ञातकलनामैको द्वितीयः प्रलयाकलः
যি দীক্ষাৰ দ্বাৰা শিষ্যত জ্ঞান জন্মে, সেই দীক্ষাই ভুক্তি আৰু মুক্তিদায়িনী। ‘কলা’ নামে পৰিচিত অৱস্থাসমূহৰ ভিতৰত দ্বিতীয়টো প্ৰলয়াকল।
Verse 3
तृतीयः सकलः शास्त्रे ऽनुग्राह्यस्त्रिविधो मतः तत्राद्यो मलमात्रेण मुक्तो ऽन्यो मलकर्मभिः
শাস্ত্ৰত তৃতীয় প্ৰকাৰক ‘সকল’ বুলি কোৱা হয় আৰু তাক অনুগ্ৰহৰ যোগ্য বুলি ধৰা হয়; সেয়া ত্ৰিবিধ। তাত প্ৰথমটো কেৱল (অৱশিষ্ট) মলমাত্ৰে মুক্ত হয়, আৰু আনটো মল আৰু কৰ্মৰ শোধনেৰে মুক্তি লাভ কৰে।
Verse 4
कलादिभूमिपर्यन्तं स्तवैस्तु सकलो यतः निराधाराथ साधारा दीक्षापि द्विविधा मता
কলাদি পৰা ভূমি-পর্যন্ত স্তৱৰ দ্বাৰা উপাসকক সৰ্বতোভাবে ‘সকল’ (পূৰ্ণ) কৰা হয়; সেয়ে দীক্ষা দুবিধ বুলি ধৰা হৈছে—নিরাধারা আৰু সাধারা।
Verse 5
निराधारा द्वयोस्तेषां साधारा सकलस्य तु आधारनिरपेक्षेण क्रियते शम्भुचर्यया
তাত দুটাৰ বাবে নিৰাধারা (আধাৰহীন) দীক্ষা, কিন্তু ‘সকল’ৰ বাবে সাধারা (আধাৰসহ) দীক্ষা। তথাপি শম্ভুচৰ্যাৰ দ্বাৰা ই আধাৰ-নিৰপেক্ষভাৱে সম্পন্ন হয়।
Verse 6
तीव्रशक्तिनिपातेन निराधारेति सा स्मृता आचार्यमूर्तिमास्थाय मायातीव्रादिभेदया
তীব্ৰ শক্তিৰ নিপাত (অৱতৰণ)ৰ দ্বাৰা তেওঁ ‘নিরাধারা’ বুলি স্মৃত। আচার্য-মূর্তি ধাৰণ কৰি তেওঁ ‘মায়া’, ‘তীব্ৰ’ আদি ভেদ অনুসাৰে কাৰ্য কৰে।
Verse 7
शक्त्या यां कुरुते शम्भुः सा साधिकरणोच्यते प्रलयानल इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रलयात्मक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः इयं चतुर्विधा प्रोक्ता सवीजा वीजवर्जिता
শক্তিৰ দ্বাৰা শম্ভুৱে যি (ক্ৰিয়া/ব্যৱস্থা) কৰে, তাক ‘সাধিকৰণা’ বুলি কোৱা হয়। চিহ্নিত পুথি-পাঠত ‘প্ৰলয়ানল’ আছে, আৰু অন্য চিহ্নিত পাঠত ‘প্ৰলয়াত্মক’ আছে। ই চতুৰ্বিধ বুলি প্ৰোক্ত—সবীজা আৰু বীজবর্জিতা (আদি ভেদসহ)।
Verse 8
साधिकारानधिकारा यथा तदभिधीयते समयाचारसंयुक्ता सवीजा जायते नृणां
শাস্ত্ৰত যেনেকৈ কোৱা হৈছে, মানুহৰ নিজ নিজ অৱস্থাৰ অনুসাৰে কেতিয়াবা অধিকাৰ আৰু কেতিয়াবা অনধিকাৰ হয়। যথোচিত সময়াচাৰ (প্ৰচলিত আচাৰ) যুক্ত হ’লে কৰ্ম ‘সবীজ’ হৈ ফলপ্ৰদ হয়।
Verse 9
निर्वीजा त्वसमर्थानां समयाचारवर्जिता नित्ये नैमित्तिके काम्ये यतः स्यादधिकारिता
কিন্তু যিসকল অসমৰ্থ, তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্ম ‘নিৰ্বীজ’ বুলি কোৱা হয় আৰু সেয়া সময়াচাৰবর্জিতো। এই কাৰণেই নিত্য, নৈমিত্তিক আৰু কাম্য কৰ্মত (কিছু পৰিমাণে) অধিকাৰিতা প্ৰযোজ্য হয়।
Verse 10
साधिकारा भवेद्दीक्षा साधकाचार्ययोरतः निर्वीजा दीक्षितानान्तु यदास मम पुत्रयोः
সেয়ে দীক্ষা তেনেকুৱা, যিয়ে সাধক আৰু আচার্য—উভয়কে যথাযথ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। কিন্তু দীক্ষিত যদি ‘নিৰ্বীজ’ হয়, তেন্তে সেই দীক্ষা নিষ্ফল হয়—যেনে মোৰ পুত্ৰসকলৰ ক্ষেত্ৰত হৈছিল।
Verse 11
नित्यमात्राधिकारत्वद्दीक्षा निरधिकारिका द्विविधेयं द्विरूपा हि प्रत्येकमुपजायते
ই নিত্য কৰ্মৰ বাবেই মাত্ৰ অধিকাৰ দিয়ে, সেয়ে এই দীক্ষাক ‘নিৰধিকারিকা’ বুলি কোৱা হয়। ই দ্বিবিধ; আৰু প্ৰত্যেকটোও পুনৰ দ্বিৰূপে উদ্ভৱ হয়।
Verse 12
एका क्रियावती तत्र कुण्डमण्डलपूर्विका मनोव्यापारमात्रेण या सा ज्ञानवती मता
তাত এটা ‘ক্ৰিয়াৱতী’, যি কুণ্ড আৰু মণ্ডলৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি সহ কৰা হয়। আৰু যি কেৱল মনোব্যাপাৰমাত্ৰে সম্পন্ন হয়, তাক ‘জ্ঞানৱতী’ বুলি ধৰা হয়।
Verse 13
इत्थं लब्धाधिकारेण दीक्षाअचार्येण साध्यते स्कन्ददीक्षां गुरुः कुर्यात् कृत्वा नित्यक्रियां ततः
এইদৰে দীক্ষা-আচাৰ্যই বিধিপূৰ্বক অধিকাৰ লাভ কৰিলে কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব লাগে। তাৰ পিছত নিত্যকৰ্ম কৰি গুৰু স্কন্দ-দীক্ষা প্ৰদান কৰিব।
Verse 14
प्रणवार्ग्यकराम्भोजकृतद्वाराधिपार्चणः विघ्नानुत्सार्य देहल्यां न्यस्यास्त्रं स्वासने स्थितः
প্ৰণৱ আৰু অৰ্ঘ্যৰে পবিত্ৰ কৰা হাতে দ্বাৰাধিপতিৰ পূজা কৰিব। বিঘ্ন দূৰ কৰি দেহলীত ‘অস্ত্ৰ’ ন্যাস কৰি নিজ আসনত বহিব।
