Adhyaya 56

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पिण्डिकालक्षणं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अथ षट्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः दिक्पालयागकथनं भगवानुवाच प्रतिष्ठापञ्चकं वक्ष्ये प्रतिमात्मा तु पूरुषः प्रकृतिः पिण्डिका लक्ष्मीः प्रतिष्ठा योगकस्तयोः

এইদৰে আদিমহাপুৰাণ অগ্নিপুৰাণত “পিণ্ডিকা-লক্ষণ” নামৰ পঞ্চপঞ্চাশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া “দিক্পাল-যাগকথন” নামৰ ষট্পঞ্চাশতম অধ্যায় আৰম্ভ হয়। ভগৱানে ক’লে—মই প্ৰতিষ্ঠা-পঞ্চক ব্যাখ্যা কৰিম। প্ৰতিমাৰ অন্তৰাত্মা পুৰুষ; পিণ্ডিকা প্ৰকৃতি; লক্ষ্মী প্ৰতিষ্ঠা; আৰু দুয়োৰ সংযোগক ‘যোগক’ বোলা হয়।

Verse 2

इच्छाफलार्थिभिस्तस्मात्प्रतिष्ठा क्रियते नरैः गर्भसूत्रं तु निःसार्य प्रासादस्याग्रतो गुरुः

সেয়েহে ইচ্ছিত ফল লাভ কৰিব খোজা লোকসকলে প্ৰতিষ্ঠা-ক্রিয়া সম্পাদন কৰে। গৰ্ভসূত্ৰ বাহিৰ কৰি আচার্যই তাক প্ৰাসাদ (মন্দিৰ)ৰ আগফালে আনে।

Verse 3

अष्टषोडशविंशान्तं मण्डपञ्चाधमादिकम् स्नानं कलशार्थञ्च यागद्रव्यार्थमर्धतः

আঠ, ষোল আৰু বিশ পৰ্যন্ত (মাপ) অনুসাৰে মণ্ডপ আৰু অধম আদি পৰা আৰম্ভ হোৱা পঞ্চবিধ বিভাজন; লগতে স্নানবিধি, কলশৰ প্ৰয়োজন, আৰু সংক্ষেপে যাগদ্ৰব্যৰ আৱশ্যকতা (ইয়াত কোৱা হৈছে)।

Verse 4

त्रिभागेणार्धभागेन वेदिं कुर्यात्तु शोभनाम् प्रतिमाद्रव्यमुच्यते इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गर्भसूत्रन्तु निर्मायेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कलशैर् घटिकाभिश् च वितानाद्यैश् च भूषयेत्

এক-তৃতীয়াংশ আৰু অর্ধাংশ (নিৰ্দিষ্ট) প্ৰমাণে বেদী সুন্দৰকৈ নিৰ্মাণ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত কলশ, ঘটিকা, বিতান আদি অলংকাৰৰে তাক ভূষিত কৰিব লাগে।

Verse 5

पञ्चगव्येन सम्प्रोक्ष्य सर्वद्रव्याणि धारयेत् अलङ्कृतो गुरुर्विष्णुं ध्यात्वात्मानं प्रपूजयेत्

পঞ্চগব্যেৰে সকলো দ্ৰব্য প্ৰোক্ষণ (শুদ্ধি) কৰি সমগ্ৰ সামগ্ৰী সাজু কৰি ৰাখিব লাগে। তাৰ পিছত অলংকৃত গুৰুৱে বিষ্ণুৰ ধ্যান কৰি নিজৰ আত্মস্বৰূপক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব।

Verse 6

अङ्गुलीयप्रभृतिभिर्मूर्तिपान् वलयादिभिः कुण्डे कुण्डे स्थापयेच्च मूर्तिपांस्तत्र पारगान्

আঙুঠি আদি চিহ্ন আৰু বালয়-আদি অলংকাৰসহ, প্ৰতিটো কুণ্ডে কুণ্ডে বিধিত পাৰদৰ্শী মূর্তিপ (অৰ্থাৎ দক্ষ ঋত্বিজ) স্থাপন কৰিব।

Verse 7

चतुष्कोणे चार्धकोणे वर्तुले पद्मसन्निभे पूर्वादौ तोरणार्थन्तु पिप्पलोडुम्बरौ वटं

চতুষ্কোণ, অৰ্ধচতুষ্কোণ আৰু পদ্মসদৃশ বৃত্তাকাৰ বিন্যাসত, তোৰণৰ উদ্দেশ্যে পূৰ্বাদি দিশসমূহত পিপ্পল, উদুম্বৰ আৰু বট গছ স্থাপন কৰিব।

