Adhyaya 43

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रासादलक्षणं नाम द्वाचत्त्वारिंशो ऽध्यायः अथ त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः प्रासाददेवतास्थापनं भगवानुवाच प्रासादे देवताः स्थाप्या वक्ष्ये ब्रह्मन् शृणुष्व मे पञ्चायतमध्ये तु वासुदेवं निवेशयेत्

এইদৰে আদিমহাপুৰাণৰ আগ্নেয় (অগ্নি পুৰাণ) অংশত ‘প্ৰাসাদলক্ষণ’ নামৰ বিয়াল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া তেতাল্লিশতম অধ্যায়—‘প্ৰাসাদদেৱতাস্থাপন’। ভগৱানে ক’লে—হে ব্ৰাহ্মণ, শুনা; প্ৰাসাদত দেৱতাসকল স্থাপন কৰিব লাগে, মই বিধি ক’ম। পঞ্চায়তন বিন্যাসৰ মধ্যভাগত বাসুদেৱক স্থাপন কৰিবা।

Verse 2

वामनं नृहरिञ्चाश्वशीर्षं तद्वञ्च शूकरं आग्नेये नैरृते चैव वायव्ये चेशगोचरे

আগ্নেয় (দক্ষিণ-পূব) দিশত বামন, নৈঋত্য (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশত নৃহৰি (নৰসিংহ), বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম) দিশত অশ্বশীৰ্ষ (হয়গ্ৰীৱ), আৰু ঈশ-গোচৰ/ঈশান (উত্তৰ-পূব) দিশত শূকৰ (বৰাহ) স্থাপন/ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 3

अथ नारायणं मध्ये आग्नेय्यामम्बिकां न्यसेत् नैरृत्यां भास्करं वायौ ब्रह्माणं लिङ्गमीशके

তাৰ পাছত মধ্যভাগত নাৰায়ণক স্থাপন কৰিব লাগে। আগ্নেয় (দক্ষিণ-পূব) দিশত অম্বিকা, নৈঋত্য (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশত ভাস্কৰ (সূৰ্য), বায়ু/বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম) দিশত ব্ৰহ্মা, আৰু ঈশান (উত্তৰ-পূব) দিশত শিৱলিঙ্গ স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 4

अथवा रुद्ररूपन्तु अथवा नवधामसु वासुदेवं न्यसेन्मध्ये पूर्वादौ वामवामकान्

অথবা দেৱতাক ৰুদ্ৰৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব; নতুবা নবধামত মধ্যস্থলে বাসুদেৱক স্থাপন কৰি পূৰ্ব দিশৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বামাৱর্ত (প্ৰতিলোম) ক্ৰমে যথাক্ৰমে বিন্যাস কৰিব।

Verse 5

इन्द्रादीन् लोकपालांश् च अथवा नवधामसु पञ्चायतनकं कुर्यात् मध्ये तु पुरुषोत्तमं

ইন্দ্ৰ আদি লোকপালসকলক প্ৰতিষ্ঠা কৰিব; অথবা নবধামত পঞ্চায়তন ব্যৱস্থা কৰি মধ্যত পুৰুষোত্তম (বিষ্ণু)ক স্থাপন কৰিব।

Verse 6

लक्ष्मीवैश्रवणौ पूर्वं दक्षे मातृगणं न्यसेत् स्कन्दं गणेशमीशानं सूर्यादीन् पश्चिमे ग्रहान्

পূৰ্ব দিশত লক্ষ্মী আৰু বৈশ্ৰৱণক স্থাপন কৰিব; সোঁ (দক্ষিণ) ফালে মাতৃগণক প্ৰতিষ্ঠা কৰিব; তাৰ পিছত স্কন্দ, গণেশ আৰু ঈশান; আৰু পশ্চিমত সূৰ্য আদি গ্ৰহসমূহ বিন্যাস কৰিব।

Verse 7

उत्तरे दश मत्स्यादीनाग्नेय्यां चण्डिकां तथा नैरृत्यामम्बिकां स्थाप्य वायव्ये तु सरस्वतीं

উত্তৰ দিশত মৎস্যাদি দশ অৱতাৰক স্থাপন কৰিব; আগ্নেয় (দক্ষিণ-পূৰ্ব) দিশত চণ্ডিকাক প্ৰতিষ্ঠা কৰিব; নৈঋত্য (দক্ষিণ-পশ্চিম) দিশত অম্বিকাক স্থাপন কৰি, বায়ব্য (উত্তৰ-পশ্চিম) দিশত সৰস্বতীক বিন্যাস কৰিব।

