Adhyaya 236
Adhyaya 236 — श्रीस्तोत्रम् (Śrī-stotra) / Hymn to Śrī (Lakṣmī) for Royal Stability and Victory
এই অধ্যায়ত পূৰ্বাংশৰ ভিন্ন কলফনৰ উল্লেখ কৰি ৰাজধৰ্মত ভক্তিৰ প্ৰয়োগ দেখুওৱা হৈছে। পুষ্কৰ কয়—ৰাজ্যলক্ষ্মীৰ স্থিৰতা আৰু বিজয়ৰ বাবে ৰজাই ইন্দ্ৰে এক সময়ত শ্ৰী (লক্ষ্মী)ক স্তৱ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা শ্ৰীস্তোত্ৰ জপ কৰিব লাগে। ইন্দ্ৰস্তোত্ৰত লক্ষ্মীক জগন্মাতা, বিষ্ণুৰ অবিনাভাৱিনী শক্তি, মঙ্গল-সমৃদ্ধি আৰু সভ্যতা ধাৰণৰ মূল কাৰণ বুলি কীৰ্তন কৰা হৈছে; তেওঁ কেৱল ধন নহয়, শাসনৰ স্তম্ভস্বৰূপ বিদ্যা—আন্বীক্ষিকী, ত্ৰয়ী, বাৰ্তা আৰু দণ্ডনীতি—ইয়াৰ মূৰ্ত প্ৰতীকো, যাৰ দ্বাৰা ৰাজনৈতিক শৃঙ্খলা দেৱীশক্তিৰ সৈতে যুক্ত হয়। শিক্ষা এই যে—শ্ৰী আঁতৰি গ’লে লোকপতন আৰু গুণ-ধৰ্মৰ ক্ষয় হয়; আৰু তেওঁৰ কৃপাদৃষ্টিত অযোগ্যেও গুণ, বংশমৰ্যাদা আৰু সফলতা লাভ কৰে। শেষত কোৱা হৈছে যে এই স্তোত্ৰৰ পাঠ-শ্ৰৱণত ভুক্তি আৰু মুক্তি দুয়ো মেলে, আৰু শ্ৰীপতি ইন্দ্ৰক স্থিৰ ৰাজ্য আৰু ৰণবিজয়ৰ বৰ দিয়ে।
Shlokas
Verse 1
क्षा नाम पञ्चत्रिंअशधिकद्विशततमो ऽध्यायः धर्मनिष्ठो जयो नित्य इति ख , छ च देवान् विप्रान् गुरून् यजेदिति घ , ज , ञ च अथ षट्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः श्रीस्तोत्रं पुष्कर उवाच राज्यलक्ष्मीस्थिरत्वाय यथेन्द्रेण पुरा श्रियः स्तुतिः कृता तथा राजा जयार्थं स्तुतिमाचरेत्
এইদৰে ‘ক্ষা’ নামৰ দু’শ পঁয়ত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত—(য’ত কোৱা হৈছে) ধৰ্মনিষ্ঠৰ জয় সদায় নিশ্চিত, আৰু দেৱ, ব্ৰাহ্মণ আৰু গুৰুসকলক পূজা কৰা উচিত (কিছুমান পাঠভেদত এনেদৰে পোৱা যায়)। এতিয়া আৰম্ভ হৈছে দু’শ ছয়ত্ৰিশতম অধ্যায়—‘শ্ৰীস্তোত্ৰ’। পুষ্কৰে ক’লে: ৰাজ্যলক্ষ্মীৰ স্থিৰতাৰ বাবে, যেনেকৈ পূৰ্বে ইন্দ্ৰে শ্ৰীদেৱীৰ স্তুতি কৰিছিল, তেনেকৈ ৰজাইও বিজয়াৰ্থে এই স্তুতি অনুশীলন কৰিব।
Verse 2
इन्द्र उवाच नमस्ये सर्वलोकानां जननीमब्धिसम्भवां श्रियमुन्निन्द्रपद्माक्षीं विष्णुवक्षःस्थलस्थितां
ইন্দ্ৰে ক’লে—মই শ্ৰী (লক্ষ্মী) দেৱীক নমস্কাৰ কৰোঁ; তেওঁ সকলো লোকৰ জননী, সমুদ্ৰসম্ভৱা, পদ্মকো অতিক্ৰম কৰা পদ্মাক্ষী, আৰু বিষ্ণুৰ বক্ষস্থলত অধিষ্ঠিতা।
Verse 3
त्वं सिद्धिस्त्वं स्वधा स्वाहा सुधा त्वं लोकपावनि सन्धया रात्रिः प्रभा भूतिर्मेधा श्रद्धा सरस्वती
তুমি সিদ্ধি, তুমি স্বধা, তুমি স্বাহা, তুমি অমৃতসুধা; তুমি লোকপাৱনী। তুমি সন্ধ্যা, তুমি ৰাত্ৰি, তুমি প্ৰভা; তুমি ভূতি, মেধা, শ্ৰদ্ধা আৰু সৰস্বতী।