Verse 8

प्लक्षं सुशोभनं पूर्वं सुभद्रन्दक्षतोरणं सुकर्म च सुहोत्रञ्च आप्ये सौम्ये समुच्छ्रयम्

পূৰ্ব দিশৰ বাবে প্লক্ষ অতি শুভ। দক্ষিণ তোৰণৰ বাবে সুভদ্ৰ নিৰ্দিষ্ট। তদ্ৰূপ সুকৰ্ম আৰু সুহোত্রো বিধেয়; আৰু পশ্চিম আৰু উত্তৰত সমুচ্ছ্ৰয় (উচ্চ গঠন)ৰ বাবে আপ্য আৰু সৌম্য ব্যৱহাৰ কৰিব।

Verse 9

पञ्चहस्तं तु संस्थाप्य स्योनापृथ्वीति पूजयेत् तोरणस्तम्भमूले तु कलशान्मङ्गलाङ्कुरान्

পাঁচ হস্ত প্ৰমাণে স্থাপন কৰি ‘স্যোনা পৃথ্বী’ মন্ত্ৰে পূজা কৰিব। আৰু তোৰণ-স্তম্ভৰ মূলে মঙ্গল অংকুৰসহ কলস স্থাপন কৰিব।

Verse 10

प्रदद्यादुपरिष्टाच्च कुर्याच्चक्रं सुदर्शनं पञ्चहस्तप्रमाणन्तु ध्वजं कुर्याद्द्विचक्षणः

উপৰিভাগত স্থাপন কৰি সুদৰ্শনচক্ৰ নিৰ্মাণ কৰিব। ধ্বজ পাঁচ হস্ত প্ৰমাণৰ হ’ব; দক্ষ শিল্পীয়ে তাক দ্বিচক্ষণ (দুই নয়নসদৃশ চিহ্ন/ছিদ্ৰ)সহ গঢ়িব।

Verse 11

वैपुल्यं चास्य कुर्वीत षोडशाङ्गुलसन्मितं सप्तहस्तोच्छ्रितं वास्य कुर्यात् कुण्डं सुरोत्तम

হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, ইয়াৰ প্ৰস্থ ষোল অঙ্গুল পৰিমিত কৰিব লাগে; আৰু ইয়াৰ বাবে সাত হস্ত উচ্চ অগ্নিকুণ্ড নিৰ্মাণ কৰিব লাগে।

Verse 12

अरुणोग्निनिभश् चैव कृष्णः शुक्लोथ पीतकः रक्तवर्णस् तथा श्वेतः श्वेतवर्णादिकक्रमात्

তেওঁ অৰুণ—অগ্নিসদৃশ দীপ্তিময়; লগতে কৃষ্ণ, শ্বেত, তাৰপিছত পীত; তদ্ৰূপ ৰক্তবৰ্ণ আৰু শ্বেত—এইদৰে শ্বেতবৰ্ণাদি ক্ৰমত।

Verse 13

कुमुदः कुमुदाक्षश् च पुण्डरीकोथ वामनः शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः

‘কুমুদ’, ‘কুমুদাক্ষ’ (পদ্মনয়ন), ‘পুণ্ডৰীক’ (শ্বেতপদ্মসদৃশ) আৰু ‘বামন’; ‘শঙ্খুকৰ্ণ’ (শঙ্খকৰ্ণ), ‘সৰ্বনেত্ৰ’ (সৰ্বদৰ্শী), ‘সুমুখ’ (মঙ্গলমুখ) আৰু ‘সুপ্ৰতিষ্ঠিত’ (দৃঢ় প্রতিষ্ঠিত)।

Verse 14

पूज्या कोटिगुणैर् युक्ताः पूर्वाद्या ध्वजदेवताः जलाढकसुपूरास्तु पक्वविम्बोपमा घटाः

পূৰ্ব আদি ধ্বজদেৱতাসকল কোটিগুণে যুক্ত; সেয়ে পূজ্য। আৰু ঘটসমূহ আঢক পৰিমাপে জলেৰে সম্পূৰ্ণ ভৰ্তি কৰি, পক্ব বিম্বফলৰ ন্যায় গোল আৰু পূৰ্ণ হ’ব লাগে।

Verse 15

समाहित इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः श्वेतवर्नक्रमात् ध्वजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कृष्णवर्णः क्रमाद्ध्वजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अष्टाविंशाधिकशतं कालमण्डनवर्जिताः सहिरण्या वस्त्रकण्ठाः सोदकास्तोरणाद्वहिः

