Adhyaya 60

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अधिवासनं नाम ऊनषष्टितमो ऽध्यायः अथ षष्टितमोध्यायः वासुदेवप्रतिष्ठादिविधिः भगवानुवाच पिण्डिकास्थापनार्थन्तु गर्भागारं तु सप्तधा विभजेद् ब्रह्मभागे तु प्रतिमां स्थापयेद् बुधः

এইদৰে আদিমহাপুৰাণ আাগ্নেয়ত ‘অধিবাসন’ নামৰ ঊনষাটতম অধ্যায় সমাপ্ত। এতিয়া ষাটতম অধ্যায় আৰম্ভ—‘বাসুদেৱ-প্ৰতিষ্ঠা আদি বিধি’। ভগৱানে ক’লে: ‘পিণ্ডিকা (আধাৰ-পীঠ) স্থাপনৰ বাবে গৰ্ভগৃহ সাত ভাগত বিভক্ত কৰিব; আৰু ব্ৰহ্মভাগত জ্ঞানীজনে প্ৰতিমা স্থাপন কৰিব।’

Verse 2

देवमनुषपैशाचभागेषु न कदाचन ब्रह्मभागं परित्यज्य किञ्चिदाश्रित्य चाण्डज

হে অণ্ডজ! দেৱ, মানুহ আৰু পৈশাচ ভাগসমূহ বিনিয়োগ কৰোঁতে কেতিয়াও ব্ৰহ্মভাগ ত্যাগ নকৰিবা; বৰং সেই ব্ৰহ্মভাগক আশ্ৰয় কৰি (তাৰ সন্মানত) সদায় কিবা নহয় কিবা পৃথককৈ ৰাখিবা।

Verse 3

देवमानुषभागाभ्यां स्थाप्या यत्नात्तु पिण्डिका नपुंसककशिलायान्तु रत्नन्यासं समाचरेत्

দৈৱ আৰু মানৱ অংশৰ নিৰ্ধাৰিত অনুপাত অনুসৰি যত্নসহ পিণ্ডিকা স্থাপন কৰিব লাগে। আৰু নপুংসক (লিঙ্গ-অনিৰ্ণীত) শিলাত বিধিপূৰ্বক ৰত্নন্যাস সম্পাদন কৰা উচিত।

Verse 4

नारसिंहेन हुत्वा रत्नन्यासं च तेन वै चतस्रः स्थापयेच्च गा इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपठः घोषयेच्च ततो मखे इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थापयेदाशु पिण्डिकामिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वर्णन्यासमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः व्रीहीन् रत्नांस्त्रिधातूंश् च लोहादींश् चन्दनादिकान्

নৰসিংহ মন্ত্ৰ/বিধিৰে হোম কৰি, সেই একে বিধিৰে ৰত্নন্যাস সম্পাদন কৰিব লাগে। তাৰ পিছত “গা” উচ্চাৰণসহ চাৰিটা স্থান/দিশ স্থাপন কৰিব; যজ্ঞত নিৰ্ধাৰিত ঘোষণা কৰিব; শীঘ্ৰে পিণ্ডিকা স্থাপন কৰিব; আৰু বৰ্ণন্যাস কৰিব। তাৰপিছত ব্ৰীহি ধান্য, ৰত্ন, ত্ৰিধাতু, লোহা আদি ধাতু আৰু চন্দনাদি দ্ৰব্য বিন্যস্ত কৰিব।

Verse 5

पूर्वादिनवगर्तेषु न्यसेन् मध्ये यथारुचि अथ चेन्द्रादिमन्त्रैश् च गर्तो गुग्गुलुनावृतः

পূৰ্ব দিশৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা নটা গৰ্তত বিধিপূৰ্বক বিন্যাস কৰিব লাগে; মাজৰ গৰ্তটো নিজৰ ৰুচি অনুসৰি সজাব লাগে। তাৰ পিছত ইন্দ্ৰাদি মন্ত্ৰসহ গৰ্তটো গুগ্গুলু (ৰেজিন)ৰে আৱৃত/পৰিবেষ্টিত কৰিব লাগে।

Verse 6

रत्नन्यासविधिं कृत्वा प्रतिमामालभेद्गुरुः सशलाकैर् दर्भपुञ्जैश् च सहदेवैः समन्वितैः

