Adhyaya 232

Verse 1

एये महापुराणे शकुनानि नाम एकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वामं दक्षिणेत्यादिः, सम्मुखमारुतादित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति अथ द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः यात्रामण्डलचिन्तादिः पुष्कर उवाच सर्वयात्रां प्रवक्ष्यामि राजधर्मसमाश्रयात् अस्तङ्गते नीचगते विकले रिपुराशिगे

এই মহাপুৰাণত ‘শকুনানি’ নামৰ ২৩১তম অধ্যায় আছে; ইয়াৰ আৰম্ভ ‘বামং দক্ষিণে…’ৰে। ‘সম্মুখমাৰুতাত্…’ৰ পৰা ‘আদিত্য…’লৈ পাঠ ঝা পাণ্ডুলিপিত নাই। তাৰ পিছত ২৩২তম অধ্যায় ‘যাত্ৰামণ্ডলচিন্তা…’ৰে আৰম্ভ। পুষ্কৰে ক’লে—ৰাজধৰ্মৰ আশ্ৰয়ে মই সকলো যাত্ৰাৰ বিধান ক’ম; (গ্ৰহ) অস্ত, নীচ, বিকল/পীড়িত বা শত্রু‑ৰাশিত থাকিলে যাত্ৰা অশুভ।

Verse 2

प्रतिलोमे च विध्वस्ते शुक्रे यात्रां विसर्जयेत् प्रतिलोमे बुधे यात्रां दिक्पतौ च तथा च ग्रहे

শুক্ৰ প্ৰতিলোম (বিপৰীত) গতিত থাকি যদি বিধ্বস্ত/পীড়িত হয়, তেন্তে যাত্ৰা ত্যাগ কৰিব লাগে। তদ্ৰূপ বুধ প্ৰতিলোম হ’লে, আৰু দিকপতি তথা সংশ্লিষ্ট গ্ৰহ প্ৰতিকূল হ’লেও যাত্ৰা পৰিত্যাজ্য।

Verse 3

वैधृतौ च व्यतीपाते नागे च शकुनौ तथा चतुष्पादे च किन्तुघ्ने तथा यात्रां विवर्जयेत्

বৈধৃতি আৰু ব্যতীপাত (অশুভ যোগ) সময়ত, লগতে নাগ আৰু শকুনি, আৰু চতুষ্পাদ আৰু কিন্তুঘ্ন কৰণৰ সময়ত যাত্ৰা আৰম্ভ নকৰিব; সেই সময়ত গমন বর্জনীয়।

Verse 4

विपत्तारे नैधने च प्रत्यरौ चाथ जन्मनि गण्डे विवर्जयेद्यात्रां रिक्तायाञ्च तिथावपि

বিপত্তারা, নৈধন আৰু প্ৰত্যৰী অৱস্থাত, লগতে জন্ম নক্ষত্ৰৰ সময়ত, গণ্ড (বিপজ্জনক সন্ধি) কালে আৰু ৰিক্ত তিথিতো যাত্ৰা বর্জন কৰিব লাগে।

Verse 5

उदीची च तथा प्राची तयोरैक्यं प्रकीर्तितं पश्चिमा दक्षिणा या दिक् तयोरैक्यं तथैव च

উত্তৰ দিশ আৰু পূব দিশক পৰস্পৰ যুগ্ম (সহচৰ) বুলি কোৱা হৈছে; তদ্ৰূপ পশ্চিম আৰু দক্ষিণ দিশো পৰস্পৰ যুগ্ম বুলি প্ৰকীৰ্তিত।

Verse 6

वाय्वग्निदिक्समुद्भूतं परिघन्न तु लङ्घयेत् आदित्यचन्द्रशौरास्तु दिवसाश् च न शोभनाः

বায়ু, অগ্নি বা দিশাজনিত পৰিঘ-ধৰণৰ বাধাক লংঘি (এড়াই) অতিক্ৰম কৰিব লাগে, তাৰ মাজেদি পথ নল’ব; সূৰ্য, চন্দ্ৰ আৰু গ্ৰহদোষ (শৌৰ)যুক্ত দিনো শুভ নহয়।

Verse 7

कृत्तिकाद्यानि पूर्वेण मघाद्यानि च याम्यतः मैत्राद्यान्यपरे चाथ वासवाद्यानि वाप्युदक्

