Adhyaya 66

Verse 1

आग्नेये सभागृहस्थापनं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः गोपुच्छहस्तक इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः देवाज्ञां प्राप्य इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ षट्षष्टितमो ऽध्यायः साधारणप्रतिष्ठाविधानं भगवानुवाच समुदायप्रतिष्ठाञ्च वक्ष्ये सा वासुदेववत् आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे ऽश्विनौ तथा

অগ্নি-পুৰাণত ‘সভাগৃহস্থাপন’ নাম পঞ্চষষ্টিতম অধ্যায়। এতিয়া আৰম্ভ হয় ষট্ষষ্টিতম অধ্যায়—‘সাধাৰণ প্ৰতিষ্ঠাবিধান’। ভগৱান ক’লে—সমুদায় (সামূহিক) প্ৰতিষ্ঠাও মই ক’ম; সেয়া বাসুদেৱ-বিধি অনুসাৰে। (আৱাহন কৰা) আদিত্য, বসু, ৰুদ্ৰ, সাধ্য, বিশ্বেদেৱ আৰু অশ্বিনীদ্বয়ক।

Verse 2

ऋषयश् च तथा सर्वे वक्ष्ये तेषां विशेषकं यस्य देवस्य यन्नाम तस्याद्यं गृह्य चाक्षरं

সকলো ঋষিৰ বিষয়েও মই তেওঁলোকৰ বিশেষ শ্ৰেণীবিভাগ ব্যাখ্যা কৰিম। যি দেৱতাৰ যি নাম, সেই নামৰ প্ৰথম আখৰক ভিত্তি হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব লাগে।

Verse 3

मात्राभिर्भेदयित्वा तु दीर्घाण्यङ्गानि भेदयेत् प्रथमं कल्पयेद्वीजं सविन्दुं प्रणवं नतिं

মাত্ৰা অনুসৰি ভেদ কৰি দীঘল অংগসমূহো পৃথক কৰিব লাগে। প্ৰথমে বিন্দুসহ বীজ, লগতে প্ৰণৱ (ওঁ) আৰু নতি (নমঃ-ৰূপ) গঠন কৰিব লাগে।

Verse 4

सर्वेषां मूलमन्त्रेण पूजनं स्थापनं तथा नियमव्रतकृच्छ्राणां मठसङ्क्रमवेश्मनां

সকলৰ বাবে মূলমন্ত্ৰেৰে পূজা আৰু স্থাপন কৰিব লাগে; তদ্ৰূপ নিয়ম, ব্ৰত, কৃচ্ছ্ৰ (প্ৰায়শ্চিত্ত-তপ), মঠ, সংক্রম (প্ৰৱেশপথ) আৰু গৃহৰ ক্ষেত্ৰতো এই বিধান প্ৰযোজ্য।

Verse 5

मासोपवासं द्वादश्यां इत्य् आदिस्थापनं वदे शिलां पूर्णघटं कांस्यं सम्भारं स्थापयेत्ततः

‘দ্বাদশীত মাসোপবাস’ আদি কথাৰে আৰম্ভ হোৱা স্থাপন-বিধিৰ প্ৰাৰম্ভিক অংশ মই বৰ্ণনা কৰোঁ। তাৰপিছত শিলা, পূৰ্ণঘট, কাঁসাৰ পাত্ৰ আৰু প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 6

ब्रह्मकूर्चं समाहृत्य श्रपेद् यवमयं चरुं क्षीरेण कपिलायास्तु तद्विष्णोरिति साधकः

ব্ৰহ্মকূৰ্চ সংগ্ৰহ কৰি সাধকে যৱময় চৰু ৰান্ধিব লাগে; কাপিলা গাইৰ গাখীৰে, ‘তদ্বিষ্ণোঃ’ মন্ত্র জপ কৰি কৰি।

Verse 7

प्रणवेनाभिघार्यैव दर्व्या सङ्घट्टयेत्ततः साधयित्वावतार्याथ विष्णुमभ्यर्च्य होमयेत्

প্ৰথমে প্ৰণৱ (ওঁ)ৰে হব্যদ্ৰব্যক অভিঘাৰ্য কৰি, তাৰ পাছত দৰ্বী (কৰচি)ৰে একেলগে মিহলাই ল’ব। সম্যক্‌ভাৱে সাজি থৈ, বিষ্ণুক অভ্যৰ্চনা কৰি তাৰ পাছত হোম কৰিব।

