Adhyaya 80
Vastu-Pratishtha & Isana-kalpaAdhyaya 8013 Verses

Adhyaya 80

दमनकारोहणविधिः (Dāmanaka-ārohaṇa-vidhi) — Procedure for Raising/Placing the Dāmanaka Garland

এই অধ্যায়ত বাস্তু-প্ৰতিষ্ঠাৰ অন্তৰ্গত দমনক (মালা/অৰ্পণ)ৰ ঈশান-প্ৰধান বিধিক্ৰম বৰ্ণিত। হৰৰ ক্ৰোধৰ পৰা উৎপন্ন ভৈৰৱে দেৱতাসকলক দমন কৰে, আৰু শিৱবচনে এই পূজাৰ অব্যৰ্থ ফল স্থাপন কৰে—এনে পৌৰাণিক অধিকাৰ দেখুওৱা হৈছে। সাধকে শুভ তিথি (সপ্তমী বা ত্ৰয়োদশী) বাছি লৈ, শৈৱ উচ্চাৰণে পবিত্ৰ বৃক্ষক পূজা কৰি ‘জাগৰণ’ কৰাই, আনুষ্ঠানিক আৱাহন কৰি, অপৰাহ্ণত অধিবাসন কৰিব লাগে। তাৰ পিছত সূৰ্য, শংকৰ আৰু পাবক (অগ্নি) পূজা কৰি, মূল, শিৰ, কাণ্ড, পাতা, পুষ্প, ফল আদি দেৱতাৰ চাৰিওফালে নিৰ্দিষ্ট দিশসমূহত স্থাপন কৰা হয়; বিশেষকৈ ঈশান (উত্তৰ-পূৰ্ব) দিশত শিৱপূজাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। প্ৰাতঃস্নানৰ পাছত জগন্নাথ পূজা, দমনক অৰ্পণ, অঞ্জলি সহ মন্ত্রজপ (আত্মবিদ্যা, শিৱাত্ম আৰু মূলৰ পৰা ঈশ্বৰান্ত মন্ত্র) আৰু শেষত ন্যূনাধিক দোষশান্তিৰ প্ৰাৰ্থনা তথা চৈত্ৰমাসৰ পুণ্যৰে স্বৰ্গপ্ৰাপ্তিৰ ফল উল্লেখ কৰা হৈছে।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्रारोहणं नाम एकोनाशीतितमो ऽध्यायः अथ अशीतितमो ऽध्यायः दमनकारोहणविधिः ईश्वर उवाच वक्ष्ये दमनकारोहविधिं पूर्ववदाचरेत् हरकोपात् पुरा जातो भैरवो दमिताः सुराः

এইদৰে আদিমহাপুৰাণ অগ্নিপুৰাণত ‘পবিত্ৰাৰোহণ’ নামৰ একোণাশীতিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া অশীতিতম অধ্যায়—‘দমনকাৰোহণ বিধি’ আৰম্ভ। ঈশ্বৰ ক’লে—মই দমনকাৰোহণৰ বিধি ক’ম; পূৰ্ববৎ আচৰণ কৰিব লাগে। পূৰ্বে হৰৰ ক্ৰোধৰ পৰা ভৈৰৱ জন্মিল; তেওঁৰ দ্বাৰা দেৱসকল দমিত হ’ল।

Verse 2

तेनाथ शप्तो विटपो भवेति त्रिपुरारिणा प्रसन्नेनेरितं चेदं पूजयिष्यन्ति ये नराः

তেতিয়া সেই গছ যেন শাপগ্ৰস্ত হ’ল—প্ৰসন্ন ত্ৰিপুৰাৰী (শিৱ) এইদৰে ঘোষণা কৰিলে: ‘যি নৰসকলে এই (পবিত্ৰ তত্ত্ব) পূজা কৰিব…’

Verse 3

परिपूर्णफलं तेषां नान्यथा ते भविष्यति सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां दमनं संहितात्मभिः

তেওঁলোকৰ ফল পৰিপূৰ্ণ হ’ব; অন্যথা নহয়। সপ্তমী বা ত্ৰয়োদশীত সংযমী আৰু সমাহিতচিত্ত লোকসকলে দমন (পবিত্ৰ তৃণ/অৰ্পণ) কৰিব লাগে।

Verse 4

सम्पूज्य बोधयेद्वृक्षं भववाक्येन मन्त्रवित् हरप्रसादसंभूत त्वमत्र सन्निधीभव

যথাবিধি পূজা কৰি মন্ত্ৰবিদে শিৱবাক্যৰে গছক বোধন (আহ্বান) কৰিব লাগে: ‘হৰপ্ৰসাদসম্ভূত, তুমি ইয়াত সন্নিধান হওক।’

Verse 5

शिवकार्यं समुद्दिश्य नेतव्यो ऽसि शिवाज्ञया गृहे ऽप्यामन्त्रणं कुर्यात् सायाह्ने चाधिवासनं

‘শিৱকাৰ্য উদ্দেশ্যে তুমি শিৱাজ্ঞাৰে আনিব লাগিব। গৃহতো বিধিবৎ আমন্ত্ৰণ কৰিবা, আৰু সায়াহ্নে অধিবাসন (পূৰ্ব-প্ৰতিষ্ঠা) কৰিবা।’

