Adhyaya 78

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये वास्तुपूजाकथनं नाम सप्तसप्ततितमो ऽध्यायः अथोष्टसप्ततितमो ऽध्यायः पवित्रारोहणकथनं ईश्वर उवाच पवित्रारोहणं वक्ष्ये क्रियार्चादिषु पूरणं नित्यं तन्नित्यमुद्दिष्टं नैमित्तिकमथापरं

এইদৰে অগ্নিপুৰাণত “বাস্তুপূজাৰ কথন” নামৰ সাতাত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া আৰম্ভ হৈছে আটাত্তৰতম অধ্যায়—“পবিত্ৰাৰোহণৰ কথন”। ঈশ্বৰে ক’লে—ক্ৰিয়া, অৰ্চা আদি কৰ্ম সম্পূৰ্ণ কৰা পবিত্ৰাৰোহণ বিধি মই বৰ্ণনা কৰিম। ই দুবিধ—নিত্য (নিয়মিতভাৱে বিধেয়) আৰু নৈমিত্তিক (বিশেষ উপলক্ষে কৰা)।

Verse 2

आषाढादिचतुर्दश्यामथ श्रावणभाद्रयोः सितासितासु कर्तव्यं चतुर्दश्यष्टमीषु तत्

আষাঢ় মাহৰ চতুৰ্দশীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, আৰু শ্ৰাৱণ আৰু ভাদ্ৰপদ মাহতো—শুক্ল আৰু কৃষ্ণ দুয়ো পক্ষতে—এই অনুষ্ঠান চতুৰ্দশী আৰু অষ্টমী তিথিত কৰা উচিত।

Verse 3

कुर्याद्वा कार्त्तिकीं यावत्तिथौ प्रतिपादिके वह्निब्रह्माम्बिकेभास्यनागस्कन्दार्कशूलिनां

অথবা প্ৰতিপদা তিথিলৈকে কাৰ্ত্তিকী ব্ৰত পালন কৰি, অগ্নি, ব্ৰহ্মা, অম্বিকা, গজানন, নাগসকল, স্কন্দ, সূৰ্য আৰু শূলধাৰী (শিৱ)-ৰ পূজা কৰিব।

Verse 4

दुर्गायमेन्द्रगोविन्दस्मरशम्भुसुधाभुजां सौवर्णं राजतं ताम्रं कृतादिषु यथाक्रमं

দুৰ্গা আৰু ইন্দ্ৰ, গোবিন্দ (বিষ্ণু), স্মৰ (কাম), শম্ভু (শিৱ) আৰু সুধাভুজ (অমৃতভোজী দিৱ্যৰূপ)ৰ বাবে—কৃত আদি যুগত যথাক্ৰমে সোণ, ৰূপা আৰু তামাৰ প্ৰতিমা নিৰ্মাণ কৰা উচিত।

Verse 5

कलौ कार्पासजं चापि पट्टपद्मादिसूत्रकं प्रणवश् चन्द्रमा वह्निर्ब्रह्मा नागो गुहो हरिः

কলিযুগত (পবিত্ৰ) কাৰ্পাস অৰ্থাৎ কপাহেৰেো বনাব পাৰি; লগতে পট্ট (ৰেচম), পদ্মতন্তু (পদ্ম-ৰেশা) আদি সূতাৰেো। (দেৱ-সঞ্জ্ঞা:) প্ৰণৱ (ওঁ), চন্দ্ৰ, অগ্নি, ব্ৰহ্মা, নাগ, গুহ (কাৰ্ত্তিকেয়) আৰু হৰি (বিষ্ণু)।

Verse 6

सर्वेशः सर्वदेवाः स्युः क्रमेण नवतन्तुषु अष्टोत्तरशतान्यर्धं तदर्धं चोत्तमादिकं

নৱ তন্ত্ৰত ক্ৰমে সৰ্বেশ আৰু ‘সৰ্বদেৱ’ নামৰ গোটৰ বিন্যাস/পাঠ কৰা হয়। তেওঁলোকৰ সংখ্যা ১০৮ৰ অর্ধেক; আৰু তাৰো অর্ধেক ‘উত্তম’ আদি পৰম শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত।

Verse 7

एकाशीत्याथवा सूत्रैस्त्रिंशताप्पष्टयुक्तया शरीरोन्मादवायव इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वधाभुजामिति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः गुहो रविरिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः सदेश इति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चाशता वा कर्तव्यं तुल्यग्रन्थ्यन्तरालकं

এতিয়া ৮১টা সূত্ৰ হওক, নতুবা ৩০টা সূত্ৰৰ সৈতে আৰু ৬৫টা। চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিত ‘শৰীৰোন্মাদবায়ৱ’ (ঘ) পাঠ; তিনিখন চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিত ‘স্বধাভুজাম্’ (খ, ঘ, ঙ) পাঠ; চাৰিখন চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিত ‘গুহো ৰবিঃ’ (খ, গ, ঘ, ঙ) পাঠ; আৰু চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিত ‘সদেশঃ’ (খ, গ, ঘ, ঙ) পাঠ পোৱা যায়। অথবা ৫০টা বিভাগ কৰি, গ্ৰন্থি-গ্ৰন্থিৰ মাজত সমান ব্যৱধান ৰাখি বিন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 8