Verse 8

व्याहृता चैव गायत्र्या तद्विप्रासेति होमयेत् विश्वतश् चक्षुर्वेद्यैर् भूरग्नये तथैव च

ব্যাহৃতি আৰু গায়ত্ৰীসহ ‘তদ্বিপ্ৰাস…’ মন্ত্র উচ্চাৰণ কৰি হোম কৰিব। তদ্ৰূপ ‘বিশ্বতশ্চক্ষুঃ’ আৰু ‘বেদ্যাঃ’ আদি উপাধিৰে ভূৰ্-অগ্নিলৈও আহুতি দিব।

Verse 9

सूर्याय प्रजापतये अन्तरिक्षाय होमयेत् द्यौः स्वाहा ब्रह्मणे स्वाहा पृथिवी महाराजकः

সূৰ্য, প্ৰজাপতি আৰু অন্তৰিক্ষলৈ হোম কৰিব। ‘দ্যৌঃ স্বাহা’, ‘ব্ৰহ্মণে স্বাহা’ আৰু ‘পৃথিৱী মহাৰাজকঃ’ বুলি উচ্চাৰণ কৰিও আহুতি দিব।

Verse 10

तस्मै सोमञ्च राजानं इन्द्राद्यैर् होममाचरेत् अङ्गानि कल्पयेदिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रणवं गतिमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः एवं हुत्वा चरोर्भागान् दद्याद्दिग्बलिमादरात्

সেই বিধিত ৰাজা সোমলৈ ইন্দ্ৰাদি দেৱতাসকলসহ হোম আচৰণ কৰিব। এইদৰে আহুতি সম্পন্ন কৰি, চৰুৰ ভাগসমূহ আদৰে দিগ্‌বলি ৰূপে অৰ্পণ কৰিব।

Verse 11

समिधो ऽष्टशतं हुत्वा पालाशांश्चाज्यहोमकं कुर्यात् पुरुषसूक्तेन इरावती तिलाष्टकं

আঠশ সমিধা অগ্নিত হুত্বা কৰি, পালাশ কাষ্ঠসহ ঘৃত-হোম কৰিব। পুৰুষসূক্তেৰে এই ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত ইৰাৱতী বিধি আৰু তিলাষ্টক—আঠ প্ৰকাৰ তিল-আহুতি—বিধিপূৰ্বক আচৰণ কৰিব।

Verse 12

हुत्वा तु ब्रह्मविष्ण्वीशदेवानामनुयायिनां ग्रहाणामाहुतीर्हुत्वा लोकेशानामथो पुनः

ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ঈশ (শিৱ) দেৱসকলৰ অনুচৰ গ্ৰহদেৱতাসকললৈ আহুতি দিয়া পাছত, পুনৰ লোকপালসকললৈ (লোকৰ ৰক্ষক দেৱতা) আহুতি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 13

पर्वतानां नदीनाञ्च समुद्राणां तथाअहुतीः हुत्वा च व्याहृतीर्दद्द्यात् स्रुवपूर्णाहुतित्रयं

পৰ্বত, নদী আৰু সমুদ্ৰক আহ্বান কৰি অগ্নিত আহুতি দিয়া পাছত, ব্যাহৃতি মন্ত্রসহ স্ৰুৱ ভৰি তিনিটা পূৰ্ণ আহুতি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 14

वौषडन्तेन मन्त्रेण वैष्णवेन पितामह पञ्चगव्यं चरुं प्राश्य दत्वाचार्याय दक्षिणां

হে পিতামহ! ‘বৌষট্’ৰে শেষ হোৱা বৈষ্ণৱ মন্ত্রে পঞ্চগব্য আৰু চৰু প্ৰসাদৰূপে প্ৰাশন কৰি, তাৰ পাছত আচাৰ্যক বিধিমতে দক্ষিণা দিব।

Verse 15

तिलपात्रं हेमयुक्तं सवस्त्रं गामलङ्कृतां प्रीयतां भगवान् विष्णुरित्युत्सृजेद्व्रतं बुधः

সোণাযুক্ত তিলপাত্ৰ বস্ত্ৰসহ দান কৰি আৰু অলংকৃত গাই অৰ্পণ কৰি—‘ভগৱান বিষ্ণু প্ৰসন্ন হওক’ বুলি কৈ জ্ঞানী ব্যক্তিয়ে ব্ৰতৰ বিসৰ্জন (সমাপ্তি) কৰিব।