‘সমাহিত’—এনেকৈ ঙ-চিহ্নিত পাণ্ডুলিপি-পাঠ। ‘ধ্বজসমূহ শ্বেতবৰ্ণ ক্ৰমত’—এনেকৈ ঙ-চিহ্নিত পাঠ; ‘ক্ৰমে ধ্বজসমূহ কৃষ্ণবৰ্ণ’—এনেকৈও ঙ-চিহ্নিত পাঠ। (সেইবোৰ) একশ আটাশ, কাল মণ্ডনবর্জিত; হিৰণ্যযুক্ত, বস্ত্ৰকণ্ঠবন্ধসহ, জলসহিত; তোৰণৰ বাহিৰত স্থাপিত।

Verse 16

घटाः स्थाप्याश् च पूर्वादौ वेदिकायाश् च कोणगान् चतुरः स्थापयेत् कुम्भानाजिघ्रेति च मन्त्रतः

পূৰ্ব দিশাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঘট স্থাপন কৰি, বেদিকাৰ চাৰিওটা কোণত চাৰিটা কুম্ভ স্থাপন কৰিব আৰু বিধি-নিৰ্দিষ্ট মন্ত্র অনুসাৰে ‘আজিঘ্ৰেতি’ মন্ত্রে ঘ্ৰাণ/বায়ন-কর্ম সম্পাদন কৰিব।

Verse 17

कुम्भेष्वावाह्य शक्रादीन् पूर्वादौ पूजयेत् क्रमात् इन्द्रागच्छ देवराज वज्रहस्त गजस्थित

কুম্ভসমূহত শক্র আদি দেৱতাসকলক আৱাহন কৰি, পূৰ্ব স্থানৰ পৰা ক্ৰমে পূজা কৰিব। (আৱাহন:) “ইন্দ্ৰা, আহা—দেৱৰাজ, বজ্ৰহস্ত, গজস্থিত!”

Verse 18

पूर्वद्वारञ्च मे रक्ष देवैः सह नमोस्तु ते त्रातारमिन्द्रमन्त्रेण अर्चयित्वा यजेद् बुधः

“দেৱসকলৰ সৈতে মোৰ পূৰ্বদ্বাৰ ৰক্ষা কৰা; তোমালৈ নমস্কাৰ।” এইদৰে ইন্দ্ৰ-মন্ত্রে ৰক্ষক ইন্দ্ৰক অৰ্চনা কৰি, বুদ্ধিমান ব্যক্তি পাছত যজন/কর্ম সম্পাদন কৰিব।

Verse 19

आगच्छाग्रे शक्तियुत च्छागस्थ बलसंयुत रक्षाग्नेयीं दिशं देवैः पूजां गृह नमोस्तु ते

“আগলৈ আহা—শক্তিযুক্ত, ছাগবাহন, বলসম্পন্ন। দেৱসকলৰ সৈতে আগ্নেয় দিশ ৰক্ষা কৰা; এই পূজা গ্ৰহণ কৰা; তোমালৈ নমস্কাৰ।”

Verse 20

अग्निमूर्धेतिमन्त्रेण यजेद्वा आग्नेय नमः महिषस्थ यमागच्छ दण्डहस्त महाबल

‘অগ্নিমূর্ধা…’ আৰম্ভণি মন্ত্রে যজন কৰিব, অথবা ‘আগ্নেয় নমঃ’ বুলি পূজা কৰিব। তাৰপিছত (আৱাহন:) “মহিষস্থিত যম, আহা; দণ্ডহস্ত, মহাবল!”

Verse 21

रक्ष त्वं दक्षिणद्वारं वैवस्वत नमोस्तु ते वैवस्वतं सङ्गमनमित्यनेन यजेद्यमं

হে বৈৱস্বত (যম)! তুমি দক্ষিণ দুৱাৰ ৰক্ষা কৰা; তোমাক নমস্কাৰ। ‘বৈৱস্বতং সংগমনম্’ৰে আৰম্ভ এই মন্ত্ৰে যমৰ পূজা কৰা উচিত।

Verse 22

नैरृतागच्छ खड्गाढ्य बलवाहनसंयुत इदमर्घ्यमिदं पाद्यं रक्ष त्वं नैरृतीं दिशं

হে নৈঋত দিকপাল! খড়্গধাৰী আৰু বলবাহনসহ আহা। এই অৰ্ঘ্য, এই পাদ্য; তুমি নৈঋতী (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশা ৰক্ষা কৰা।

Verse 23

एष ते नैरृते मन्त्रेण यजेदर्घ्यादिभिर् नरः मकरारूढ वरुण पाशहस्त महाबल

এই নৈঋত-দিশাৰ মন্ত্ৰে মানুহে অৰ্ঘ্যাদি অৰ্পণ কৰি পূজা কৰিব— ‘মকৰাৰূঢ় বৰুণ! পাশহস্ত! মহাবল!’