द्वादशाङ्गुलमानानि व्यासादष्टाङ्गुलानि च लिङ्गविस्तारमानानि चतुरङ्गुलकानि वा

ইয়াৰ মাপ ১২ অঙ্গুল হ’ব পাৰে; আৰু ব্যাস ৮ অঙ্গুল। লগতে লিঙ্গৰ বিস্তাৰ/প্ৰস্থৰ বিধিসিদ্ধ মাপ ৪ অঙ্গুল বুলিও নিৰ্ধাৰিত।

Verse 9

तथैव पिण्डिकास्पर्शं चतुर्थं सर्वदैवतं गङ्गावतारकं कार्यं सुजातेन सुधौतकं

তদ্ৰূপ ‘পিণ্ডিকা-স্পৰ্শ’ কৰিব লাগে; আৰু চতুৰ্থ কৰ্মৰূপে সৰ্ব দেৱতালৈ অৰ্পণ কৰিব লাগে। ‘গঙ্গাৱতাৰ’ বিধিও সম্পাদন কৰিব লাগে—সুজাত (যোগ্য) ব্যক্তিৰ দ্বাৰা আৰু ভালদৰে ধুই সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ কৰা দ্ৰব্য/পাত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি।

Verse 10

ग्रन्थिं कुर्याच्च वामेन अघोरणाथ शोधयेत् रञ्जयेत् पुरुषेणैव रक्तचन्दनकुङ्कुमैः

গ্ৰন্থি (গাঁঠ) বাঁও হাতে বাঁধিব লাগে; ‘অঘোৰ’ মন্ত্ৰেৰে তাৰ শোধন কৰিব লাগে। তাৰ পিছত ‘পুৰুষ’ মন্ত্ৰেৰে ৰক্তচন্দন আৰু কুঙ্কুমেৰে তাক ৰঞ্জিত/সংস্কৃত কৰিব লাগে।

Verse 11

कस्तूरीरोचनाचन्द्रैर् हरिद्रागैर् इकादिभिः ग्रन्थयो दश कर्तव्या अथवा तन्तुसङ्ख्यया

কস্তূৰী, গোৰোচনা, কৰ্পূৰ, হালধি আদি দ্ৰব্যেৰে দহটা গ্ৰন্থি/গাঁঠ (বা গুটিকা) প্ৰস্তুত কৰিব লাগে; অথবা তন্তু/সূতাৰ সংখ্যাক মানদণ্ড কৰি পৰিমাণ ঠিক কৰি কৰিব লাগে।

Verse 12

अन्तरं वा यथाशोभमेकद्विचतुरङ्गुलं प्रकृतिः पौरुषी वीरा चतुर्थी त्वपराजिता

অংশসমূহৰ মাজৰ অন্তৰ শোভামতে এক, দুই বা চাৰি আঙুল পৰিমাণ ৰাখিব লাগে। প্ৰথমটো ‘প্ৰকৃতি’, দ্বিতীয়টো ‘পৌৰুষী’, তৃতীয়টো ‘বীৰা’, আৰু চতুৰ্থটো ‘অপৰাজিতা’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 13

जयान्या विजया षष्ठी अजिता च सदाशिवा मनोन्मनी सर्वमुखी ग्रन्थयो ऽभ्यधिकाः शुभाः

ইয়াক ‘জয়ান্যা’ আৰু ‘বিজয়া’, লগতে ‘ষষ্ঠী’, ‘অজিতা’ আৰু ‘সদাশিবা’; ‘মনোন্মনী’ আৰু ‘সৰ্বমুখী’ বুলিও কোৱা হয়। এই গ্ৰন্থি/অংশসমূহ বিশেষভাৱে শ্ৰেষ্ঠ আৰু অতি শুভ বুলি গণ্য।

Verse 14

कार्या वा चन्द्रवह्न्यर्कपवित्रं शिववद्धृदि एकैकं निजमूर्तौ वा पुप्तके गुरुके गणे

চন্দ্ৰ, অগ্নি আৰু সূৰ্যৰ আকাৰত পৱিত্ৰক প্ৰস্তুত কৰি শিৱবিধিৰ দৰে হৃদয়ত ন্যাস কৰিব লাগে। অথবা একে একে স্বমূৰ্তিত, পুস্তক/প্ৰতিত, গুৰুত আৰু গণত স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 15

स्यादेकैकं तथा द्वारदिक्पालकलशादिषु हस्तादिनवहस्तान्तं लिङ्गानां स्यात्पवित्रकं

তদ্ৰূপ দ্বাৰ, দিক্পাল, কলশ আদি বস্তুৰ বাবেও একে একে পৱিত্ৰক থাকিব লাগে। লিঙ্গসমূহৰ পৱিত্ৰকৰ পৰিমাপ এক হস্তৰ পৰা নৱ হস্ত পৰ্যন্ত ধৰা হৈছে।

Verse 16

अष्टाविंशतितो युद्धं दशभिर्दशभिः क्रमात् द्व्यङ्गुलाभ्यन्तरास्तत्र क्रमादेकाङ्गुलान्तराः

অষ্টাবিংশ ধাপৰ পৰা আগলৈ যুদ্ধ-বিন্যাস ক্ৰমে দহ-দহকৈ স্থাপন কৰিব লাগে। তাত ভিতৰৰ ফাঁক দুটা অঙ্গুল, আৰু পাছত ক্ৰমে এটা অঙ্গুলকৈ অন্তৰ হ’ব।