Verse 16

मासोपवासादेरन्यां प्रतिष्ठां वच्मि पूर्णतः यज्ञेनातोष्य देवेशं श्रपयेद्वैष्णवं चरुं

এতিয়া মই মাসোপবাস আদি দিয়ে আৰম্ভ হোৱা আন এটা প্ৰতিষ্ঠা-বিধি সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰোঁ। যজ্ঞেৰে দেৱেশক সন্তুষ্ট কৰি বৈষ্ণৱ চৰু ৰান্ধিব।

Verse 17

तिलतण्डुलनीवारैः श्यामाकैर् अथवा यवैः आज्येनाधार्य चोत्तार्य होमयेन्मूर्तिमन्त्रकैः

তিল, চাউলৰ দানা, নীবার, শ্যামাক অথবা যৱ—ঘৃতৰে আধাৰ দি উঠাই, মূর্তি-মন্ত্ৰ জপ কৰি হোম কৰা উচিত।

Verse 18

विष्ण्वादीनां मासपानां तदन्ते होमयेत् पुनः ॐ विष्णवे स्वाहा ॐ विष्णवे निभूयपाय स्वाहा ॐ विष्णवे शिपिविष्टाय स्वाहा ॐ नरसिंहाय स्वाहा ॐ पुरुषोत्तमाय स्वाहा द्वादशाश्वत्थसमिधो होमयेद्घृतसम्प्लुताः

বিষ্ণু আদি মাসপান-অৰ্পণৰ অন্তত পুনৰ হোম কৰিব—“ওঁ বিষ্ণৱে স্বাহা”, “ওঁ বিষ্ণৱে নিভূয়পায় স্বাহা”, “ওঁ বিষ্ণৱে শিপিবিষ্টায় স্বাহা”, “ওঁ নৰসিংহায় স্বাহা”, “ওঁ পুরুষোত্তমায় স্বাহা।” ঘৃতসিক্ত অশ্বত্থৰ বাৰটা সমিধা অগ্নিত আহুতি দিব।

Verse 19

विष्णो रराटमन्त्रेण ततो द्वादश चाहुतीः एवं दत्वा इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः एतान् दत्वा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ विष्णवे प्रवृषाय स्वाहा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः इदं विष्णुरिरावती चरोर्द्वादश आहुतीः

তাৰপিছত ‘বিষ্ণু-ৰৰাট’ মন্ত্ৰে বাৰটা আহুতি দিব। (কিছুমান পুথিত “এवं দত্বা”, কিছুমানত “এतान্ দत्वा”; অন্য পাঠত আহুতি-বাক্য “ওঁ বিষ্ণৱে প্ৰৱৃষায় স্বাহা”।) এইদৰে বিষ্ণু আৰু ইৰাৱতীৰ উদ্দেশে চরুৰ বাৰ আহুতি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 20

हुत्वा चाज्याहुतीस्तद्वत्तद्विप्रासेति होमयेत् शेषहोमं ततः कृत्वा दद्यात् पूर्णाहुतित्रयं

একেদৰে ঘৃতৰ আহুতি দি, “তদ্ বিপ্ৰাসে” অন্তযুক্ত মন্ত্ৰ অনুসাৰে হোম কৰিব। তাৰপিছত শেষ-হোম সম্পন্ন কৰি, তিনিটা পূৰ্ণাহুতি দিব।

Verse 21

युञ्जतेत्यनुवाकन्तु जप्त्वा प्राशीत वै चरुं प्रणवेन स्वशब्दान्ते कृत्वा पात्रे तु पैप्पले

“যুঞ্জতে…”ৰে আৰম্ভ অনুবাক জপ কৰি, নিশ্চয়েই চরু প্ৰাশন কৰিব। নিজৰ নিৰ্দিষ্ট বাক্যৰ শেষত প্ৰণৱ (ওঁ) যোগ কৰি, তাক পিপ্পলৰ পাত্ৰত স্থাপন কৰিব।

Verse 22

ततो मासाधिपानान्तु विप्रान् द्वादश भोजयेत् त्रयोदश गुरुस्तत्र तेभ्यो दद्यात्त्रयोदश

তাৰ পিছত মাহসমূহৰ অধিপতি বাৰজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাব; আৰু তেওঁলোকৰ মাজত ত্ৰয়োদশজন হ’ব গুৰু (আচাৰ্য)। সেই ব্ৰাহ্মণসকলক ত্ৰয়োদশ দান/দক্ষিণা দিব।