Verse 4
यज्ञविद्या महाविद्या गुह्यविद्या च शोभने आत्मविद्या च देवि त्वं विमुक्तिफलदायिनी
হে শোভনে দেৱী! তুমিয়েই যজ্ঞবিদ্যা, মহাবিদ্যা, গুহ্যবিদ্যা আৰু আত্মবিদ্যা; তুমিয়েই মুক্তিৰ ফল দানকাৰিণী।
Verse 5
आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्त्वमेव च सौम्या सौम्यैर् जगद्रूपैस्त्वयैतद्देवि पूरितं
হে সৌম্য দেৱী! তুমিয়েই আন্বীক্ষিকী, ত্ৰয়ী (তিন বেদ), বাৰ্তা আৰু দণ্ডনীতি; তোমাৰ মঙ্গলময় জগতৰূপে এই সমগ্ৰ বিশ্ব ব্যাপি পূৰ্ণ হৈছে।
Verse 6
का त्वन्या त्वामृते देवि सर्वयज्ञमयं वपुः अध्यास्ते देव देवस्य योगिचिन्त्यं गदाभृतः
হে দেৱী! তোমাক বাদ দি আন কোন আছে—যি সৰ্বযজ্ঞময় দেহধাৰিণী, দেৱদেৱ পৰমেশ্বৰত অধিষ্ঠিতা, যোগীসকলৰ ধ্যেয় আৰু গদাধাৰিণী?
Verse 7
त्वया देवि परित्यक्तं सकलं भुवनत्रयं विनष्टप्रायमभवत् त्वयेदानीं समेधितं
হে দেৱী! তুমি পৰিত্যাগ কৰোঁতে সমগ্ৰ ত্ৰিভুবন প্ৰায় বিনষ্ট হৈছিল; এতিয়া তোমাৰ দ্বাৰাই ই পুনৰায় সমৃদ্ধ হৈছে।
Verse 8
दाराः पुत्रास् तथागारं सुहृद्धान्यधनादिकं भवत्येतन्महाभागे नित्यं त्वद्वीक्षणान् नृणां
হে মহাভাগে! পত্নী, পুত্ৰ, গৃহ, সুহৃদ, ধান্য, ধন আদি—এই সকলো মানুহে সদায় তোমাৰ কৃপাদৃষ্টিৰে লাভ কৰে।
Verse 9
सर्वभूतानामिति घ , ज , ञ च जवनीमम्बुसम्भवामिति ज शरीरारोग्यमैश्वर्यमरिपक्षक्षयः सुखं देवि त्वद्दृष्टिदृष्टानां पुरुषाणां न दुर्लभं
‘সৰ্বভূতানাম্’—এনে পাঠ (ঘ, জ, ঞ) পাণ্ডুলিপিত; আৰু ‘জৱনীম্, অম্বুসম্ভৱাম্’—এনে পাঠ (জ) ত। হে দেবী, যিসকল পুৰুষৰ ওপৰত তোমাৰ দৃষ্টি পৰে, তেওঁলোকৰ বাবে দেহাৰোগ্য, ঐশ্বৰ্য, শত্রুপক্ষক্ষয় আৰু সুখ দুষ্প্ৰাপ্য নহয়।
Verse 10
त्वमम्बा सर्वभूतानां देवदेवो हरिः पिता त्वयैतद्वोइष्णुना चाम्ब जगद्व्याप्तं चराचरं
হে অম্বা, তুমি সৰ্বভূতৰ মাতৃ; দেৱদেৱ হৰি পিতা। হে অম্বে, তোমাৰ দ্বাৰা আৰু সেই সৰ্বব্যাপী বিষ্ণুৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ জগত—চৰ আৰু অচৰ—ব্যাপ্ত।
Verse 11
मानं कोषं तथा कोष्ठं मा गृहं मा परिच्छदं मा शरीरं कलत्रञ्च त्यजेथाः सर्वपावनि
হে সৰ্বপাৱনী, মান-সম্মান, ধনকোষ, ধান্যকোষ্ঠ, গৃহ, পৰিচ্ছদ/সামগ্ৰী, দেহ আৰু পত্নী—এবোৰ একোটাও ত্যাগ নকৰিবা।
Verse 12
मा पुत्रान्मासुहृद्वर्गान्मा पशून्मा विभूषणं त्यजेथा मम देवस्य विष्णोर्वक्षःस्थलालये
পুত্ৰসকলক ত্যাগ নকৰিবা; সুহৃদ্বৰ্গক ত্যাগ নকৰিবা; পশুধন ত্যাগ নকৰিবা; অলংকাৰ ত্যাগ নকৰিবা—কাৰণ মই মোৰ দেৱ বিষ্ণুৰ বক্ষস্থলত নিবাস কৰোঁ।
Verse 13