Verse 17

ग्रन्थयो मानमप्येषां लिङ्गविस्तारसस्मितं सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां कृतनित्यक्रियः शुचिः

ইয়াৰ গ্ৰন্থিসকলৰ মাপো জানিবলগীয়া; নিৰ্দিষ্ট অনুপাত আৰু বিস্তাৰসহ লিঙ্গ নিৰ্মাণ কৰিব লাগে। সপ্তমী বা ত্ৰয়োদশীত নিত্যকর্ম সম্পন্ন কৰি শুচি হৈ থাকিব লাগে।

Verse 18

भूषयेत् पुष्पवस्त्राद्यैः सायाह्ने यागमन्दिरं चण्डवह्न्यर्कपवित्रमिति ख, ग, ङ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः पुस्तके गुरवे गणो इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कृत्वा नैमित्तिकीं सन्ध्यां विशेषेण च तर्पणं

সন্ধিয়াবেলাত ফুল, বস্ত্ৰ আদি দি যাগমন্দিৰ সজাব লাগে। তাৰ পাছত নৈমিত্তিক সন্ধ্যা সম্পন্ন কৰি বিশেষভাৱে তৰ্পণো কৰিব লাগে। (চণ্ডবহ্ন্যর্কপবিত্ৰম আদি পাঠভেদ পাণ্ডুলিপিত চিহ্নিত।)

Verse 19

परिगृहीते भूभागे पवित्रे सूर्यमर्चयेत् आचम्य सकलीकृत्य प्रणवार्घ्यकरो गुरुः

পৰিগৃহীত আৰু পবিত্ৰ কৰা ভূমিখণ্ডত সূৰ্যৰ অর্চনা কৰিব লাগে। আচমন কৰি সকলো সামগ্ৰী সুশৃঙ্খল কৰি গুৰুৱে প্ৰণৱসহ অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিব।

Verse 20

द्वाराण्यस्त्रेण सम्प्रोक्ष्य पूर्वादिक्रमतो ऽर्चयेत् हां शान्तिकलाद्वाराय तथा विद्याकलात्मने

অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰেৰে দ্বাৰসমূহ ভালদৰে প্ৰোক্ষণ কৰি, পূৰ্ব আদি ক্ৰমে সিহঁতৰ অর্চনা কৰিব লাগে। ‘হাঁ’—শান্তিকলা-অধিষ্ঠিত দ্বাৰৰ বাবে, আৰু তদ্ৰূপ বিদ্যাকলাত্মক দ্বাৰৰ বাবে।

Verse 21

निवृत्तिकलाद्वाराय प्रतिष्ठाख्यकलात्मने तच्छाखयोः प्रतिद्वारं द्वौ द्वौ द्वाराधिपौ यजेत्

নিবৃত্তি নামৰ কলা-অধিষ্ঠিত দ্বাৰ আৰু প্ৰতিষ্ঠা নামৰ কলা-স্বৰূপ দ্বাৰৰ পূজা কৰিব লাগে। সেই দুটা শাখাৰ প্ৰতিটো দ্বাৰত দুজন দুজনকৈ দ্বাৰাধিপ (দ্বাৰপাল)ক যজন কৰিব লাগে।

Verse 22

नन्दिने महाकालाय भृङ्गिणे ऽथ गणाय च वृषभाय च स्कन्दाय देव्यै चण्डाय च क्रमात्

ক্ৰম অনুসাৰে নন্দী, মহাকাল, ভৃঙ্গী; তাৰ পাছত গণ, বৃষভ, স্কন্দ, দেৱী আৰু চণ্ড—ইহঁতলৈ (নিবেদন/আহুতি) অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 23

नित्यं च द्वारपालादीन् प्रविश्य द्वारपश्चिमे इष्ट्वा वास्तुं भूतशुद्धिं विशेषार्घ्यकरः शिवः

নিত্যে দ্বাৰপাল আদি সকলক পূজা কৰি ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব লাগে। দ্বাৰৰ পশ্চিম ভাগত বাস্তুদেৱতাৰ যজন কৰি ভূতশুদ্ধি সম্পন্ন কৰিব লাগে; তাৰ পাছত বিশেষ অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিলে সি শিৱময় (মঙ্গলময়) হয়।

Verse 24

प्रोक्षणाद्यं विधायाथ यज्ञसम्भारकृन्नरः मन्त्रयेद्दर्भदूर्वाद्यैः पुष्पाद्यैश् च हृदादिभिः

প্ৰোক্ষণ আদি প্ৰাৰম্ভিক কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, যজ্ঞসামগ্ৰী সাজি থোৱা ব্যক্তি পাছত হৃৎ আদি অঙ্গমন্ত্ৰেৰে কুশ-দৰ্ভ, দূৰ্বা, পুষ্প আদি বস্তুৰ মন্ত্রণ (সংস্কাৰ) কৰিব লাগে।

Verse 25

शिवहस्तं विधायेत्थं स्वशिरस्यधिरोपयेत् शिवो ऽहमादिः सर्वज्ञो मम यज्ञप्रधानता

এইদৰে ‘শিৱ-হস্ত’ মুদ্ৰা কৰি তাক নিজৰ মস্তকত স্থাপন কৰিব লাগে। (ভাব কৰিব:) “মই শিৱ—আদি আৰু সৰ্বজ্ঞ; মোৰ ভিতৰত যজ্ঞ-উপাসনাই প্ৰধান।”