Verse 23

कुम्भान् स्वाद्वम्बुसंयुक्तान् सच्छत्रोपानहान्वितान्

মধুৰ (সুখদ) পানীৰে পূৰ্ণ কুম্ভ দান কৰিব; লগতে উত্তম ছাতা আৰু পাদুকা/চটি সংযুক্ত কৰিব।

Verse 24

गावः प्रीतिं समायान्तु प्रचरन्तु प्रहर्षिताः इति गोपथमुत्सृज्य यूपं तत्र निवेशयेत्

“গাইসমূহে প্ৰীতি লাভ কৰক আৰু হৰ্ষিত হৈ বিচৰণ কৰক”—এমনি কৈ গোপথত সিহঁতক মুক্ত কৰি, সেই ঠাইতেই যূপ (যজ্ঞস্তম্ভ) স্থাপন কৰিব।

Verse 25

दशहस्तं प्रपाअराममठसङ्क्रमणादिषु गृहे च होममेवन्तु कृत्वा सर्वं यथाविधि

প্ৰপা (জলশালা), উদ্যান, মঠ, সংক্রমণ/সীমা-সংস্কাৰ আদি স্থানত আৰু গৃহতো, দশ হস্ত প্ৰমাণ ৰক্ষা কৰি কেৱল হোম সম্পন্ন কৰি, তাৰ পিছত সকলো বিধিমতে সমাপ্ত কৰিব।

Verse 26

पूर्वोक्तेन विधानेन प्रविशेच्च गृहं गृही अनिवारितमन्नाद्यं सर्वेष्वेतेषु कारयेत्

পূৰ্বোক্ত বিধান অনুসৰি গৃহস্থে গৃহত প্ৰৱেশ কৰিব; আৰু এই সকলো কৰ্মত অন্ন-আদি কোনো বাধা নোহোৱাকৈ যোগান/বিতৰণ কৰাব।

Verse 27

द्विजेभ्यो दक्षिणा देया यथाशक्त्या विचक्षणैः आरामं कारयेद्यस्तु नन्दने स चिरं वसेत्

বিচক্ষণ লোকে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দ্বিজসকলক দক্ষিণা দিব লাগে। আৰু যিয়ে আৰাম (উদ্যান) নিৰ্মাণ কৰায়, সি ইন্দ্ৰৰ নন্দনবনত দীঘলীয়া সময় বাস কৰে।

Verse 28

मठप्रदानात् स्वर्लोके शक्रलोके वसेत्ततः प्रपादानाद्वारुणेन सङ्क्रमेण वसेद्दिवि

মঠ দান কৰিলে স্বৰ্গলোকে, বিশেষকৈ শক্র (ইন্দ্ৰ) লোকে বাস হয়। আৰু প্ৰপা (পানীয়জল-স্থল) দান কৰিলে বৰুণ-সম্পৰ্কীয় শুভ সংক্রম পথেদি দিব্যলোকে বাস হয়।

Verse 29

इष्टकासेतुकारी च गोलोके मार्गकृद्गवां नियमव्रतकृद्विष्णुः कृच्छ्रकृत्सर्वपापहा

যিয়ে ইষ্টকা-সেতু (ইটৰ সেতু/বাঁধ) নিৰ্মাণ কৰে, আৰু যিয়ে গোলোকত গৰুৰ বাবে পথ কৰে; যিয়ে নিয়ম-ব্ৰত পালন কৰে, যিয়ে বিষ্ণুভক্ত, আৰু যিয়ে কৃচ্ছ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰে—সকলোৱে সৰ্বপাপহৰ হয়।

Verse 30

गृहं दत्वा वसेत्स्वर्गे यावदाभूतसम्प्लवं अञ्जतेत्यनुवाकस्तु इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वाद्वन्नसंयुक्तानिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः समुदायप्रतिष्ठेष्टा शिवादीनां गृहात्मनां

গৃহ দান কৰিলে মহাপ্ৰলয়লৈকে স্বৰ্গত বাস হয়। লগতে গৃহান্তৰ্বাসী দেৱতা ৰূপে শিৱ আদি দেৱসকলৰ সমুদায় প্ৰতিষ্ঠা (স্থাপন/ব্যৱস্থা) কৰাও উচিত।