Verse 15
कुर्वीत भूतसंशुद्धिं मन्त्रयोगं यथोदितं तिलतण्डुलसिद्धार्थकुशदूर्वाक्षतोदकं
যথোক্ত বিধি অনুসাৰে ভূত-শুদ্ধি কৰি মন্ত্ৰ-যোগ প্ৰয়োগ কৰিব; তিল, চাউল, সৰিষা, কুশ, দূৰ্বা, অক্ষত আৰু জল ব্যৱহাৰ কৰিব।
Verse 16
सयवक्षीरनीरञ्च विशेषार्घ्यमिदन्ततः तदम्बुना द्रव्यशुद्धिं तिलकं स्वासनात्मनोः
তাৰ পিছত বিশেষ অৰ্ঘ্য—যৱ, ক্ষীৰ আৰু জলসহ। সেই জলে দ্ৰব্য-শুদ্ধি কৰি নিজৰ আসন আৰু নিজে তিলক ধাৰণ কৰিব।
Verse 17
पूजनं मन्त्रशिद्धिञ्च पञ्चगव्यञ्च पूर्ववत् लाजचन्दनसिद्धार्थभस्मदूर्वाक्षतं कुशान्
পূৰ্বৱৎ পূজা কৰি মন্ত্ৰসিদ্ধি সাধন কৰিব আৰু পঞ্চগব্য প্ৰস্তুত কৰিব; লগতে লাজা, চন্দন, সৰিষা, ভস্ম, দূৰ্বা, অক্ষত আৰু কুশো ৰাখিব।
Verse 18
विकिरान् शुद्धलाजांस्तान् सधूपानस्त्रमन्त्रितान् कृतनित्यक्रियाद्वय इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः भस्मदूर्वाक्षतानिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शस्त्राम्बुप्रोक्षितानेतान् कवचेनावगुण्ठितान्
শুদ্ধ লাজা ধূপসহ ছটিয়াই, অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰিব। নিত্যকৰ্মৰ দুয়ো বিধি সম্পন্ন কৰি, অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে পবিত্ৰ কৰা জলে প্ৰোক্ষণ কৰি, পাছত কবচ-মন্ত্ৰে ৰক্ষাবেষ্টন কৰিব।
Verse 19
नानाग्रहणाकारान् विघ्नौघविनिवारकान् दर्भाणान्तालमानेन कृत्वा षट्त्रिंशता दलैः
বিঘ্নৰ ঢৌ নিবারণৰ বাবে ধৰা-যোগ্য নানা আকাৰ গঢ়িব; তাল-মান দৈৰ্ঘ্যৰ দৰ্ভাৰ অগ্ৰভাগ লৈ, ছত্রিশ দলেৰে সেয়া নিৰ্মাণ কৰিব।
Verse 20
सप्तजप्तं शिवास्त्रेण वेणीं बोधासिमुत्तमं शिवमात्मनि विन्यस्य सृष्ट्याधारमभीप्सितं
শিৱাস্ত্ৰ সাতবাৰ জপ কৰি, বেণী আৰু উত্তম বোধাসি (বোধ-খড়্গ) গ্ৰহণ কৰিব। ন্যাসে নিজৰ ভিতৰত শিৱক স্থাপন কৰি, অভীষ্ট সৃষ্ট্যাধাৰ লাভ কৰিব।
Verse 21
निष्कलं च शिवं न्यस्य शिवो ऽहमिति भावयेत् उष्णीषं शिरसि न्यस्य अलं कुर्यात्स्वदेहकं
নিষ্কল শিৱৰ ন্যাস কৰি ‘শিৱোঽহং’ বুলি ভাবিব। উষ্ণীষ শিৰত ন্যাসপূৰ্বক স্থাপন কৰি, নিজৰ দেহ অলংকৃত আৰু পবিত্ৰ কৰিব।
Verse 22
गन्धमण्डनकं स्वीये विदध्याद्दक्षिणे करे विधिनात्रार्चयेदीशमित्थं स्याच्छिवमस्तकं
গন্ধ-মণ্ডনক (সুগন্ধ অলংকাৰ) নিজৰ সোঁহাতে স্থাপন কৰিব। তাৰপাছত বিধি অনুসাৰে ঈশৰ অর্চনা কৰিব; এইদৰে (পূজাক্ৰমত) শিৱ-মস্তক স্থাপিত হয়।
Verse 23
विन्यस्य शिवमन्त्रेण भास्वरं निजमस्तके शिवादभिन्नमात्मानं कर्तारं भावयेद्यथा
শিৱমন্ত্ৰে নিজ মস্তকত ন্যাস স্থাপন কৰি, সাধকে নিজকে দীপ্তিমান, কৰ্তা আৰু শিৱৰ সৈতে অভিন্ন আত্মা ৰূপে তদ্ৰূপ ধ্যান কৰিব।
Verse 24
मण्डले कर्मणां साक्षी कलशे यज्ञरक्षकः होमाधिकरणं वह्नौ शिष्ये पाशविमोचकः
মণ্ডলত তেওঁ সকলো কৰ্মৰ সাক্ষী; কলশত যজ্ঞৰ ৰক্ষক; অগ্নিত হোমৰ অধিষ্ঠান-অধিকাৰ; আৰু শিষ্যত পাশবন্ধনৰ পৰা বিমোচক হন।
Verse 25
स्वात्मन्यनुगृहीतेति षडाधारो य ईश्वरः सो ऽहमेवेति कुर्वीत भावं स्थिरतरं पुनः
‘মই মোৰ নিজ আত্মাতেই অনুগৃহীত’ বুলি ভাবি, ‘ষড়াধাৰত স্থিত যি ঈশ্বৰ, সেয়া মইয়েই’—এই বিশ্বাস পুনঃ পুনঃ অধিক দৃঢ় কৰিব।
Verse 26
ज्ञानखड्गकरः स्थित्वा नैरृत्याभिमुखो नरः सार्घ्याम्बुपञ्चगव्याभ्यां प्रोक्षयेद्यागमण्डपं
জ্ঞানখড়্গ হাতত লৈ নৈঋত্য (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশালৈ মুখ কৰি থিয় হৈ, আচার্যই অৰ্ঘ্যজল আৰু পঞ্চগব্যেৰে যাগমণ্ডপ প্ৰোক্ষণ কৰিব।
Verse 27
चतुष्पथान्तसंस्कारैः संस्कुर्यादीक्षणादिभिः विक्षिप्य विकरांस्तत्र कुशकूर्चोपसंहरेत्
চতুষ্পথত সম্পন্ন সংস্কাৰৰ অন্তত, ঈক্ষণ আদি ক্ৰিয়াৰে শুদ্ধি সম্পূৰ্ণ কৰিব; তাত বিকিৰ দ্ৰব্য ছটিয়াই দি, পাছত কুশকূৰ্চেৰে সেয়া সংগ্ৰহ কৰি উপসংহাৰ কৰিব।
Verse 28
तानीशदिशि वर्धन्यामासनायोपकल्पयेत् नैरृते वास्तुगीर्वाणान् द्वारे लक्ष्मीं प्रपूजयेत्
সেই দ্ৰব্যসমূহ ঈশান দিশাত শুভ ‘বৰ্ধনী’ স্থানত আসনৰূপে সজাব। নৈঋত দিশাত বাস্তু-দেৱতাসকলক পূজা কৰিব আৰু দুৱাৰত বিধিপূৰ্বক লক্ষ্মীৰ আৰাধনা কৰিব।