Verse 26

अत्यर्थं भावयेद्देवं ज्ञानखद्गकरो गुरुः नैरृतीं दिशमासाद्य प्रक्षिपेदुदगाननः

উত্তৰমুখে গুৰু—যাঁৰ হাতে জ্ঞান-খড়্গ—দেৱতাক অত্যন্ত ভাৱে ধ্যান কৰিব; তাৰ পিছত নৈঋতি (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশলৈ গৈ তাত বিধিমতে প্ৰক্ষেপ/আহুতি নিক্ষেপ কৰিব।

Verse 27

अर्घ्याम्बु पञ्चगव्यञ्च समस्तान् मखमण्डपे चतुष्पथान्तसंस्कारैर् वीक्षणाद्यैः सुसंस्कृतैः

মখ-মণ্ডপত সকলোকে অৰ্ঘ্যজল আৰু পঞ্চগব্যেৰে, চাৰিও দিশৰ পৰা চতুষ্পথান্তলৈ নিৰ্দিষ্ট সংস্কাৰসমূহে—বীক্ষণ (ছিটোৱা) আদি শুদ্ধিকৰ্মসহ—যথাবিধি সুসংস্কৃত/শুদ্ধ কৰা হওক।

Verse 28

विक्षिप्य विकिरांस्तत्र कुशकूर्चोपसंहरेत् ए सूर्यमर्चयेदिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः प्रोक्षणच्चेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः विधायैकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ब्राह्मणाद्यैर् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः दशकूर्ञ्चोपसंहरेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तानीशदिशि वर्धन्यामासनायोपकल्पयेत्

তাত বিকিৰ দ্ৰব্য ছটিয়াই, কুশকূর্চেৰে সিহঁত একত্ৰ কৰিব; তাৰ পিছত ঈশান (উত্তৰ-পূৰ্ব) দিশত বর্ধনী পীঠত সিহঁতক পূজাৰ আসন ৰূপে সজাই থ’ব।

Verse 29

नैरृते वास्तुगीर्वाणा द्वारे लक्ष्मीं प्रपूजयेत् पश्चिमाभिमुखं कुम्भं सर्वधान्योपरि स्थितं

হে বাস্তুগীৰ্বাণ (বাস্তুবিধিৰ পাঠক)! নৈঋতি দুৱাৰত লক্ষ্মীক বিধিমতে পূজা কৰা; তাত পশ্চিমাভিমুখ কুম্ভক সকলো ধান্যৰ ওপৰত স্থাপন কৰা।

Verse 30

प्रणवेन वृषारूढं सिंहस्थां वर्धनीन्ततः कुम्भे साङ्गं शिवन्देवं वर्धन्यामर्चयेत्

প্ৰণৱ (ওঁ) সহ বৃষাৰূঢ় আৰু সিংহস্থ শিৱদেৱক, সাঙ্গ (অঙ্গ-উপাঙ্গসহ) কুম্ভত আৰু ভিতৰত স্থাপিত বর্ধনী পাত্ৰতো বিধিমতে অৰ্চনা কৰিব।

Verse 31

दिक्षु शक्रादिदिक्पालान् विष्णुब्रह्मशिवादिकान् वर्धनीं सम्यगादाय घटपृष्टानुगामिनीं

দশ দিশাত শক্ৰ আদি দিকপাল আৰু বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা, শিৱ আদি দেৱতাসকলক আহ্বান কৰিব; তাৰ পিছত কলশৰ পশ্চাৎভাগ অনুসৰণ কৰা বৰ্ধনী (ছিটোৱা-কৰচা) বিধিপূৰ্বক লৈ কৰ্ম সম্পাদন কৰিব।

Verse 32

शिवाज्ञां श्रावयेन्मन्त्री पूर्वादीशानगोचरं अविच्छिन्नपयोधारां मूलमन्त्रमुदीरयेत्

মন্ত্ৰসাধকে শিৱাজ্ঞা ঘোষণা কৰিব; পূৰ্ব দিশৰ পৰা ঈশান কোণলৈ মুখ কৰি, দুধৰ অবিচ্ছিন্ন ধাৰাৰ দৰে মূলমন্ত্ৰ নিৰন্তৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 33

समन्ताद् भ्रामयेदेनां रक्षार्थं शस्त्ररूपिणीं पूर्वं कलशमारोप्य शस्त्रार्थन्तस्य वामतः

ৰক্ষাৰ্থে অস্ত্ৰস্বৰূপিণী এই (বৰ্ধনী)ক চাৰিওফালে বৃত্তাকাৰে ঘূৰাব; প্ৰথমে কলশৰ ওপৰত স্থাপন কৰি, তাৰ বাওঁফালে অস্ত্ৰ-উপকৰণ স্থাপন কৰিব।

Verse 34

समग्रासनके कुम्भे यजेद्देवं स्थिरासने वर्धन्यां प्रणवस्थायामायुधन्तदनु द्वयोः

সমগ্ৰাসনত স্থাপিত কুম্ভত স্থিৰ আসনত দেৱৰ পূজা কৰিব; প্ৰণৱ (ওঁ) প্ৰতিষ্ঠিত বৰ্ধনীত (আৰু) পূজা কৰি, তাৰ পিছত দুয়োফালে আয়ুধ-চিহ্ন স্থাপন কৰিব।