ৰত্নন্যাস-বিধি সম্পন্ন কৰি গুৰুয়ে প্ৰতিমাৰ সংস্কাৰাৰম্ভ (আলম্ভ) কৰিব লাগে। তেওঁ শলাকা, দৰ্ভপুঞ্জ আৰু সহদেৱতাসকলৰ আহ্বানসহ সমন্বিত থাকিব লাগে।

Verse 7

सवाह्यन्तैश् च संस्कृत्य पञ्चगव्येन शोधयेत् प्रोक्षयेद्दर्भतोयेन नदीतीर्थोदकेन च

বাহ্য আৰু অন্তঃসহায়ক সংস্কাৰসমূহেৰে যথাবিধি সংস্কৃত কৰি পঞ্চগব্যেৰে শোধন কৰিব লাগে। আৰু দৰ্ভ-সংস্কৃত জল আৰু নদী/তীৰ্থৰ জলেৰে প্ৰোক্ষণ কৰিব লাগে।

Verse 8

होमार्थे खण्डिलं कुर्यात् सिकताभिः समन्ततः सार्धहस्तप्रमाणं तु चतुरस्रं सुशोभनं

হোমৰ বাবে খণ্ডিল (হোম-ভূমি) সাজিব; চাৰিওফালে বালি ছটিয়াব। ইয়াৰ মাপ দেড় হস্ত হ’ব আৰু ই সুগঠিত, সুন্দৰ চতুৰস্ৰ হ’ব।

Verse 9

अष्टदिक्षु यथान्यासं कलशानपि विन्यसेत् पूर्वाद्यानष्टवर्णेन अग्निमानीय संस्कृतं

অষ্ট দিশাত বিধি অনুসাৰে কলহসমূহ বিন্যাস কৰিব। তাৰ পিছত পূবৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অষ্টাক্ষৰ মন্ত্ৰে সংস্কৃত অগ্নি আনি স্থাপন কৰিব।

Verse 10

त्वमग्नेद्युभिरिति गायत्र्या समिधो हुनेत् अष्टार्णेनाष्टशतकं आज्यं पूर्णां प्रदापयेत्

“ত্বমগ্নে দ্যুভিঃ …”ৰে আৰম্ভ হোৱা গায়ত্ৰী জপ কৰি সমিধা অগ্নিত হোম কৰিব। তাৰ পিছত অষ্টাক্ষৰ মন্ত্ৰে আঠশ ঘৃতাহুতি দি শেষত পূৰ্ণাহুতি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 11

शान्त्युदकं आम्रपत्रैः मूलेन शतमन्त्रितं सिञ्चेद्देवस्य तन्मूर्ध्नि श्रीश् च ते ह्य् अनया ऋचा

আমপাতাৰে, মূলমন্ত্ৰে শতবাৰ অভিমন্ত্রিত কৰা শান্ত্যুদক দেৱতাৰ মূৰ্ধ্নিত ছটিয়াব; আৰু “শ্ৰীশ্চ তে …” এই ঋচা পাঠ কৰিব।

Verse 12

ब्रह्मयानेन चोद्धृत्य उत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते तद्विष्णोरिति मन्त्रेण प्रासादाभिमुखं नयेत्

ব্ৰহ্মযানত তুলি “উত্তিষ্ঠ ব্রহ্মণস্পতে” জপ কৰিব; আৰু “তদ্বিষ্ণোঃ …” মন্ত্ৰে মন্দিৰ/প্ৰাসাদ অভিমুখে মুখ কৰি লৈ যাব।

Verse 13

शिविकायां हरिं स्थाप्य भ्रामयीत पुरादिकं गीतवेदादिशब्दैश् च प्रासादद्वारि धारयेत्

হৰিক শিৱিকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰি নগৰ আৰু তাৰ পৰিসৰত পৰিভ্ৰমণ কৰাব লাগে। গীত, বেদপাঠ আদি ধ্বনিৰ সৈতে পাছত মন্দিৰদ্বাৰত স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 14

इतपुस्तकत्रयपाठः अष्टान्तेनाष्टशतकमिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः शान्त्युदकमाज्यपात्रैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ब्रह्मपात्रेणेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गीतवाद्यादिशब्दैश् च इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्त्रीभिर्विप्रैर् मङ्गलाष्टघटैः संस्नापयेद्धरिं ततो गन्धादिनाभ्यर्च्य मूलमन्त्रेण देशिकः