Verse 29
आप्ये रत्नैः पूरयन्तीं हृदा मण्डपरूपिणीं अस्त्राम्बु इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शिष्ये पापविमोचक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः साम्बुवस्त्रे सरत्ने च धान्यस्थे पश्चिमानने
জলপাত্ৰত ‘হৃদা’ মন্ত্ৰেৰে ৰত্নেৰে পৰিপূৰ্ণ মণ্ডলৰূপিণী শক্তিক ভাবনা/স্থাপন কৰিব। (কিছুমান চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিত ইয়াত ‘অস্ত্ৰাম্বু’ পাঠ; আৰু শিষ্যোপদেশত ‘পাপবিমোচক’ পাঠ পোৱা যায়।) তাক পানীত সিক্ত বস্ত্ৰৰ ওপৰত, ৰত্নসহ, ধান্যশয্যাত স্থাপন কৰি মুখ পশ্চিমমুখী কৰিব।
Verse 30
ऐशे कुम्भे यजेच्छम्भुं शक्तिं कुम्भस्य दक्षिणे पश्चिमस्यान्तु सिंहस्थां वर्धनीं खड्गरूपिणीं
এনেধৰণৰ কুম্ভত শম্ভু (শিৱ)ৰ পূজা কৰিব। কুম্ভৰ দক্ষিণফালে শক্তিৰ আৰাধনা কৰিব; পশ্চিমফালে সিংহাসনস্থ, খড়্গৰূপিণী বৰ্ধনীক পূজা কৰিব।
Verse 31
दिक्षु शक्रादिदिक्पालान्विष्ण्वन्तान् प्रणवासनान् वाहनायुधसंयुक्तान् हृदाभ्यर्च्य स्वनामभिः
আঠ দিশাত ইন্দ্ৰ আদি দিকপালসকলক—বিষ্ণু পৰ্যন্ত—প্ৰণৱ (ওঁ) আসনত অধিষ্ঠিত, নিজ নিজ বাহন আৰু আয়ুধসহ, হৃদয়ত পূজা কৰি, প্ৰত্যেকক স্বনামে আহ্বান কৰিব।
Verse 32
प्रथमन्तां समादाय कुम्भस्याग्राभिगामिनीं अविच्छिन्नपयोधरां भ्रामयित्वा प्रदक्षिणं
প্ৰথম ধাৰা/অৰ্পণ গ্ৰহণ কৰি, কুম্ভৰ অগ্ৰভাগ অভিমুখী অবিচ্ছিন্ন প্ৰবাহক সোঁফালে (ঘড়ীৰ দিশে) ঘূৰাই প্ৰদক্ষিণা কৰিব।
Verse 33
शिवाज्ञां लोकपालानां श्रावयेन्मूलमुच्चरन् संरक्षत यथायोगं कुम्भं धृत्वाथ तां धारेत्
মূলমন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি লোকপালসকলক শিৱৰ আজ্ঞা শুনাব—“যথাযথভাৱে এই ক্ৰিয়াৰ ৰক্ষা কৰা।” তাৰ পিছত অভিষিক্ত কুম্ভ গ্ৰহণ কৰি বিধিমতে তাক ধাৰণ কৰিব।
Verse 34
ततः स्थिरासने कुम्भे साङ्गं सम्पूज्य शङ्करं विन्यस्य शोध्यमध्वानं वर्धन्यामस्त्रमर्चयेत्
তাৰ পিছত স্থিৰ আসনত থকা কুম্ভত শংকৰক সাঙ্গসহ সম্পূৰ্ণ পূজা কৰি, শোধনীয় অধ্বাৰ ন্যাস সম্পন্ন কৰি, তাতেই ‘বৰ্ধনী’ অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰৰ অর্চনা কৰিব।
Verse 35
ः अस्त्रासनाय हूं फट् ॐ ॐ अस्त्रमूर्तये नमः ॐ हूं फट् पाशुपतास्त्राय नमः ॐ ॐ हृदयाय हूं फट् नमः ॐ श्रीं शिरसे हूं फट् नमः ॐ यं शिखायै हूं फट् नमः ॐ गूं कवचाय हूं फट् नमः ॐ फट् अस्त्राय हूं फट् नमःचतुर्वक्त्रं सदंष्ट्रञ्च स्मरेदस्त्रं सशक्तिकं समुद्गरत्रिशूलासिं सूर्यकोटिसमप्रभं
মন্ত্ৰ—“ḥ অস্ত্ৰাসনায় হূঁ ফট্। ॐ ॐ অস্ত্ৰমূর্তয়ে নমঃ। ॐ হূঁ ফট্ পাশুপতাস্ত্রায় নমঃ। ॐ ॐ হৃদয়ায় হূঁ ফট্ নমঃ। ॐ শ্রীং শিরসে হূঁ ফট্ নমঃ। ॐ যং শিখায়ৈ হূঁ ফট্ নমঃ। ॐ গূঁ কবচায় হূঁ ফট্ নমঃ। ॐ ফট্ অস্ত্ৰায় হূঁ ফট্ নমঃ।” তাৰ পিছত অস্ত্ৰৰ ধ্যান কৰিব—চতুৰ্মুখ, দংশট্ৰাযুক্ত, শক্তিসহ, মুদ্গৰ-ত্রিশূল-অসি ধাৰণকাৰী, আৰু কোটি সূৰ্যসম প্ৰভাযুক্ত।
Verse 36
भगलिङ्गसमायोगं विदध्याल्लिङ्गमुद्रया अट् ॐ ॐ अस्त्रमूर्तये नमः ॐ स्वां स्वं क्रूं फट् पाशुपतास्त्राय स्वाहा ॐ ॐ हृदयाय क्रूं फट् नमः ॐ पं शिखायै क्रूं फट् नमः ॐ खं कवचाय क्रूं फट् नमः ॐ हं फट् अस्त्राय फट् नमः इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्गुष्ठेन स्पृशेत् कुम्भं हृदा मुष्ट्यास्त्रवर्धनीं
লিঙ্গমুদ্ৰাৰে “অট্” বুলি ভগ-লিঙ্গৰ সমায়োগ সম্পন্ন কৰিব। (তাৰ পিছত) মন্ত্ৰ—“ॐ ॐ অস্ত্ৰমূর্তয়ে নমঃ। ॐ স্বাঁ স্বং ক্রূঁ ফট্ পাশুপতাস্ত্রায় স্বাহা। ॐ ॐ হৃদয়ায় ক্রূঁ ফট্ নমঃ। ॐ পং শিখায়ৈ ক্রূঁ ফট্ নমঃ। ॐ খং কবচায় ক্রূঁ ফট্ নমঃ। ॐ হং ফট্ অস্ত্ৰায় ফট্ নমঃ।” এইটো চিহ্নিত পুথিৰ পাঠ। অঙ্গুষ্ঠে কুম্ভ স্পৰ্শ কৰিব; হৃদয়স্থানে মুষ্টি কৰি অস্ত্ৰ-বৰ্ধনী মুদ্ৰা কৰিব।
Verse 37
भुक्तये मुक्तये त्वादौ मुष्टिना वर्धनीं स्पृशेत् कुम्भस्य मुखरक्षार्थं ज्ञानखड्गं समर्पयेत्