Verse 35

भगलिङ्गसमायोगं विदध्याल्लिङ्गमुद्रया कुम्भे निवेद्य बोधासिं मूलमन्त्रजपन्तथा

লিঙ্গমুদ্ৰাৰে ভগ-লিঙ্গৰ সমায়োগ-বিধান কৰিব; তাৰ পিছত কুম্ভত বোধাসি নিবেদন কৰি, তদ্ৰূপ মূলমন্ত্ৰ জপ কৰিব।

Verse 36

तद्दशांशेन वर्धन्यां रक्षां विज्ञापयेदपि गणेशं वायवे ऽभ्यर्च्य हरं पञ्चामृतादिभिः

সেই (দক্ষিণা/আহুতি)ৰ দশমাংশ লৈ ‘বৰ্ধনী’ নামৰ শুভ-বৃদ্ধি-কর্মত ৰক্ষা (ৰক্ষাকবচ) বিধিপূৰ্বক বিজ্ঞাপন/নিয়োগ কৰিব লাগে। গণেশক পূজা কৰি, বায়ুক অৰ্ঘ্যাদি অৰ্পণ কৰি, পঞ্চামৃত আদি দ্ৰব্যেৰে হৰ (শিৱ)ৰ আৰাধনা কৰিব লাগে।

Verse 37

स्नापयेत् पूर्ववत् प्रार्च्य कुण्डे च शिवपावकं ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः रक्षां च कारयेत् सदेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पूर्ववत् स्नापयेत् प्रार्चेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थापयेत् पूर्ववच्चाग्निमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कुम्भे वा शिवमर्चयेदिति ग, चिह्नितस्पुस्तकपाठः विधिवच्च चरुं कृत्वा सम्पाताहुतिशोधितं

পূৰ্ববৎ অৰ্চনা কৰি সেইদৰে স্নান কৰাব লাগে; আৰু কুণ্ডত শিৱ-পাৱক (শিৱাগ্নি)কো বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে। ৰক্ষা-বিধানো কৰাব লাগে; অথবা পাঠান্তৰ মতে পূৰ্ববৎ অগ্নি স্থাপন কৰিব লাগে, নাইবা কুম্ভত শিৱক অৰ্চনা কৰিব লাগে। তাৰ পাছত বিধিমতে চৰু প্ৰস্তুত কৰি, ‘সম্পাত’ আহুতিৰে শোধিত (চৰু) আগলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 38

देवाग्र्यात्मविभेदेन दर्ष्या तं विभजेत् त्रिधा दत्वा भागौ शिवाग्निभ्यां संरक्षेद्भागमात्मनि

দেৱাগ্ৰ্য, শিৱ আৰু অগ্নি—ইহঁতৰ নিজ নিজ ভাগ-ভেদ অনুসৰি সেই (হবিষ্য/চৰু)ক দৃশ্যমানভাৱে তিন ভাগত বিভাজন কৰিব লাগে। শিৱ আৰু অগ্নিক দুটা ভাগ দি, এটা ভাগ নিজৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰিব লাগে।

Verse 39

शरेण चर्मणा देयं पूर्वतो दन्तधावनं तस्माद्घोरशिखाभ्यां वा दक्षिणे पश्चिमे मृदं

পূবমুখে থাকি দন্তকাষ্ঠ (শৰ) আৰু চর্ম (চামৰা)ৰ সহায়ে দন্তধাৱন কৰিব লাগে। তাৰ পাছত ‘ঘোৰ-শিখা’ (তর্জনী আৰু মধ্যমা)ৰে, অথবা বিধি অনুসৰি, শুদ্ধিৰ মৃৎ সোঁফালে বা পশ্চিমফালে গ্ৰহণ/প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

Verse 40

साद्योजातेन च हृदा चोत्तरे वामनीकृतं जलं वामेन शिरसा ईशे गन्धान्वितं जलं

‘সাদ্যোজাত’ মন্ত্ৰ আৰু হৃদয়-ন্যাসেৰে জল উত্তৰ দিশত স্থাপন কৰি বাওঁফালে ঘুৰাব লাগে। তাৰ পাছত বাওঁ শিৰোভাগে, ‘ঈশান’ মন্ত্ৰসহ, সুগন্ধিযুক্ত জল প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

Verse 41

पञ्चगव्यं पलाशादिपुटकं वै समन्ततः ऐशान्यां कुसुमं दद्यादाग्नेय्यां दिशि रोचनां

পঞ্চগব্য আৰু পলাশাদি বস্তুৰে নিৰ্মিত পুটক চাৰিওফালে সুশৃঙ্খলভাৱে বিন্যাস কৰিব লাগে। ঈশান (উত্তৰ-পূৰ্ব) দিশত পুষ্প দিব আৰু আগ্নেয় (দক্ষিণ-পূৰ্ব) দিশত ৰোচনা (হালধীয়া ৰঞ্জক) স্থাপন কৰিব।

Verse 42

अगुरुं निरृताशायां वायव्यां च चतुःसमं होमद्रव्याणि सर्वाणि सद्योजातैः कुशैः सह

নিরৃতি (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশত অগৰু স্থাপন কৰিব লাগে আৰু বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম) দিশত তাৰ সমান চাৰিগুণ পৰিমাণ ৰাখিব লাগে। হোমৰ সকলো দ্ৰব্য সদ্যোজাত-সম্বদ্ধ নতুন কুশসহ বিন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 43