(কিছুমান পাণ্ডুলিপিত পাঠান্তৰ—‘অষ্টান্তে ১০৮’; ‘শান্ত্যুদক আৰু ঘৃতপাত্ৰসহ’; ‘ব্ৰহ্মপাত্ৰেৰে’; আৰু ‘গীত-বাদ্যধ্বনিসহ’)। তাৰপিছত নাৰী আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে মঙ্গলসূচক অষ্টঘটৰ দ্বাৰা হৰিৰ অভিষেক কৰিব লাগে। তাৰ পিছত দেশিকে মূলমন্ত্ৰ জপি চন্দনাদি উপচাৰে পূজা কৰিব লাগে।

Verse 15

अतो देवेति वस्त्राद्यमष्टाङ्गार्घ्यं निवेद्य च स्थिरे लग्ने पिण्डिकायां देवस्य त्वेति धारयेत्

‘অতো দেবে…’ মন্ত্ৰ জপি বস্ত্ৰাদি অৰ্পণ কৰিব আৰু অষ্টাঙ্গ অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰিব। স্থিৰ আৰু শুভ লগ্নত ‘দেবস্য ত্বং…’ মন্ত্ৰে পিণ্ডিকাত স্থাপন কৰিব।

Verse 16

ॐ त्रैलोक्यविक्रान्ताय नमस्तेस्तु त्रिविक्रम संस्थ्याप्य पिण्डिकायान्तु स्थिरं कुर्याद्विचक्षणः

“ওঁ। ত্ৰৈলোক্যবিক্ৰান্ত ত্ৰিবিক্ৰম! তোমাক নমস্কাৰ। বিধিপূৰ্বক স্থাপন কৰি বিচক্ষণ সাধকে পিণ্ডিকাত তাক দৃঢ় আৰু স্থিৰ কৰিব।”

Verse 17

ध्रुवा द्यौरिति मन्त्रेण विश्वतश् चक्षुरित्यपि पञ्चगव्येन संस्नाप्य क्षाल्य गन्धदकेन च

‘ধ্ৰুৱা দ্যৌঃ’ মন্ত্ৰে আৰু ‘বিশ্বতশ্চক্ষুঃ’ মন্ত্ৰেও পঞ্চগব্যেৰে স্নান কৰাব; তাৰপিছত ধুই সুগন্ধি জলেৰেও শুদ্ধ কৰিব।

Verse 18

पूजयेत् सकलीकृत्य साङ्गं सावरणं हरिं ध्यायेत् स्वं तस्य मूर्तिन्तु पृथिवी तस्य पीठिका

পূজাক সম্পূৰ্ণৰূপে বিন্যাস কৰি, অঙ্গ-উপাঙ্গ আৰু আৱৰণসহ হৰিৰ পূজা কৰিব। নিজকে তেওঁৰ মূৰ্তি বুলি ধ্যান কৰিব; পৃথিৱীহে তেওঁৰ পীঠিকা।

Verse 19

कल्पयेद्विग्रहं तस्य तैजसैः परमाणुभिः जीवमावाहयिष्यामि पञ्चविंशतितत्त्वगं

তেওঁৰ বিগ্ৰহক তেজোময় সূক্ষ্ম পৰমাণুৰে কল্পনা কৰিব। (তাৰপিছত আচার্য ক’ব:) “পঞ্চবিংশতি তত্ত্বময় জীৱসন্নিধি মই আহ্বান কৰিম।”

Verse 20

चैतन्यं परमानन्दं जाग्रत्स्वप्नविवर्जितं देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितं

ই শুদ্ধ চৈতন্য, পৰমানন্দ—জাগ্ৰত আৰু স্বপ্ন অৱস্থাৰ পৰা বিমুক্ত; দেহ, ইন্দ্ৰিয়, মন, বুদ্ধি, প্ৰাণ আৰু অহংকাৰবিহীন।

Verse 21

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं हृदयेषु व्यवस्थितं हृदयात् प्रतिमाविम्बे स्थिरो भव परेश्वर