Verse 24

आगच्छ पश्चिमं द्वारं रक्ष रक्ष नमोस्तु ते उरुं हि राजा वरुणं यजेदर्घ्यादिभिर्गुरुः

পশ্চিম দুৱাৰলৈ আহা; ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা—তোমাক নমস্কাৰ। গুৰুৰ নিৰ্দেশত ৰজা (যজমান) অৰ্ঘ্যাদি দি বৰুণৰ পূজা কৰিব উচিত।

Verse 25

आगच्छ वायो सबल ध्वजहस्त सवाहन वायव्यं रक्ष देवैस्त्वं समरुद्भिर् नमोस्तु ते

হে বায়ু! বলবান, ধ্বজহস্ত আৰু বাহনসহ আহা। দেৱতা আৰু মৰুদ্গণৰ সৈতে বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম) দিশা ৰক্ষা কৰা; তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 26

शक्तिहस्त इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निमूर्ध्वेति अर्घ्याद्यैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नरवाहनसंयुत इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वात इत्य् आदिभिश्चार्वेदोन्नमो वायवेपि वा आगच्छ सोम सबला गदाहस्त सवाहन

পাঠান্তৰ অনুসাৰে দেৱতাক ‘শক্তিহস্ত’ আৰু ‘নৰবাহনসংযুক্ত’ বুলি কোৱা হৈছে। ‘বাত…’ৰে আৰম্ভ হোৱা মন্ত্ৰে পূজা কৰিব, অথবা ‘ওঁ নমো বায়বে’ জপ কৰিব। তাৰ পাছত ক’ব—‘হে সোম, সবল শক্তিসহ আহা; গদাহস্ত আৰু বাহনসহ আহা।’

Verse 27

रक्ष त्वमुत्तरद्वारं सकुवेर नमोस्तु ते सोमं राजानमिति वा यजेत्सोमाय वै नमः

‘উত্তৰ দুৱাৰ ৰক্ষা কৰা; কুবেৰসহ তোমাক নমস্কাৰ।’ অথবা তাত ‘সোমং ৰাজানম্’ মন্ত্ৰে পূজা কৰি ক’ব—‘সোমায় বৈ নমঃ’।

Verse 28

आगच्छेशान सबल शूलहस्त वृषस्थित यज्ञमण्डपस्यैशानीं दिशं रक्ष नमोस्तु ते

হে ঈশান, আহা—সবল, শূলহস্ত, আৰু বৃষত অধিষ্ঠিত। এই যজ্ঞমণ্ডপৰ ঈশানী (উত্তৰ-পূৰ্ব) দিশা ৰক্ষা কৰা; তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 29

ईशानमस्येति यजेदीशानाय नमोपि वा ब्रह्मन्नागच्छ हंसस्थ स्रुक्स्रुवव्यग्रहस्तक

‘ঈশানমস্য…’ মন্ত্ৰে পূজা কৰিব, অথবা ‘ঈশানায় নমঃ’ বুলিও। তাৰ পাছত ক’ব—‘হে ব্রহ্মন্, আহা; হংসত অধিষ্ঠিত, স্ৰুক্-স্ৰুব ধৰি হাতে কৰ্মনিরত।’

Verse 30

सलोकोर्ध्वां दिशं रक्ष यज्ञस्याज नमोस्तु ते हिरण्यगर्भेति यजेन्नमस्ते ब्रह्मणेपि वा

‘নিজ লোক (ধাম) সহ ঊৰ্ধ্ব দিশা ৰক্ষা কৰা, হে যজ্ঞস্বামী; তোমাক নমস্কাৰ।’ ‘হিৰণ্যগর্ভ’ মন্ত্ৰে পূজা কৰিব, অথবা ‘হে ব্রহ্মন্, তোমাক নমস্কাৰ’ বুলিও।

Verse 31

अनन्तागच्छ चक्राढ्य कूर्मस्थाहिगणेश्वर अधोदिशं रक्ष रक्ष अनन्तेश नमोस्तु ते नमोस्तु सर्पेति यजेदनन्ताय नमोपि वा

হে অনন্ত, আহা—চক্রধাৰী, কূৰ্মৰ ওপৰত অধিষ্ঠিত নাগগণেশ্বৰ! অধোদিশ (নাদিৰ) ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা। হে অনন্তেশ, তোমাক নমস্কাৰ, পুনঃ নমস্কাৰ। ‘নমঃ সৰ্প’ মন্ত্রে বা কেৱল ‘নমোऽনন্তায়’ বুলি কৈও পূজা কৰিব লাগে।