दण्डाक्षसूत्रकौपीनभिक्षापात्राणि रूपिणे कज्जलं कुङ्कुमन्तैलं शलाकां केशशोधनीं

সাকাৰ (তপস্বী) ৰূপৰ বাবে দণ্ড, অক্ষসূত্ৰ (জপমালা), কৌপীন আৰু ভিক্ষাপাত্ৰ দিব লাগে। লগতে কাজল, কুঙ্কুম, তেল, লেপনৰ শলাকা আৰু কেশশোধনৰ উপকৰণো অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 44

ताम्बूलं दर्पणं दद्यादुत्तरे रोचनामपि आसनं पादुके पात्रं योगपट्टातपत्रकं

পৰৱৰ্তী ক্ৰমত তাম্বূল আৰু দৰ্পণ দিব লাগে আৰু ৰোচনা-ও অৰ্পণ কৰিব লাগে। লগতে আসন, পাদুকা, পাত্ৰ, যোগপট্টা আৰু ছত্ৰো দিব লাগে।

Verse 45

ऐशान्यामीशमन्त्रेण दद्यादीशानतुष्टये पूर्वस्याञ्चरुकं साज्यं दद्याद्गन्धादिकं नवे

ঈশান্য দিশত ঈশ-মন্ত্ৰেৰে ঈশানৰ তুষ্টিৰ বাবে অৰ্ঘ্য/আহুতি দিব লাগে। পূৰ্ব দিশৰ বাবে ঘৃতমিশ্ৰিত চৰু দিব লাগে আৰু নবম স্থানত গন্ধাদি অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 46

पूर्वित्राणि समादाय प्रोक्षितान्यर्घ्यवारिणा संहितामन्त्रपूतानि नीत्वा पावकसन्निधिं

পূৰ্বতে প্ৰস্তুত কৰা কৰ্মোপকৰণসমূহ অৰ্ঘ্যজলে প্ৰোক্ষিত কৰি সংহিতা-মন্ত্ৰে পবিত্ৰ কৰি, সিহঁত গ্ৰহণ কৰি পবিত্ৰ অগ্নিৰ সন্নিধিলৈ লৈ যাব।

Verse 47

कृष्णाजिनादिनाअच्छाद्य स्मरन् संवत्सरात्मकं साक्षिणं सर्वकृत्यानां गोप्तारं शिवमव्ययं

কৃষ্ণাজিন আদিৰে নিজকে আচ্ছাদিত কৰি, সংৱৎসৰ-স্বৰূপ, সকলো কৰ্মৰ সাক্ষী আৰু সকলো কৃত্যৰ গোপ্তা, অব্যয় ৰক্ষক শিৱক স্মৰণ কৰিব।

Verse 48

सद्योजातेन च हृदा चोत्तरे वामनीयकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सद्योजातेन च हृदा चोत्तरे धाम निष्फलमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः फलमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दण्डाक्षसूत्रकौपानतीर्थपात्राणि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वेति हेति प्रयोगेण मन्त्रसंहितया पुनः शोधयेच्च पवित्राणि वाराणामेकविंशतिं

‘সদ্যোজাত’ আদি মন্ত্ৰ আৰু ‘হৃদয়’ মন্ত্ৰে, তাৰ পাছত পৰৱৰ্তী শোধন-সূত্ৰসমূহ প্ৰয়োগ কৰি, মন্ত্ৰ-সংহিতাৰ সংযুক্ত জপে পুনৰ শুদ্ধ কৰিব—দণ্ড, অক্ষসূত্ৰ, কৌপীন, তীৰ্থজল আৰু পাত্ৰ আদি পবিত্ৰ বস্তু; আৰু পবিত্ৰসমূহ একুশবাৰ শোধন কৰিব।

Verse 49

गृहादि वेष्टयेत्सूत्रैर् गन्धाद्यं रवये ददेत् पूजिताय समाचम्य कृतन्यासः कृतार्घ्यकः

গৃহ আদি স্থানসমূহ সূত্ৰেৰে বেষ্টিত কৰিব; ৰবি (সূৰ্য)লৈ চন্দন আদি অৰ্পণ কৰিব। পূজা কৰি আচমন কৰিব; ন্যাস সম্পন্ন কৰি অৰ্ঘ্য দান কৰিব।

Verse 50

नन्द्यादिभ्यो ऽथ गन्धाख्यं वास्तोश्चाथ प्रविश्य च शस्त्रेभ्यो लोकपालेभ्यः स्वनाम्ना शिवकुम्भके

তাৰ পাছত নন্দী আদি পৰা আৰম্ভ কৰি ‘গন্ধ’ নামৰ দেৱতাৰ ন্যাস কৰিব; আৰু বাস্তুমণ্ডলত প্ৰৱেশ কৰি, অস্ত্ৰসমূহ আৰু লোকপালসকলকো নিজ নিজ নামৰে শিৱ-কুম্ভত স্থাপন (ন্যাস) কৰিব।

Verse 51

वर्धन्यै विघ्नराजाय गुरवे ह्य् आत्मने यजेत् अथ सर्वौषधीलिप्तं धूपितं पुष्पदूर्वया

বৰ্ধনী, বিঘ্নৰাজ (বিঘ্নহৰ্তা) আৰু গুৰু—অৰ্থাৎ নিজৰ আত্মস্বৰূপ—ৰ পূজা কৰা উচিত। তাৰ পিছত পূজ্য বস্তুটোক সকলো ঔষধিৰ লেপে লিপ্ত কৰি, ধূপে ধূপিত কৰি, পুষ্প আৰু দূৰ্বা ঘাঁহেৰে অর্চনা/অলংকৰণ কৰিব।