सत्त्वेन सत्यशौचाभ्यां तथा शीलादिभिर्गुणैः त्यजन्ते ते नरा सद्यः सन्त्यक्ता ये त्वयामले
হে অমলে, যিসকল নৰক তুমি ত্যাগ কৰিছা, তেওঁলোকক সত্ত্ব, সত্য-শৌচ আৰু শীল আদি গুণসমূহেও তৎক্ষণাৎ ত্যাগ কৰে।
Verse 14
त्वयावलोकिताः सद्यः शीलाद्यैर् अखिलैर् गुणैः कुलैश्वर्यैश् च युज्यन्ते पुरुषा निर्गुणा अपि
হে দেৱী, আপোনাৰ দৃষ্টিপাতে গুণহীন পুৰুষো তৎক্ষণাৎ শীল আদি সকলো গুণে, লগতে কুলীনতা আৰু ঐশ্বৰ্য-সমৃদ্ধিত যুক্ত হয়।
Verse 15
स श्लाघ्यः स गुणी धन्यः स कुलीनः स बुद्धिमान् स शूरः स च विक्रान्तो यस्त्वया देवि वीक्षितः
হে দেৱী, যাক আপুনি কৃপাদৃষ্টিতে চালে, সেয়াই প্ৰশংসনীয়; সেয়াই গুণৱান আৰু ধন্য; সেয়াই কুলীন আৰু বুদ্ধিমান; সেয়াই শূৰ আৰু পৰাক্ৰমী।
Verse 16
सद्यो वैगुण्यमायान्ति शीलाद्याः सकला गुणाः पराङ्मुखी जगद्धात्री यस्य त्वं विष्णुवल्लभे
হে বিষ্ণুপ্ৰিয়ে জগদ্ধাত্রী, যাৰ পৰা আপুনি পৰাঙ্মুখী হয়, তাৰ শীল আদি সকলো গুণ তৎক্ষণাৎ দোষযুক্ত হৈ ক্ষয় হয়।
Verse 17
न ते वर्णयितुं शक्ता गुणान् जिह्वापि वेधसः प्रसीद देवि पद्माक्षि नास्मांस्त्याक्षीः कदाचन
বিধাতা ব্ৰহ্মাৰ জিহ্বাও আপোনাৰ গুণ বৰ্ণনা কৰিবলৈ সক্ষম নহয়। হে পদ্মাক্ষি দেৱী, প্ৰসন্ন হওক; আমাক কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিব।
Verse 18
पुष्कर उवाच एवं स्तुता ददौ श्रीश् च वरमिन्द्राय चेप्सितं सुस्थिरत्वं च राज्यस्य सङ्ग्रामविजयादिकं
পুষ্কৰে ক’লে—এইদৰে স্তৱিত হোৱাত শ্ৰী (লক্ষ্মী)য়ে ইন্দ্ৰক অভীষ্ট বৰ দিলে: ৰাজ্যৰ সুদৃঢ় স্থিৰতা আৰু যুদ্ধবিজয় আদি।
Verse 19
क्षयः स्वयमिति ख , ग , घ , झ च क्षयः शुभमिति छ देवदेवस्येति ट वक्षःस्थलाश्रये इति ख , ग , घ , ञ च स्वस्तोत्रपाठश्रवणकर्तॄणां भुक्तिमुक्तिदं श्रीस्तोत्रं सततं तस्मात् पठेच्च शृणुयान्नरः
সেয়ে মানুহে এই শ্ৰী-স্তোত্ৰ সদায় পাঠ কৰিব আৰু শুনিবও উচিত। এই স্তোত্ৰ পাঠ আৰু শ্ৰৱণ কৰোঁতাসকলক ভুক্তি (ভোগ) আৰু মুক্তি (মোক্ষ) দুয়ো প্ৰদান কৰে। (পাণ্ডুলিপিত পাঠভেদ—“ক্ষয়ঃ স্বয়ম্…”, “ক্ষয়ঃ শুভম্…”, “দেৱদেৱস্য…”, “বক্ষঃস্থলাশ্ৰয়ে…”)
Frequently Asked Questions
It is prescribed for stabilizing rājya-lakṣmī (royal prosperity/legitimacy) and securing victory (jaya), presenting devotion to Śrī as a dharmic support for governance.
Ānvīkṣikī, Trayī, Vārtā, and Daṇḍanīti; this frames rational inquiry, revelation, economy, and statecraft as emanations of divine śakti, sacralizing political order and administrative competence.