Verse 8

पद्मामैशे वासुदेवं मध्ये नारायणञ्च वा त्रयोदशालये मध्ये विश्वरूपं न्यसेद्धरिं

পদ্মাসনত মধ্যত বাসুদেৱক—অথবা নাৰায়ণক—স্থাপন কৰিব; আৰু ত্ৰয়োদশ আলয়-বিন্যাসত মধ্যত বিশ্বৰূপ হৰিক প্ৰতিষ্ঠা কৰিব।

Verse 9

पूर्वादौ केशवादीन् वा अन्यधामस्वयं हरिं मृण्मयी दारुघटिता लोहजा रत्नजा तथा

পূৰ্ব আদি দিশালৈ মুখ কৰি কেশৱ আদি ৰূপত, অথবা অন্য ধামস্থিত স্বয়ং হৰিৰ প্ৰতিমা গঢ়িব লাগে। প্ৰতিমা মৃণ্ময়, কাঠৰ, ধাতুৰ বা ৰত্নময়ো হ’ব পাৰে।

Verse 10

शैलजा गन्धजा चैव कौसुमी सप्तधा स्मृता कौसुमी गन्धजा चैव मृण्मयी प्रतिमा तथा

প্ৰতিমা সাত প্ৰকাৰ বুলি স্মৃত—শৈলজ (পাথৰৰ), গন্ধজ (সুগন্ধি দ্ৰব্যৰ) আৰু কৌসুমী (পুষ্পৰ)। তদ্ৰূপ পুষ্পময়, গন্ধদ্ৰব্য-ময় আৰু মৃণ্ময় প্ৰতিমাও (এই ভেদত) গণ্য।

Verse 11

तत्कालपूजिताश् चैताः सर्वकामफलप्रदाः अथ शैलमयीं वक्ष्ये शिला यत्र च गृह्यते

এই প্ৰতিমাসমূহ যথাকালে পূজিত হ’লে সকলো কাম্য ফল প্ৰদান কৰে। এতিয়া মই শৈলময় (পাথৰৰ) প্ৰতিমাৰ বৰ্ণনা কৰিম—যি শিলা গ্ৰহণ কৰা হয়, তাৰ লক্ষণ।

Verse 12

पर्वतानामभावे च गृह्णीयाद्भूगतां शिलां पाण्डरा ह्य् अरुणा पीता कृष्णा शस्ता तु वैर्णिनां

পৰ্বত নাথাকিলে ভূগৰ্ভত পোৱা শিলা গ্ৰহণ কৰিব লাগে। শুভ্ৰ, অৰুণ (ৰঙা-ছাঁ), পীত আৰু কৃষ্ণ শিলা ক্ৰমে বৰ্ণসমূহৰ বাবে উপযুক্ত বুলি বিধান।

Verse 13

न यदा लभ्यते सम्यग् वर्णिनां वर्णतः शिला वर्णाद्यापादानं तत्र जुह्यात् सिंहविद्यया

যেতিয়া বৰ্ণানুযায়ী যথাযথ শিলা সম্যকভাৱে নাপোৱা যায়, তেতিয়া সেই বৰ্ণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি উপযুক্ত বিকল্প দ্ৰব্য লৈ ‘সিংহবিদ্যা’ৰ দ্বাৰা অগ্নিত হোম-আহুতি দিব লাগে।

Verse 14

शिलायां शुक्लरेखाग्र्या कृष्णाग्र्या सिंहहोमतः कांस्यघण्टानिनादा स्यात् पुंलिङ्गा विस्फुलिङ्गिका

শিলাত যেতিয়া মুখ্য ৰেখা শুভ্ৰ হয় আৰু তাৰ অগ্ৰভাগ কৃষ্ণ হয়, আৰু সিংহ-হোমত কাঁসাৰ ঘণ্টাৰ দৰে নিনাদ উঠে, তেতিয়া ‘বিস্ফুলিঙ্গিকা’ক পুংলিঙ্গ বুলি বুজিব লাগে।

Verse 15

तन्मन्दलक्षणा स्त्री स्याद्रूपाभावान्नपुंसका दृश्यते मण्डलं यस्यां सगर्भां तां विवर्जयेत्