Verse 6

यथाविधि समभ्यर्च्य सूर्यशङ्करपावकान् देवस्य पश्चिमे मूलं दद्यात्तस्य मृदा युतं

বিধিমতে সূৰ্য, শংকৰ আৰু পাবক (অগ্নি)ক পূজা কৰি, দেৱতাৰ পশ্চিমফালে অভিমন্ত্ৰিত মাটিৰ সৈতে মূল স্থাপন কৰিব।

Verse 7

वामेन शिरसा वाथ नालं धात्रीं तथोत्तरे दक्षिणे भग्नपत्रञ्च प्राच्यां पुष्पञ्च धारणं

বাওঁফালে শিৰ (মস্তক) ধাৰণ কৰিব; নাল আৰু ধাত্ৰীক উত্তৰত ৰাখিব; ভগ্নপত্ৰক দক্ষিণত; আৰু পুষ্পক পূৰ্বত—এই ধাৰণবিধি।

Verse 8

पुटिकास्थं फलं मूलमथैशान्यां यजेच्छिवं पञ्चाङ्गमञ्जलौ कृत्वा आमन्त्र्य शिरसि न्यसेत्

ঈশান (উত্তৰ-পূৰ্ব) দিশত শিৱক পূজা কৰিব। পুটিকাত থকা ফল আৰু মূল অঞ্জলিত লৈ, আহ্বান কৰি, তাক শিৰত ন্যাস কৰিব।

Verse 9

आमन्त्रितो ऽसि देवेश प्रातःकाले मया प्रभो कर्तव्यस्तपसो लाभः पूर्णं सर्वं तवाज्ञया

হে দেৱেশ, হে প্ৰভু! প্ৰাতঃকালে মই আপোনাক আহ্বান কৰিছোঁ। এতিয়া তপস্যাৰ ফল লাভ কৰিব লাগে; আপোনাৰ আজ্ঞাৰে সকলো সম্পূৰ্ণ হয়।

Verse 10

मूलेन शेषं पात्रस्थं पिधायाथ पवित्रकं प्रातः स्नात्वा जगन्नाथं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्

মূলমন্ত্ৰে পাত্ৰত থকা অৱশিষ্ট অংশ ঢাকি, তাৰপিছত পবিত্ৰক (কুশবলয়) গ্ৰহণ কৰি, প্ৰাতঃস্নান কৰি জগন্নাথক গন্ধ, পুষ্প আদিৰে পূজা কৰিব।

Verse 11

नित्यं नैमित्तिकं कृत्वा दमनैः पूजयेत्ततः शेषमञ्जलिमादाय आत्मविद्याशिवात्मभिः

নিত্য আৰু নৈমিত্তিক কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত দমনক-অৰ্পণেৰে পূজা কৰিব। তাৰ পিছত অৱশিষ্ট পুষ্প অঞ্জলিত লৈ আত্মবিদ্যা আৰু শিৱাত্ম মন্ত্র উচ্চাৰণ কৰি নিবেদন কৰিব।

Verse 12

मूलाद्यैर् ईश्वरान्तैश् च चतुर्थाञ्जलिना ततः ॐ हौं मखेश्वराय मखं पूरय शूलपाणये नमः देवेश पूजाकाले इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धपुष्पादिनार्चयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवं वह्निं च सम्पूज्य गुरुं प्रार्च्याथ बोधयेत्

তাৰ পাছত মূলমন্ত্রৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঈশ্বৰান্ত মন্ত্রসমূহ আৰু চতুৰ্থ অঞ্জলি-সমৰ্পণসহ এইদৰে জপ কৰিব—“ওঁ হৌঁ মখেশ্বৰায়; মখং পূৰয়; শূলপাণয়ে নমঃ; দেবেশ, পূজাকালে।” (এটা পাঠভেদ)। (আন পাঠভেদে) “গন্ধ, পুষ্প আদি দ্ৰব্যেৰে অর্চনা কৰিব।” শিৱ আৰু পবিত্ৰ অগ্নিক সম্যক পূজা কৰি, প্ৰথমে গুৰুক অর্চনা কৰি পাছত দেৱতাক বোধন/আৱাহন কৰিব।

Verse 13

भगवन्नतिरिक्तं वा हीनं वा यन्मया कृतं सर्वं तदस्तु सम्पूर्णं यच्च दामनकं मम सकलं चैत्रमासोत्थं फलं प्राप्य दिवं व्रजेत्

হে ভগৱান! মোৰ দ্বাৰা যি কিছু কৰা হৈছে—অতিৰিক্ত হওক বা হীন—সেয়া সকলো সম্পূৰ্ণ হওক। আৰু মোৰ এই সমগ্ৰ দামনক-নিবেদন চৈত্রমাসজাত পূৰ্ণ ফল লাভ কৰি মোক স্বৰ্গলৈ নি যাওক।

Frequently Asked Questions

The rite is prescribed on Saptamī (7th) or Trayodaśī (13th), performed by disciplined practitioners (saṃhita-ātmabhis).

Adhivāsana functions as a pre-consecratory lodging/installation step done in the late afternoon, following formal invitation (āmantraṇa), to stabilize the rite before the morning worship sequence.

It explicitly centers Śiva worship in the north-east (Īśāna) direction and uses directional placement (dik-vinyāsa) of ritual components, expressing sacred space as a mandalic, Śaiva-ordered field.