আৰম্ভতে ভোগ আৰু মোক্ষৰ বাবে মুষ্টিৰে ‘বৰ্ধনী’ স্পৰ্শ কৰিব। কুম্ভৰ মুখৰক্ষা কৰিবলৈ ‘জ্ঞানখড়্গ’ সমৰ্পণ/স্থাপন কৰিব।
Verse 38
शस्त्रञ्च मूलमन्त्रस्य शतं कुम्भे निवेशयेत् तद्दशांशेन वर्धन्यां रक्षां विज्ञापयेत्ततः
মূল-মন্ত্ৰৰ শত জপ/সংস্কাৰসহ অস্ত্ৰটো কলহত স্থাপন কৰিব। তাৰ পাছত তাৰ দশাংশ (দহ)ৰে বর্ধনীত ৰক্ষা-ক্ৰিয়াৰ বিধিবৎ বিজ্ঞাপন/অধিষ্ঠান কৰিব।
Verse 39
यथेदं कृतयत्नेन भगवन्मखमन्दिरं रक्षणीयं जगन्नाथ सर्वाध्वरधर त्वया
হে ভগৱান জগন্নাথ, সৰ্ব যজ্ঞৰ ধাৰক! এই মখ-মন্দিৰ যথোচিত প্ৰচেষ্টাৰে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে; সেয়ে আপুনি ইয়াক ৰক্ষা কৰক।
Verse 40
प्रणवस्थं चतुर्बाहुं वायव्ये गणमर्चयेत् स्थण्डिले शिवमभ्यर्च्य सार्घ्यकुण्डं व्रजेन्नरः
বায়ব্য কোণত প্ৰণৱস্থিত চতুৰ্বাহু গণক পূজা কৰিব। স্থণ্ডিলত শিৱক অভ্যৰ্চনা কৰি পাছত সাধকে সাৰ্ঘ্য-কুণ্ডলৈ যাব।
Verse 41
निविष्टो मन्त्रतृप्त्यर्थमर्घ्यगन्धघृतादिकं वामे ऽसव्ये तु विन्यस्य समिद्दर्भतिलादिकं
আসন লৈ মন্ত্র-তৃপ্তিৰ বাবে বাওঁফালে অৰ্ঘ্য, গন্ধ, ঘৃত আদি ৰাখিব; আৰু আনফালে সমিধ, দৰ্ভ, তিল আদি সজাব।
Verse 42
कुण्डवह्निस्रुगाज्यादि प्राग्वत् संस्कृत्य भावयेत् मुख्यतामूर्ध्ववक्त्रस्य हृदि वह्नौ शिवं यजेत्
কুণ্ড, অগ্নি, স্ৰুক, আজ্য আদি পূৰ্ববৎ সংস্কাৰ কৰি ভাবনা/ধ্যান কৰিব। ঊৰ্ধ্ববক্ত্ৰ ৰূপক মুখ্য মানি অগ্নিৰ হৃদয়ত শিৱক যজন কৰিব।
Verse 43
स्वमूर्तौ शिवकुम्भे च स्थण्डिले त्वग्निशिष्ययोः सृष्टिन्यासेन विन्यस्य शोध्याध्वानं यथाविधि
নিজ দেহ-মূর্তি, শিৱ-কুম্ভ, স্থণ্ডিল (যজ্ঞভূমি) আৰু নিজে–অগ্নি–শিষ্য—ইয়াৰ ওপৰত সৃষ্টিন্যাস স্থাপন কৰি, বিধি অনুসাৰে অধ্বা (তত্ত্ব-মন্ত্ৰ-ক্রম) শোধন কৰিব লাগে।
Verse 44
कुण्डमानं मुखं ध्यात्वा हृदाहुतिभिरीप्सितं वीजानि सप्तजिह्वानामग्नेर्होमाय भण्यते
কুণ্ডৰ মানক দিৱ্য মুখ বুলি ধ্যান কৰি, হৃদয়-আহুতি ৰূপে ইচ্ছিত হবি অৰ্পণ কৰিব; তাৰ পিছত হোমৰ বাবে অগ্নিৰ সপ্তজিহ্বাৰ বীজাক্ষৰ উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 45
विरेफावन्तिमौवर्णौ रेफषष्ठस्वरान्वितौ इन्दुविन्दुशिखायुक्तौ जिह्वावीजानुपक्रमात्
‘ৱ’ আৰু ‘ৰ’—এই দুটা বৰ্ণ ৰেফযুক্ত, ষষ্ঠ স্বৰৰ সৈতে সংযুক্ত, আৰু ইন্দু (অর্ধচন্দ্ৰ), বিন্দু (অনুস্বাৰ) আৰু শিখা-চিহ্নে চিহ্নিত—জিহ্বা-বীজৰ ক্রমানুসাৰে।
Verse 46
हिरण्या वनका रक्ता कृष्णा तदनु सुप्रभा अतिरिक्ता बहुरूपा रुद्रेन्द्राग्न्याप्यदिङ्मुखा
তেওঁ স্বৰ্ণবৰ্ণা, বনবাসিনী, ৰক্তবৰ্ণা আৰু কৃষ্ণবৰ্ণা; পুনৰ অতি দীপ্তিময়ী; অতিরিক্ত (অতিশয় তেজস্বিনী), বহুৰূপিণী; আৰু ৰুদ্র, ইন্দ্ৰ, অগ্নি তথা দিশসমূহৰ ফালে মুখ কৰা।
Verse 47
क्षीरादिमधुरैर् होमं कुर्याच्छान्तिकपौष्टिके अभिचारे तु पिण्याकसक्तुकञ्चुककाञ्चिकैः
শান্তিক আৰু পুষ্টিক কৰ্মত ক্ষীৰ আদি মধুৰ দ্ৰব্যেৰে হোম কৰিব লাগে; কিন্তু অভিচাৰত পিণ্যাক, সত্তু, কঞ্চুক (ভূসি/খোলা) আৰু কাঞ্চিক (টেঙা মাঁড়)ৰে আহুতি দিব লাগে।
Verse 48
लवणैर् आजिकातक्रकटुतैलैश् च कण्टकैः वायव्ये कालमर्चयेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः समिद्भिरपि वक्राभिः क्रुद्धो भाष्याणुना यजेत्
লৱণ, সৰিষা, মাখনীয়া পানী (তাক), তীক্ষ্ণ তেল আৰু কাঁটা সহ বায়ব্য (উত্তৰ‑পশ্চিম) দিশত ‘কাল’ক সমৰ্চন কৰিব—এয়া চিহ্নিত পাণ্ডুলিপি‑পাঠ। ক্ৰোধাৱস্থাতো বাঁকা সমিধাৰে ভাষ্য‑নির্দেশ অনুসৰি হোম কৰিব।
Verse 49
कदम्बकलिकाहोमाद्यक्षिणी सिद्ध्यति ध्रुवं बन्धूककिंशुकादीनि वश्याकर्षाय होमयेत्
কদম্বৰ কলিকা অগ্নিত হোম কৰিলে যক্ষিণী নিশ্চিতভাৱে সিদ্ধ হয়। বশীকৰণ আৰু আকর্ষণৰ বাবে বন্ধূক, কিঞ্চুক আদি দিয়ে হোম কৰিব।
Verse 50
बिल्वं राज्याय लक्ष्मार्थं पाटलांश् चम्पकानपि पद्मानि चक्रवर्तित्वे भक्ष्यभोज्यानि सम्पदे
ৰাজ্যলাভৰ বাবে বিল্ব; লক্ষ্মীপ্ৰাপ্তিৰ বাবে পাটলা আৰু চম্পকো। চক্রৱৰ্তিত্বৰ বাবে পদ্ম; আৰু সম্পদৰ বাবে ভক্ষ্য‑ভোজ্য আহাৰ (অৰ্পণযোগ্য)।
Verse 51
दूर्वा व्याधिविनाशाय सर्वसत्त्ववशीकृते प्रियङ्गुपाटलीपुष्पं चूतपत्रं ज्वरान्तकं