হে পৰমেশ্বৰ! ব্ৰহ্মাৰ পৰা তৃণস্তম্ভলৈকে সকলোৰে হৃদয়ত অধিষ্ঠিত হৈ, হৃদয়ৰ পৰা এই প্ৰতিমাৰ প্ৰতিবিম্বসন্নিধিত আহি স্থিৰ হওক।

Verse 22

सजीवं कुरु बिम्बं त्वं सवाह्याभ्यन्तरस्थितः अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो देहोपाधिषु संस्थितः

হে প্ৰভু! বাহ্য আৰু অন্তঃস্থ ৰূপে অৱস্থিত হৈ এই বিম্বক সজীৱ কৰক। অঙ্গুষ্ঠমাত্ৰ পুৰুষ দেহ-উপাধিসমূহত অধিষ্ঠিত থাকে।

Verse 23

ज्योतिर्ज्ञानं परं ब्रह्म एकमेवाद्वितीयकं सजीवीकरणं कृत्वा प्रणवेन निबोधयेत्

পৰম ব্ৰহ্ম নিজেই জ্যোতিৰ্ময় জ্ঞান-চৈতন্য—সেয়া একমাত্ৰ, অদ্বিতীয়। অন্তঃকৰণত তাক সজীৱ কৰি প্ৰণৱ (ওঁ) দ্বাৰা বোধ কৰা উচিত।

Verse 24

सान्निध्यकरणन्नाम हृदयं स्पृश्य वै जपेत् सूक्तन्तु पौरुषं ध्यायन् इदं गुह्यमनुं जपेत्

“সান্নিধ্যকৰণ” নামৰ হৃদয়-মন্ত্ৰটি হৃদয় স্পৰ্শ কৰি নিশ্চয় জপ কৰা উচিত। আৰু পুৰুষসূক্ত ধ্যান কৰি এই গুহ্য মন্ত্ৰসূত্ৰ জপ কৰিব লাগে।

Verse 25

नमस्तेस्तु सुरेशाय सन्तोषविभवात्मने मङ्गलाष्टघटे इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ज्ञानविज्ञानरूपाय ब्रह्मतेजोनुयायिने

হে সুৰেশ! আপোনাক নমস্কাৰ—সন্তোষজনিত বৈভৱেই আপোনাৰ স্বৰূপ। আপুনি জ্ঞান আৰু বিজ্ঞান (অনুভৱসিদ্ধ বিবেক)ৰূপ, আৰু ব্ৰহ্ম-তেজৰ অনুগামী।

Verse 26

गुणातिक्रान्तवेशाय पुरुषाय महात्मने अक्षयाय पुराणाय विष्णो सन्निहितो भव

হে বিষ্ণু! গুণাতীত, পৰম পুৰুষ, মহাত্মা, অক্ষয় আৰু পুৰাতন—আপুনি ইয়াত সন্নিহিত (উপস্থিত) হওক।

Verse 27

यच्च ते परमं तत्त्वं यच्च ज्ञानमयं वपुः तत् सर्वमेकतो लीनमस्मिन्देहे विबुध्यतां

আপোনাৰ যি পৰম তত্ত্ব আৰু যি জ্ঞানময় স্বৰূপ—সেয়া সকলো একেলগে এই দেহত লীন হৈছে বুলি স্পষ্টভাৱে বোধ হোৱক।

Verse 28

आत्मानं सन्निधीकृत्य ब्रह्मादिपरिवारकान् स्वनाम्ना स्थापयेदन्यानायुधान् स्वमुद्रया

প্ৰথমে নিজকে পবিত্ৰ সন্নিধিত স্থাপন কৰি ব্ৰহ্মা আদি পৰিকৰ-দেৱতাসকলক স্বনামোচ্চাৰণে স্থাপন কৰিব; আৰু অন্যান্য দিব্য আয়ুধসমূহকো তেওঁলোকৰ নাম উচ্চাৰণ আৰু নিৰ্দিষ্ট মুদ্ৰা প্ৰয়োগে স্থাপন কৰিব।

Verse 29

यात्रावर्षादिकं दृष्ट्वा ज्ञेयः सन्निहितो हरिः नत्वा स्तुत्वा स्तवाद्यैश् च जप्त्वा चाष्टाक्षरादिकं