Verse 52

आमन्त्र्य च पवित्रं तत् विधायाञ्जलिमध्यगं ॐ समस्तविधिच्छिद्रपूरणे च विधिं प्रति

সেই পবিত্ৰক আহ্বান কৰি জোৰা হাতৰ অঞ্জলিৰ মাজত স্থাপন কৰিব। তাৰ পিছত ‘ওঁ’ মন্ত্ৰসহ বিধি প্ৰয়োগ কৰিব—সমস্ত বিধি-ছিদ্ৰ (ত্রুটি/অপূর্ণতা) পূৰণৰ বাবে।

Verse 53

प्रभवमन्त्रयामि त्वां त्वदिच्छावाप्तिकारिकां तत्सिद्धिमनुजानीहि यजतश्चिदचित्पते

মই তোমাক প্ৰভৱ-মন্ত্ৰেৰে আহ্বান কৰিছোঁ; ই তোমাৰ ইচ্ছানুসাৰে প্ৰাপ্তি সাধন কৰে। হে চিদচিদ্পতি, এই যজমানৰ বাবে সেই (অভীষ্ট) সিদ্ধি অনুমোদন/অনুগ্রহ কৰা।

Verse 54

सर्वथा सर्वदा शम्भो नमस्ते ऽस्तु प्रसीद मे आमन्त्रितो ऽसि देवेश सह देव्या गणेश्वरैः

হে শম্ভো, সৰ্বথা সৰ্বদা তোমাক নমস্কাৰ; মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হোৱা। হে দেবেশ, তুমি দেবী আৰু গণেশ্বৰসকলৰ (গণৰ অধিপতি) সৈতে আমন্ত্ৰিত।

Verse 55

मन्त्रेशैर् लोकपालैश् च सहितः परिचारकैः निमन्त्रयाम्यहन्तुभ्यं प्रभाते तु पवित्रकं

মন্ত্ৰেশ আৰু লোকপালসকলৰ সৈতে, আৰু তেওঁলোকৰ পৰিচাৰকসকলসহ, প্ৰভাতৰ পবিত্ৰক বিধিৰ বাবে মই তোমাক নিমন্ত্ৰণ কৰিছোঁ।

Verse 56

नियमञ्च करिष्यामि परमेश तवाज्ञया इत्येवन्देवमामन्त्र्य रेचकेनामृतीकृतं

“হে পৰমেশ্বৰ! আপোনাৰ আজ্ঞাৰে মই নিয়ম পালন কৰিম।” এইদৰে দেৱতাক আহ্বান কৰি, ৰেচক (নিঃশ্বাস) দ্বাৰা তাক অমৃতসম—শুদ্ধ আৰু প্ৰাণিত—কৰে।

Verse 57

शिवान्तं मूलमुच्चार्य तच्छिवाय निवेदयेत् ः पूजनार्थं समाचम्य इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः रव्यादिभ्यो ऽथेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धाद्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः आमन्त्रणपवित्रमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः परिवारकैविति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः जपं स्तोत्रं प्रमाणञ्च कृत्वा शम्भुं क्षमापयेत्

“শিৱ” অন্তযুক্ত মূলমন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি তাক শিৱলৈ নিবেদন কৰিব। তাৰ পিছত পূজাৰ্থে আচমন কৰি, সূৰ্য আদি দেৱতালৈ আৰু গন্ধাদি উপচাৰ অৰ্পণ কৰিব; আমন্ত্ৰণ-পবিত্ৰ আৰু পৰিয়াল দেৱতাৰ পূজা কৰি, জপ, স্তোত্ৰপাঠ আৰু বিধি-প্ৰমাণ সম্পূৰ্ণ কৰি শম্ভু (শিৱ)ৰ ওচৰত ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিব।

Verse 58

हुत्वा चरोस्तृतीयांशं तद्दद्दीत शिवाग्नये दिग्वासिभ्यो दिगीशेभ्यो भूतमातृगणेभ्य उ

চৰুৰ এক-তৃতীয়াংশ অগ্নিত হোম কৰি, তাৰ পিছত সেই অৰ্পণ শিৱাগ্নিলৈ দিব; লগতে দিগ্বাসী, দিগীশ, ভূতগণ আৰু মাতৃগণলৈও বলি/অৰ্পণ দিব।

Verse 59

रुद्रेभ्यो क्षेत्रपादिभ्यो नमः स्वाहा बलिस्त्वयं दिङ्नागाद्यैश् च पूर्वादौ क्षेत्राय चाग्नये बलिः

“ৰুদ্ৰগণ আৰু ক্ষেত্ৰপাদ/ক্ষেত্ৰপাললৈ নমঃ—স্বাহা। এই বলি তোমালোকৰ বাবে।” তদ্ৰূপ পূৰ্বাদি দিশসমূহৰ দিগ্নাগ আদি ৰক্ষকসহ, ক্ষেত্ৰ (স্থান) আৰু অগ্নিৰ বাবেও এই বলি।