দূৰ্বা ঘাঁহ ব্যাধিনাশৰ বাবে আৰু সকলো সত্ত্বক বশ কৰিবলৈ (উপযোগী)। প্ৰিয়ঙ্গু আৰু পাটলীৰ ফুল, আৰু আমপাত জ্বৰান্তক।
Verse 52
मृत्युञ्जयो मृत्युजित् स्याद् वृद्धिः स्यात्तिलहोमतः रुद्रशान्तिः सर्वशान्त्यै अथ प्रस्तुतमुच्यते
মৃত্যুঞ্জয় (মন্ত্ৰ/বিধি) দ্বাৰা মানুহ মৃত্যুজিত হয়; তিল‑হোমৰ পৰা বৃদ্ধি (সমৃদ্ধি) হয়। ৰুদ্ৰ‑শান্তি সৰ্বশান্তি লাভৰ বাবে; এতিয়া প্ৰস্তুত বিধান কোৱা হৈছে।
Verse 53
आहुत्यष्टशतैर् मूलमङ्गानि तु दशांशतः सन्तर्पयेत मूलेन दद्यात् पूर्णां यथा पुरा
আঠশ আহুতি অৰ্পণ কৰি, তাৰ দশমাংশেৰে বিধিৰ অঙ্গ-উপাঙ্গসমূহ সন্তৰ্পণ কৰিব। তাৰ পাছত মূলমন্ত্ৰেৰে পুৰ্ববিধি অনুসাৰে পূৰ্ণাহুতি দিব।
Verse 54
तथा शिष्यप्रवेशाय प्रतिशिष्यं शतं जपेत् दुर् निमित्तापसाराय सुनिमित्तकृते तथा
একেদৰে শিষ্যপ্ৰৱেশ (দীক্ষা)ৰ বাবে প্ৰতিশিষ্যৰ নিমিত্তে শতবাৰ জপ কৰিব। দুৰ্নিমিত্ত অপসাৰণ আৰু সুনিমিত্ত উৎপন্ন কৰিবলৈও তেনেদৰে জপ কৰিব।
Verse 55
शतद्वयञ्च होतव्यं मूलमन्त्रेण पूर्ववत् मूलाद्यष्टास्त्रमन्त्राणां स्वाहान्तैस्तर्पणं सकृत्
পূৰ্ববৎ মূলমন্ত্ৰেৰে দুশ আহুতি দিব লাগে। তাৰ পাছত মূলৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা আঠটা অস্ত্ৰমন্ত্ৰৰ ‘স্বাহা’ অন্তযুক্ত পদেৰে এবাৰ তৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 56
शिखासम्पुटितैर् वीजैर् ह्रूं फडन्तैश् च दीपनं ॐ हौं शिवाय स्वाहेत्यादिमन्त्रैश् च तर्पणं
শিখা-সম্পুটিত বীজমন্ত্ৰসমূহেৰে আৰু ‘হ্ৰূঁ’ বীজৰ ‘ফট্’ অন্তযুক্ত অস্ত্ৰপ্ৰয়োগেৰে দীপন কৰিব। আৰু ‘ওঁ হৌঁ শিৱায় স্বাহা’ আদি মন্ত্ৰেৰে তৰ্পণ কৰিব।
Verse 57
ॐ ह्रूं ह्रौं ह्रीं शिवाय ह्रूं फडित्यादिदीपनं ततः शिवाम्भसा स्थालीं क्षालितां वर्मगुण्ठितां
‘ওঁ হ্ৰূঁ হ্ৰৌঁ হ্ৰীঁ শিৱায় হ্ৰূঁ ফট্’ আদি অক্ষৰেৰে দীপন কৰিব। তাৰ পাছত শিৱাম্ভ (শিৱ-জল)েৰে স্থালী ধুই, বর্ম (ৰক্ষাকবচ)েৰে দৃঢ়ভাৱে গুণ্ঠিত কৰি সুৰক্ষিত কৰিব।
Verse 58
चन्दनादिसमालब्धां बध्नीयात् कटकं गले वर्मास्त्रजप्तसद्दर्भपत्राभ्यां चरुसिद्धये
চন্দন আদি লেপন কৰি গলাত কটক (তাবিজ) বান্ধিব। বৰ্ম আৰু অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰ জপিত পবিত্ৰ দৰ্ভপত্ৰৰ দুটা পাতৰে চৰু-সিদ্ধি হয়।
Verse 59
हुं फडन्तैश् च ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ हूं हौं हूं शिवाय हूमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ क्रं हौं क्रं शिवाय क्रूं इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः धर्मगुण्ठितामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वर्माद्यैर् आसने दत्ते सार्धेन्दुकृतमण्डले न्यस्तायां मूर्तिभूतायां भावपुष्पैः शिवं यजेत्
‘হুṃ’ বীজৰ সৈতে ‘ফট্’ (কিছুমান চিহ্নিত পাঠত) যোগ কৰি মন্ত্রৰূপ প্ৰয়োগ কৰিব—যেনে ‘ॐ হুṃ হৌṃ হুṃ শিবায় হুṃ’ (এটা পাঠ) অথবা ‘ॐ ক্রṃ হৌṃ ক্রṃ শিবায় ক্রূṃ’ (অন্য পাঠ)। বৰ্মাদি ৰক্ষোপকৰণযুক্ত আসনত, সাৰ্ধেন্দু-কৃত মণ্ডলত, ন্যাসে মূর্তিভূত দেবতা স্থাপন হলে, ভাবপুষ্পে শিৱপূজা কৰিব।
Verse 60
वस्त्रबद्धमुखायां वा स्थाल्यां पुष्पैर् वहिर्भवैः चुल्ल्यां पश्चिमवक्त्रायां न्यस्तायां मानुषात्मना
অথবা বস্ত্ৰেৰে বাঁধা মুখযুক্ত স্থালীত বাহিৰৰ পৰা অনা ফুল থ’ব। সেই স্থালী মানৱ সাধকে চুল্লীত পশ্চিমমুখ কৰি স্থাপন কৰিব।
Verse 61
न्यस्ताहङ्कारवीजायां शुद्धायां वीक्षणादिभिः धर्माधर्मशरीरायां जप्तायां मानुषात्मना
যেতিয়া অহংকাৰ-বীজ ন্যাস কৰা হয় আৰু বীক্ষণাদি সাধনাৰে (অন্তঃক্ষেত্ৰ) শুদ্ধ হয়, তেতিয়া ধৰ্ম-অধৰ্মময় দেহত মানৱ আত্মাই জপ কৰিলে অন্তঃশুদ্ধি সিদ্ধ হয়।
Verse 62
स्थालीमारोपयेदस्त्रजप्तां गव्याम्बुमार्जितां गव्यं पयो ऽस्त्रसंशुद्धं प्रासादशतमन्त्रितं
অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে জপিত স্থালী (বিধিত) স্থাপন কৰি গোমূত্ৰে পৰিমাৰ্জন কৰিব। তাৰ পিছত অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে শুদ্ধ আৰু ‘প্ৰাসাদ’ মন্ত্ৰ শতবাৰ জপে অভিমন্ত্রিত গাইৰ দুধ ব্যৱহাৰ কৰিব।