যাত্ৰা আৰু অৰ্পণ-বৰ্ষা (অভিষেক) আদি লক্ষণ দেখি তাত হৰি সন্নিহিত বুলি জানিব লাগে। তাৰ পিছত প্ৰণাম কৰি স্তোত্রাদিৰে স্তৱ কৰি, অষ্টাক্ষৰ আৰু সংশ্লিষ্ট (বিষ্ণু) মন্ত্ৰ জপ কৰিব।

Verse 30

चण्डप्रचण्डौ द्वारस्थौ निर्गत्याभ्यर्चयेद्गुरुः अग्निमण्डपमासाद्य गरुडं स्थाप्य पूजयेत्

গুৰু বাহিৰলৈ গৈ দুৱাৰত অৱস্থিত চণ্ড আৰু প্রচণ্ডক অৰ্চনা কৰিব। তাৰ পিছত অগ্নিমণ্ডপত গৈ গৰুড়ক স্থাপন কৰি পূজা কৰিব।

Verse 31

दिगीशान् दिशि देवांश् च स्थाप्य सम्पूज्य देशिकः विश्वक्सेनं तु संस्थाप्य शङ्खचक्रादि पूजयेत्

দেশিক (আচাৰ্য) দিশাৰ অধিপতি আৰু প্ৰতিটো দিশাৰ দেৱতাসকলক স্থাপন কৰি বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব। তাৰ পিছত বিশ্বক্সেনক স্থাপন কৰি শঙ্খ, চক্ৰ আদি চিহ্ন/উপকৰণৰ পূজা কৰিব।

Verse 32

सर्वपार्षदकेभ्यश् च बलिं भूतेभ्य अर्चयेत् परमवस्त्रसुवर्णादि गुरवे दक्षिणां ददेत्

সকলো পাৰ্ষদলৈ বলি অৰ্পণ কৰি ভূতসকলক (তত্ত্বাত্মক শক্তিসকলক)ো অৰ্চনা কৰিব। গুৰুক উৎকৃষ্ট বস্ত্ৰ, সোণ আদি সহ দাক্ষিণা প্ৰদান কৰিব।

Verse 33

यागोपयोगिद्रव्याद्यमाचार्याय नरोर्पयेत् आचार्यदक्षिणार्धन्तु ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां ददेत्

যজ্ঞত ব্যৱহৃত দ্ৰব্যাদি আৰু আন আন প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী যজমানে কৰ্মসম্পাদনকাৰী আচাৰ্যক অৰ্পণ কৰিব লাগে। কিন্তু আচাৰ্যদক্ষিণাৰ অর্ধাংশ ঋত্বিজ পুৰোহিতসকলক যজ্ঞদক্ষিণা ৰূপে দিব লাগে।

Verse 34

अन्येभ्यो दक्षिणां दद्याद्भोजयेद् ब्राह्मणांस्ततः अवारितान् फलान् दद्याद्यजमानाय वै गुरुः

অন্যসকলকোও যথাযথ দক্ষিণা দিব লাগে আৰু তাৰ পিছত ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব লাগে। গুৰুৱে যজমানক অবাৰিত ফল, অৰ্থাৎ যি প্ৰাপ্য ৰোধ নোহোৱা, সেয়াও প্ৰদান কৰিব লাগে।

Verse 35

विष्णुं नयेत् प्रतिष्ठाता चात्मना सकलं कुलं य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः यच्च ते परमं गुह्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यात्रावर्षादिकं कृत्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अवारितफलमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रतिष्ठाकृदिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः सर्वेषामेव देवानामेष साधारणो विधिः मूलमन्त्राः पृथक्तेषां शेषं कार्यं समानकं

প্ৰতিষ্ঠাকর্তাই দেৱতাক বিষ্ণুৰূপে আগবঢ়াই নিবলৈ লাগে; সেই কৰ্মৰ দ্বাৰা তেওঁ নিজৰ মাধ্যমে নিজৰ সমগ্ৰ কুলকো শুদ্ধ কৰি উন্নীত কৰে। সকলো দেৱতাৰ প্ৰতিষ্ঠাত এই বিধি সাধাৰণ—তেওঁলোকৰ মূলমন্ত্ৰ পৃথক, কিন্তু বাকী ক্ৰিয়া একে ধৰণে সম্পন্ন হয়।