Verse 60

समाचम्य विधिच्छिद्रपूरकं होममाचरेत् पूर्णां व्याहृतिहोमञ्च कृत्वा रुन्धीत पावकं

আচমন কৰি, বিধিত হোৱা ছিদ্ৰ/ত্ৰুটি পূৰণৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত-হোম কৰিব; আৰু ব্যাহৃতিসহ পূৰ্ণাহুতি সম্পন্ন কৰি, তাৰ পিছত পাৱক (অগ্নি)ক বন্ধ/সংৰক্ষিত কৰিব।

Verse 61

तत ओमग्नये स्वाहा स्वाहा सोमाय चैव हि ओमग्नीषोमाभ्यां स्वाहाग्नये स्विष्टकृते तथा

তাৰ পিছত “ওঁ অগ্নয়ে স্বাহা”; “স্বাহা সোমায়ো”; “ওঁ অগ্নীষোমাভ্যাং স্বাহা”; আৰু “অগ্নয়ে স্বিষ্টকৃতে স্বাহা”—এই মন্ত্রে আহুতি দিব লাগে।

Verse 62

इत्याहुतिचतुष्कन्तु दत्वा कुर्यात्तु योजनां वह्निकुण्डार्चितं देवं मण्डलाभ्यर्चिते शिवे

এইদৰে চাৰিটা আহুতি দি তাৰ পিছত যোজনা (সমাপন-বিন্যাস) কৰিব লাগে। মণ্ডলাৰ্চিত শিৱবিধিত বহ্নিকুণ্ডত দেৱতাৰ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 63

नाडीसन्धानरूपेण विधिना योजयेत्ततः वंशादिपात्रे विन्यस्य अस्त्रञ्च हृदयन्ततः

তাৰ পিছত বিধি অনুসাৰে নাড়ী-সন্ধানৰূপে (মন্ত্ৰশক্তি) যোজন কৰিব লাগে। বাঁহ আদি পাত্ৰত স্থাপন কৰি হৃদয়স্থানৰ পৰা অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰৰ বিন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 64

अधिरोप्य पवित्राणि कलाभिर्वाथ मन्त्रयेत् षडङ्गं ब्रह्ममूलैर् वा हृद्धर्मास्त्रञ्च योजयेत्

পবিত্ৰ (কঙ্কণ/সূত্ৰ) অধিৰোপণ কৰি কলাশক্তিৰে মন্ত্রিত কৰিব লাগে। ব্রহ্মমূল বীজমন্ত্ৰে ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰি হৃদয়মন্ত্ৰসহ ধৰ্মাস্ত্ৰও যোজন কৰিব লাগে।

Verse 65

विधाय सूत्रैः संवेष्ट्य पूजयित्वाङ्गसम्भवैः रक्षार्थं जगदीशाय भक्तिनम्रः समर्पयेत्

বিধিমতে সাজি ৰক্ষাসূত্ৰেৰে বেষ্টন কৰি অঙ্গসম্ভৱ দ্ৰব্যে পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত ভক্তিৰে নম্ৰ হৈ ৰক্ষাৰ্থে জগদীশক সমৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 66

पूजिते पुष्पधूपाद्यैर् दत्वा सिद्धान्तपुस्तके गुरोः पादान्तिकं गत्वा भक्त्या दद्यात् पवित्रकं

পুষ্প, ধূপ আদি দি গুৰুক পূজা কৰি আৰু সিদ্ধান্ত-গ্ৰন্থ অৰ্পণ কৰি, গুৰুৰ চৰণসন্নিকটে গৈ ভক্তিভাৱে পবিত্ৰক (পবিত্ৰ সূতা/মালা) নিবেদন কৰিব।

Verse 67

निर्गत्य वहिराचम्य गोमये मण्डलत्रये इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः भूतमातृगणेषु फडिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः रुद्रेभ्यः क्षेत्रपालेभ्य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजयित्वा ततः शिवमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजयित्वाथ सञ्चरैर् इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चगव्यञ्चरुन्दन्तधावनञ्च क्रमाद् यजेत्

বাহিৰলৈ গৈ আচমন কৰি গো-ময়াৰে তিনিটা মণ্ডল সাজিব। তাৰ পিছত “ফট্” উচ্চাৰণসহ ভূত-মাতৃগণলৈ, আৰু ৰুদ্ৰ তথা ক্ষেত্ৰপাললৈ অৰ্পণ/আহুতি দিব। তাৰ পাছত শিৱক পূজা কৰি ক্ৰমে পঞ্চগব্য, চৰু-আহুতি আৰু দন্তধাৱন (দাতন-বিধি) সম্পাদন কৰিব।

Verse 68

आचान्तो मन्त्रसम्बद्धः कृतसङ्गीतजागरः स्वपेदन्तः स्मरन्नीशं बुभुक्षुर्दर्भसंस्तरे

আচমন কৰি, মন্ত্ৰজপত যুক্ত হৈ আৰু ভক্তিগীতসহ জাগৰণ সম্পন্ন কৰি, দৰ্ভাঘাঁহৰ শয্যাত শুব; ভোক লাগিলেও ঈশ্বৰক স্মৰণ কৰি কৰি নিদ্ৰা যাব।

Verse 69

अनेनैव प्रकारेण मुमुक्षुरपि संविशेत् केवलम्भस्मशय्यायां सोपवासः समाहितः

এই একে পদ্ধতিত মুক্তিকামী সাধকেও শুব; কেৱল ভস্মৰ শয্যাত, উপবাসসহ আৰু মন সমাহিত কৰি।