Verse 63
तुण्डलान् श्यामकादीनां निक्षिपेत्तत्र तद्यथा एकशिष्यविधानाय तेषां प्रसृतिपञ्चकं
তাত তুণ্ডল আৰু শ্যামক আদি বিধি অনুসাৰে স্থাপন কৰিব লাগে; এক শিষ্যবিধানৰ বাবে সিহঁতৰ পৰিমাণ পাঁচ প্ৰসৃতি।
Verse 64
प्रसृतिं प्रसृतिं पश्चाद्वर्धयेद् द्व्यादिषु क्रमात् कुर्याच्चानलमन्त्रेण पिधानं कवचाणुना
তাৰ পাছত দুইৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ৰমে ক্ৰমে এক এক প্ৰসৃতি বৃদ্ধি কৰিব লাগে; তাৰপিছত অনল-মন্ত্ৰে আৰু সূক্ষ্ম কবচ-মন্ত্ৰে পিধান (সমাপন/মুদ্ৰণ) কৰিব লাগে।
Verse 65
शिवाग्नौ मूलमन्त्रेण पूर्वास्यश् चरुकं पचेत् सुखिन्ने तत्र तच्चुल्ल्यां श्रुवमापूर्य सर्पिषा
পূৰ্বমুখ হৈ শিৱাগ্নিত মূল-মন্ত্ৰ জপ কৰি চৰু পকাব লাগে; সি ভালদৰে পকিলে, সেই চুল্লিতেই শ্ৰুৱক ঘৃতৰে পূৰ্ণ কৰিব লাগে।
Verse 66
स्वाहान्तैः संहितामन्त्रैर् दत्वा तप्ताभिघारणं संस्थाप्य मण्डले स्थालीं सद्दर्भे ऽस्त्राणुना कृते
‘স্বাহা’ অন্ত সংহিতা-মন্ত্ৰে তপ্তাভিঘাৰণ (গৰম ছিটা) দি; তাৰপিছত মণ্ডলত শুদ্ধ দৰ্ভৰ ওপৰত স্থালী স্থাপন কৰি, সূক্ষ্ম অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে ৰক্ষা-বিধান সম্পন্ন কৰি ক্ৰম সুস্থিৰ কৰিব লাগে।
Verse 67
प्रणवेन पिधायास्यां तद्देहलेपनं हृदा सुशीतलो भवत्येवम् प्राप्य शीताभिघारणं
প্ৰণৱ (ॐ)ৰে মুখ পিধান কৰি, হৃদয়-ভাবৰে সেই লেপন দেহত লগাব লাগে; তেনে কৰিলে সম্পূৰ্ণ শীতলতা লাভ হয়—ইয়াই শীতাভিঘাৰণৰ বিধি।
Verse 68
विदध्यात्संहितामन्त्रैः शिष्यं प्रति सकृत् सकृत् धर्माद्यासनके हुत्वा कुण्डमण्डलपश्चिमे
সংহিতা-মন্ত্ৰেৰে শিষ্যক পুনঃপুনঃ বিধিপূৰ্বক অভিষেক/সক্ষম কৰিব লাগে। ধৰ্মাদি আসনত আহুতি দি, কুণ্ড আৰু মণ্ডলৰ পশ্চিমফালে শিষ্যক স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 69
सम्पातञ्च स्रुचा हुत्वा शुद्धिं संहितया चरेत् चरुकं सकृदालभ्य तयैव वषडन्तया
স্ৰুচেৰে সম্পাত-আহুতি দি, সংহিতা-মন্ত্ৰে শুদ্ধি-বিধি আচৰণ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত চৰু একবাৰ স্পৰ্শ/গ্ৰহণ কৰি, সেই ‘বষট্’ অন্ত মন্ত্ৰেৰে আহুতি দিব লাগে।
Verse 70
धर्माद्यैर् आसने इति क, चिह्नितपुस्तकपाठः सार्दाम्बुकृतमण्डले इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः धर्माद्यासनके धृत्वेति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः धेनुमुद्रामृतीभूतं स्थण्डिलेशान्तिकं नयेत् साज्यभागं स्वशिष्याणां भागो देवाय वह्नये
ধেনু-মুদ্ৰাৰে তাক অমৃতসদৃশ কৰি, শান্তিক-আহুতি স্থণ্ডিল (বেদী/মাটি-স্থান)লৈ নিবলৈ লাগে। ঘৃতসহ ভাগ স্বশিষ্যসকলৰ বাবে; মুখ্য ভাগ দেব অগ্নি (বহ্নি)-ৰ বাবে।
Verse 71
कुर्यात्तु स्तोकपालादेः समध्वाज्यमितिदं त्रयं नमो ऽन्तेन हृदा दद्यात्तेनैवाचमनीयकं
স্তোকপাল আদি পৰা আৰম্ভ কৰি, মধু আৰু ঘৃতসহ—এই ত্ৰয় সম্পন্ন কৰিব লাগে। ‘নমঃ’ অন্ত হৃদয়-মন্ত্ৰে অৰ্পণ কৰিব লাগে; সেই মন্ত্ৰেৰে আচমনীয় জলৰ সংস্কাৰ কৰিব লাগে।
Verse 72
साज्यं मन्त्रशतं हुत्वा दद्यात् पूर्णां यथाविधि मण्डलं कुण्डतः पूर्वे मध्ये वा शम्भुकुम्भयोः
ঘৃতসহ শত মন্ত্ৰ-আহুতি দি, বিধি অনুসাৰে পূৰ্ণাহুতি দিব লাগে। মণ্ডল কুণ্ডৰ পূৰ্বে, অথবা মধ্যত—শম্ভু (শিৱ) আৰু কুম্ভ (কলশ)ৰ মাজত—স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 73
रुद्रमातृगणादीनां निर्वर्त्यान्तर्बलिं हृदा शिवमध्ये ऽप्यलब्धाज्ञो विधायैकत्वभावनं
ৰুদ্ৰ, মাতৃগণ আদি উদ্দেশ্যে হৃদয়ত বিধিপূৰ্বক অন্তৰ্বলি সম্পন্ন কৰি, পূৰ্ণ আচাৰ-অনুমতি নাপালেও শিৱ-চেতনাত একত্বভাবনা সাধন কৰিব।
Verse 74
सर्वज्ञतादियुक्तो ऽहं समन्ताच्चोपरि स्थितः ममांशो योजनास्थानमधिष्ठाहमध्वरे
সৰ্বজ্ঞতা আদি গুণে যুক্ত মই, ওপৰত আৰু চাৰিওফালে অৱস্থিত। অধ্বৰ (যজ্ঞ)ত মোৰ এক অংশে নিৰ্ধাৰিত যোজনাস্থানসমূহ অধিষ্ঠান কৰে।
Verse 75
शिवो ऽहमित्यहङ्कारी निष्क्रमेद् यागमण्डपात् न्यस्तपूर्वाग्रसन्धर्भे शस्त्राणुकृतमण्डले