‘তন্-মণ্ডল’ লক্ষণযুক্তা নাৰী বুলি কোৱা হয়; নাৰীৰূপৰ অভাৱত তাক নপুংসক বুলি গণ্য কৰা হয়। যাৰ দেহত স্পষ্ট মণ্ডলচিহ্ন দেখা যায়, সি গৰ্ভৱতী হলে তাক বর্জন কৰিব লাগে।

Verse 16

प्रतिमार्थं वनं गत्वा व्रजयागं समाचरेत् तत्र खात्वोपलिप्याथ मण्डपे तु हरिं यजेत्

প্ৰতিমাৰ দ্ৰব্যৰ বাবে বনলৈ গৈ বিধিপূৰ্বক ব্ৰজযাগ আচৰণ কৰিব লাগে। তাতে স্থান খুঁদি লেপন কৰি, মণ্ডপত হৰি (বিষ্ণু)ক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 17

बलिं दत्वा कर्मशस्त्रं टङ्कादिकमथार्चयेत् हुत्वाथ शालितोयेन अस्त्रेण प्रोक्षयेच्छिलां

প্ৰথমে বলি দি, তাৰপিছত কৰ্মশস্ত্ৰ—টংকা আদি সঁজুলি—অৰ্চনা কৰিব লাগে। হোমৰ পাছত, অস্ত্ৰমন্ত্ৰে শালিতোয় (চাউলৰ পানী)ৰে শিলাত প্ৰোক্ষণ কৰিব লাগে।

Verse 18

रक्षां कृत्वा नृसिंहेन मूलमन्त्रेण पूजयेत् हुत्वा पूर्णाहुतिं दद्यात्ततो भूतबलिं गुरुः

নৃসিংহৰ দ্বাৰা ৰক্ষা-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি, মূলমন্ত্ৰে পূজা কৰিব লাগে। হোম কৰি পূৰ্ণাহুতি দিব লাগে; তাৰপিছত গুৰুৱে ভূতবলি অৰ্পণ কৰিব।

Verse 19

अन्यधामसु यज्ञविदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः युग्मधामस्वयं हरिमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कौमुदी इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः उन्मत्तलक्षणा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्रयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अत्र ये संस्थिताः सत्त्वा यातुधानाश् च गुह्यकाः सिद्धादयो वा ये चान्ये तान् सम्पूज्य क्षमापयेत्

ইয়াত যিসকল সত্ত্ব অৱস্থিত—সত্ত্ব, যাতুধান, গুহ্যক, সিদ্ধ আদি বা আন যিকোনো—তেওঁলোক সকলোকে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে, যাতে ক্ৰিয়া নিৰ্বিঘ্নে সম্পন্ন হয়।

Verse 20

विष्णुबिम्बार्थमस्माकं यात्रैषा केशवाज्ञया विष्ण्वर्थं यद्भवेत् कार्यं युष्माकमपि तद्भवेत्

কেশৱৰ আজ্ঞাৰে আমাৰ এই যাত্ৰা বিষ্ণুৰ বিম্ব (প্ৰতিমা)-ৰ নিমিত্তে। বিষ্ণুৰ উদ্দেশ্যৰ বাবে যি কাৰ্য কৰণীয়, সেয়া তোমালোকেও সম্পাদন কৰা।

Verse 21

अनेन बलिदानेन प्रीता भवत सर्वथा

এই বলিদানৰ দ্বাৰা তোমালোক সৰ্বথা প্ৰসন্ন হওক।

Verse 22

क्षमेण गच्छतान्यत्र मुक्त्वा स्थानमिदं त्वरात् अप्_४३०२१च्देएवं प्रबोधिताः सत्त्वा यान्ति तृप्ता यथासुखं शिल्पिभिश् च चरुं प्राश्य स्वप्नमन्त्रं जपेन्निशि

‘ক্ষমাসহ অন্যত্ৰ গমন কৰক; এই স্থান তৎক্ষণাৎ এৰি দিয়ক।’ এইদৰে বোধ পালে সত্ত্বসকল তৃপ্ত হৈ, যথাসুখে গুচি যায়। তাৰ পাছত শিল্পীসকলৰ সৈতে চৰু ভক্ষণ কৰি, ৰাতি স্বপ্ন-মন্ত্ৰ জপ কৰিব লাগে।