“মই শিৱ” এই মন্ত্ৰভাবৰ অহংকাৰসহ সি যাগমণ্ডপৰ পৰা ওলাই যাব; য’ত অগ্ৰবিন্যাস আগতেই স্থাপিত আৰু অস্ত্ৰেৰে মণ্ডল/বৃত্ত অঙ্কিত।
Verse 76
प्रणवासनके शिष्यं शुक्लवस्त्रोत्तरीयकं स्नातञ्चोदङ्मुखं मुक्त्यै पूर्ववक्त्रन्तु भुक्तये
শিষ্যক প্ৰণৱ-আসনত বহুৱাই, শ্বেত বস্ত্ৰ আৰু শ্বেত উত্তৰীয় পিন্ধাব; স্নান কৰাই মুক্তিৰ বাবে উত্তৰমুখী কৰিব, আৰু ভোগলাভৰ বাবে পূৰ্বমুখ বিধেয়।
Verse 77
ऊर्ध्वं कायं समारोप्य पूर्वास्यं प्रविलोकयेत् चरणादिशिखां यावन्मुक्तौ भुक्तौ विलोमतः
দেহক ঊৰ্ধ্বে স্থিৰ কৰি, পূৰ্বমুখ হৈ, পাদৰ পৰা শিখালৈকে ক্ৰমে ধ্যান কৰিব; আৰু মুক্তি আৰু ভোগ—উভয় সাধনাত উপদেশমতে বিলোমক্ৰমো গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 78
चक्षुषा सप्रसादेन शैवं धाम विवृण्वता अस्त्रोदकेन सम्मोक्ष्य मन्त्राम्बुस्नानसिद्दये
চকুক প্ৰসন্ন আৰু নিৰ্মল কৰি, অন্তৰত শৈৱ ধামক প্ৰকাশ/ধ্যান কৰি, অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত জলেৰে শোধন আৰু বিঘ্ননাশ কৰিব লাগে, যাতে মন্ত্ৰজল-স্নান সিদ্ধ হয়।
Verse 79
भस्मस्नानाय विघ्नानां शान्तये पापभित्तये सृष्टिसंहारयोगेन ताडयेदस्त्रभस्मना
ভস্মস্নানৰ বাবে—বিঘ্নশান্তি আৰু পাপভেদনৰ উদ্দেশ্যে—সৃষ্টি-সংহাৰ যোগপদ্ধতি অনুসৰি, অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে সংস্কৃত ভস্মেৰে তাড়ন/বিধিপ্ৰয়োগ কৰিব লাগে।
Verse 80
पुनरस्त्राम्बुना प्रोक्ष्य सकलीकरणाय तं स्थण्डिलोपान्तिकं नयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तेनैवाचमनीयमिति क, ख, ग, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः पाशभित्तये इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नाभेरूर्ध्वं कुशाग्रेण मार्जनीयास्त्रमुच्चरन्
পুনৰায় অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰাভিমন্ত্ৰিত জলেৰে প্ৰোক্ষণ কৰি, ‘সকলীকৰণ’ৰ বাবে তাক স্থণ্ডিল (যজ্ঞভূমি)ৰ কাষলৈ নিবলৈ লাগে। সেই জলেৰে আচমন কৰাব লাগে। মাৰ্জনীয়-অস্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি, কুশাগ্ৰে নাভিৰ ওপৰত দেহ মাৰ্জন (মোছা) কৰিব লাগে।
Verse 81
त्रिधाअलभेत तन्मूलैर् अघमर्षाय नाभ्यधः द्वैविध्याय च पाशानां आलभेत शराणुना
অঘমর্ষণ (পাপনাশ) ক্ৰিয়াৰ বাবে নাভিৰ তলত, সেই মূল-অংশেৰে ত্ৰিবিধ আলম্ভন/আহুতি কৰিব লাগে। আৰু পাশ (বন্ধন)ৰ দ্বৈবিধ্য স্থাপনৰ বাবে শৰাণু (বাণাগ্ৰ)েৰে আলম্ভন কৰিব লাগে।
Verse 82
तच्छरीरे शिवं साङ्गं सासनं विन्यसेत्ततः पुष्पादिपूजितस्यास्य नेत्रे नेत्रेण वा हृदा
তাৰপিছত সেই দেহত শিৱক সাঙ্গ (অঙ্গ-উপাঙ্গসহ) আৰু আসনসহ বিন্যাস/ন্যাস কৰিব লাগে। পুষ্পাদি পূজিত এই দেৱতাক চকুত—চকু চকু কৰি—অথবা হৃদয়ৰ দ্বাৰা (একেলগে) প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে।
Verse 83
बध्वामन्त्रितवस्त्रेण सितेन सदशेन च अप्_८१०८३अब्प्रदक्षिणक्रमादेनं प्रवेश्य शिवदक्षिणं
মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত শ্বেত বস্ত্ৰক বিধিমতে দহটা গাঁঠি/আৱৰ্তসহ বান্ধি, প্ৰদক্ষিণাৰ ক্ৰমে শিৱক সোঁফালে ৰাখি তাক প্ৰৱেশ কৰাব।
Verse 84
सवस्त्रमासनं दद्यात् यथावर्णं निवेदयेत् संहारमुद्रयात्मानं मूर्त्या तस्य हृदम्बुजे
বস্ত্ৰসহ আসন দান কৰি, নিৰ্দিষ্ট বৰ্ণ/ৰঙৰ ক্ৰম অনুসাৰে নিবেদন কৰিব। তাৰপিছত সংহাৰ-মুদ্রাৰে নিজকে—দেহসহ—তাঁৰ হৃদয়-পদ্মত স্থাপন কৰিব।
Verse 85
निरुध्य शोधिते काये न्यासं कृत्वा तमर्चयेत् पूर्वाननस्य शिष्यस्य मूलमन्त्रेण मस्तके
ইন্দ্ৰিয়/প্ৰাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি দেহ শুদ্ধ কৰি ন্যাস সম্পন্ন কৰি, তাৰপিছত তাৰ অর্চনা কৰিব। পূৰ্বমুখ শিষ্যৰ মস্তকত মূলমন্ত্ৰ ন্যাস/উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 86
शिवहस्तं प्रदातव्यं रुद्रेशपददायकं शिवसेवाग्रहोपायं दत्तहस्तं शिवाणुना