Verse 23

ॐ नमः सकललोकाय विष्णवे प्रभविष्णवे विश्वाय विश्वरूपाय स्वप्नाधिपतये नमः

ॐ। সকলো লোকত ব্যাপ্ত বিষ্ণুক নমস্কাৰ; পৰম সৰ্বব্যাপী প্ৰভুক নমস্কাৰ; যি নিজেই বিশ্ব, যাঁৰ ৰূপ সমগ্ৰ জগত—স্বপ্নাধিপতিক নমস্কাৰ।

Verse 24

आचक्ष्व देवदेवेश प्रसुप्तोस्मि तवान्तिकं स्वप्ने सर्वाणि कार्याणि हृदिस्थानि तु यानि मे

হে দেৱদেৱেশ, পৰমেশ্বৰ! মোক কওক—মই আপোনাৰ ওচৰত নিদ্ৰিত; স্বপ্নত মোৰ হৃদয়ত স্থিত মোৰ সকলো কাৰ্য আৰু সংকল্প প্ৰকাশ পায়।

Verse 25

ॐ ॐ ह्रूं फट् विष्णवे स्वाहा शुभे स्वप्ने शुभं सर्वं ह्य् अशुभे सिंहहोमतः प्रातरर्घ्यं शिलायां तु दत्वास्त्रेणास्त्रकं यजेत्

“ওঁ ওঁ হ্ৰূঁ ফট্ বিষ্ণৱে স্বাহা”—এইদৰে জপ কৰিব। স্বপ্ন শুভ হ’লে সকলো শুভ; অশুভ হ’লে সিংহ-হোম কৰিব। প্ৰাতে শিলাৰ ওপৰত অৰ্ঘ্য দি, অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে ‘অস্ত্ৰক’ৰ যজন/পূজা কৰিব।

Verse 26

कुद्दालटङ्कशस्त्राद्यं मध्वान्याक्तमुखञ्चरेत् आत्मानं चिन्तयेद्विष्णुं शिल्पिनं विश्वकर्मकं

কুদ্দাল, টংক/ছেনি আদি সঁজুলি লৈ, মধু আদি শুভ দ্ৰব্যে মুখ লেপন কৰি সাধকে আগবাঢ়িব; আৰু নিজকে বিষ্ণু তথা দিব্য শিল্পী বিশ্বকর্মা ৰূপে ধ্যান কৰিব।

Verse 27

शस्त्रं विष्ण्वात्मकं दद्यात् मुखपृष्ठादि दर्शयेत् जितेन्द्रियः टङ्कहस्तः शिल्पी तु चतुरस्रकां

অস্ত্ৰক বিষ্ণ্বাত্মক (বিষ্ণুশক্তিৰূপে) কৰি দিব আৰু সম্মুখ, পশ্চাৎ আদি দিশ দেখুৱাব। ইন্দ্ৰিয়জয়ী, হাতত টংক/ছেনি ধৰা শিল্পীয়ে তাক চতুৰস্ৰ (চৌকো) আকাৰত গঢ়িব।

Verse 28

श्वाधिपतये इति ख, चिह्नितपुअतकपाठः प्रपन्नो ऽस्मि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ॐ ह्रीं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः विश्वकर्मणिमिति ख, ग, चिह्नितपुअतकपाठः विश्वात्मकमिति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः शिलां कृत्वा पिण्डिकार्थं किञ्चिन्न्यूनान्तु कल्पयेत् रथे स्थाप्य समानीय सवस्त्रां कारुवेश्मनि पूजयित्वाथ घटयेत् प्रतिमां स तु कर्मकृत्

চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিত পাঠভেদ আছে—‘শ্বাধিপতয়ে’, ‘প্ৰপন্নো’স্মি’, ‘ওঁ ওঁ হ্ৰীঁ ফড্’, ‘বিশ্বকর্মণিম্’, ‘বিশ্বাত্মকম্’। প্ৰতিমা গঢ়াৰ বাবে শিলাখণ্ড সাজি তাক অলপ কম মাপত গঠন কৰিব। ৰথ/গাড়ীত স্থাপন কৰি, বস্ত্ৰে ঢাকি কাৰুশালালৈ আনিব; শিল্পীৰ গৃহত প্ৰথমে পূজা কৰি, তাৰ পাছত সেই কৰ্মকৃত্ প্ৰতিমাখন সম্পূৰ্ণ কৰি প্ৰতিষ্ঠা-যোগ্য কৰিব।