‘শিৱ-হস্ত’ প্ৰদান কৰিব লাগে, যি ৰুদ্ৰ আৰু ঈশৰ পদ/অৱস্থা দান কৰে। ই শিৱসেৱাত গ্ৰহণ কৰোৱাৰ উপায়; এই হস্ত শিৱদীক্ষিত (শিৱাণু) দ্বাৰা দিয়া উচিত।
Verse 87
शिवे प्रक्षेपयेत् पुष्पमपनीयार्चकन्तारं तत्पात्रस्थानमन्त्राढ्यं शिवदेवगणानुगं
শিৱত পুষ্প অৰ্পণ কৰিব; অর্চকৰ ওচৰৰ অশুদ্ধ/বাধাসৃষ্টিকাৰক উপাদান আঁতৰাই, মন্ত্ৰসমৃদ্ধ পাত্ৰ আৰু তাৰ স্থান শিৱ আৰু দেৱগণৰ অনুকূলে স্থাপন কৰিব।
Verse 88
विप्रादीनां क्रमान्नाम कुर्याद्वा स्वेच्छया गुरुः प्रणतिं कुम्भवर्धन्योः कारयित्वानलान्तिकं
গুৰু ব্ৰাহ্মণাদি বৰ্ণক্ৰম অনুসাৰে নাম নিৰ্ধাৰণ কৰিব, অথবা স্বইচ্ছামতোও। কুম্ভ আৰু বর্ধনীক প্ৰণাম কৰাই, তাৰ পাছত পবিত্ৰ অগ্নিৰ সান্নিধ্যত সম্পাদ্য কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হ’ব।
Verse 89
सदक्षिणासने तद्वत् सौम्यास्यमुपवेशयेत् शिष्यदेहविनिष्क्रान्तां सुषुम्णामिव चिन्तयेत्
তদ্ৰূপে সোঁফালৰ আসনত সৌম্যমুখ ব্যক্তিক বহুৱাব। আৰু শিষ্যদেহৰ পৰা নিৰ্গত শক্তিক যেন সুষুম্ণা, এইদৰে ধ্যান কৰিব।
Verse 90
निजग्रहलीनाञ्च दर्भमूलेन मन्त्रितं सुवर्णञ्चेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवात्मनेति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अपनीयाधिकाम्बरं इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः सदक्षिणासन तत्रेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दर्भाग्रं दक्षिणे तस्य विधाय करपल्लवे
নিজ অধীনত ৰাখি দৰ্ভৰ মূল অংশেৰে মন্ত্রপূত কৰি সংস্কাৰ কৰিব (প্ৰতিত ‘সুৱৰ্ণম্’, ‘শিৱাত্মনে’, ‘অপনীয় অধিকাম্বৰম্’, ‘স-দক্ষিণাসন তত্রেতি’ আদি পাঠান্তৰো আছে)। তাৰ পাছত তাৰ সোঁফালে, হাতৰ তালুত দৰ্ভৰ অগ্ৰভাগ স্থাপন কৰিব।
Verse 91
तम्मूलमात्मजङ्घायामग्रञ्चेति शिखिध्वजे शिष्यस्य हृदयं गत्वा रेचकेन शिवाणुना
হে শিখিধ্বজ অগ্নি! তাৰ ‘মূল’ নিজৰ জঙ্ঘাত স্থাপন কৰিব আৰু ‘অগ্ৰ’ শিখা-প্ৰদেশত। তাৰ পাছত শিষ্যৰ হৃদয়ত প্ৰৱেশ কৰি, ৰেচক দ্বাৰা শিৱ-অণুৰ সৈতে ক্ৰিয়া সম্পাদন কৰিব।
Verse 92
पुरकेण समागत्य स्वकीयं हृद्यान्तरं शिवाग्निना पुनः कृत्वा नाडीसन्धानमीदृशं
পূৰক দ্বাৰা স্থিৰতা লাভ কৰি, নিজৰ হৃদয়ান্তৰক শিৱাগ্নিৰে পুনৰ প্ৰজ্বালিত কৰিব; আৰু এইদৰে নাড়ীসমূহৰ সংধান/সংযোগ সাধন কৰিব।
Verse 93
हृदा तत्सन्निधानार्थञ्जुहुयादाहुतित्रयं शिवहस्तस्थिरत्वार्थं शतं मूलेन होमयेत् इत्थं समयदीक्षायां भवेद्योग्यो भवार्चने
হৃদা-মন্ত্ৰে ভগৱানৰ সন্নিধান আনিবলৈ তিনিটা আহুতি দিব লাগে। তাৰ পিছত ‘শিৱ-হস্ত’ৰ স্থিৰতা (ক্ৰিয়া আৰু মুদ্ৰাত দৃঢ়তা) লাভৰ বাবে মূল-মন্ত্ৰে শত আহুতি হোম কৰিব লাগে। এইদৰে সময়-দীক্ষাৰে ভৱ (শিৱ) আৰাধনাৰ যোগ্য হয়।
Frequently Asked Questions
A precise Śaiva-Agamic workflow: classification of dīkṣā (nirādhārā/sādhārā; savījā/nirvījā), establishment of Śiva across maṇḍala–kalaśa–agni–śiṣya, and the protective/mantric technology of astra, kavaca, vardhanī, nyāsa, and homa counts (e.g., 800 oblations, then daśāṁśa for aṅgas, plus pūrṇāhuti).
It frames initiation as knowledge-producing and bond-severing (mala–māyā–pāśa), culminating in Śiva-identity contemplation (“Śivo’ham”) and the conferral of ritual authority (adhikāra) through samaya-dīkṣā, making the disciple fit for sustained Bhava (Śiva) worship aimed at both disciplined worldly flourishing and liberation.
Savījā is ‘seeded’—effective and result-bearing when joined to samayācāra and proper entitlement; nirvījā is ‘seedless,’ associated with incapacity and lack of prescribed observances, limiting the scope and potency of ritual authority.
The rite is designed as a total consecration ecology: Śiva is witness in the maṇḍala, protector in the kalaśa, authority in the fire, and liberator in the disciple—so outer ritual supports mirror and activate inner transformation.