কৃত্তিকা-আদি নক্ষত্ৰসমূহ পূব দিশত, মঘা-আদি নক্ষত্ৰসমূহ দক্ষিণ দিশত, মৈত্ৰা (অনুৰাধা)-আদি নক্ষত্ৰসমূহ পশ্চিম দিশত, আৰু বাসবা (শ্ৰৱণা)-আদি নক্ষত্ৰসমূহ উত্তৰ দিশত স্থাপিত বুলি কোৱা হয়।

Verse 8

सर्वद्वाराणि शस्तानि छायामानं वदामि ते आदित्ये विंशतिर्ज्ञेयाश् चन्द्रे षोडश कीर्तिताः

সকলো দিশাৰ দুৱাৰ শুভ বুলি গণ্য। মই তোমাক ছায়া-মান (ছায়া-মাপ) বিদ্যা কওঁ—সূৰ্যৰ বাবে বিশটা বিভাগ জ্ঞেয়, চন্দ্ৰৰ বাবে ষোল্লটা ঘোষিত।

Verse 9

भौमे पञ्चदशैवोक्ताश् चतुर्दश तथा बुधे विवर्जयेत् इति ख , ग , घ , ञ च दिक् पूर्वा या तथोदीचीति ज त्रयोदश तथा जीये शुक्रे द्वादश कीर्तिताः

মঙলবাৰে পন্ধৰ কোৱা হৈছে; বুধবাৰে চৌদ—খ, গ, ঘ আৰু ঞ (বৰ্গ) বর্জনীয়। দিশা পূব আৰু উত্তৰ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু ‘জ’ (বৰ্গ)ও। বৃহস্পতিবাৰে তেৰ, শুক্ৰবাৰে বাৰ ঘোষিত।

Verse 10

एकादश तथा सौरे सर्वकर्मसु कीर्तिताः जन्मलग्ने शक्रचापे सम्मुखे न व्रजेन्नरः

একাদশী আৰু সৌৰ দিন সকলো কৰ্মত প্ৰশস্ত বুলি কীৰ্তিত। জন্মলগ্ন সময়ত যদি শক্রচাপ (ইন্দ্ৰধনু) সন্মুখে দেখা যায়, তেন্তে মানুহে যাত্ৰালৈ ন ওলাব।

Verse 11

शकुनादौ शुभे यायाज्जयाय हरिमास्मरन् वक्ष्ये मण्डलचिन्तान्ते कर्तव्यं राजरक्षणं

শুভ শকুন আদি দেখা পালে, হৰি (বিষ্ণু) স্মৰণ কৰি জয়ৰ বাবে যাত্ৰা কৰিব। তাৰ পিছত ৰাজনৈতিক মণ্ডল-চিন্তনৰ অন্তত কৰণীয় ৰাজৰক্ষণ (ৰাজ্য-ৰক্ষা) বিধান মই ক’ম।

Verse 12

स्वाम्यमात्यं तथा दुर्गं कोषो दण्डस्तथैव च मित्रञ्जनपदश् चैव राज्यं सप्ताङ्गमुच्यते

ৰাজ্যক সপ্তাঙ্গ বুলি কোৱা হয়—স্বামী (ৰাজা), অমাত্য (মন্ত্ৰী), দুৰ্গ, কোষ (ভাণ্ডাৰ), দণ্ড (দণ্ডাধিকাৰ/শাসনশক্তি), মিত্ৰ আৰু জনপদ (প্ৰজাসহ দেশ)।

Verse 13

सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य विघ्नकर्तॄन् विनाशयेत् मण्डलेषु च सर्वेषु वृद्धिः कार्या महीक्षिता

সপ্তাঙ্গ ৰাজ্যৰ হিতাৰ্থে ৰজাই বিঘ্ন সৃষ্টিকাৰীক বিনাশ কৰিব লাগে; আৰু সকলো মণ্ডলত (প্ৰদেশত) সমৃদ্ধি আৰু বৃদ্ধি সাধন কৰিব লাগে।

Verse 14

आत्ममण्डलमेवात्र प्रथमं मण्डलं भवेत् सामन्तास्तस्य विज्ञेया रिपवो मण्डलस्य तु

ইয়াত প্ৰথম মণ্ডল বুলি নিজৰ মণ্ডলকেই গণ্য কৰিব লাগে; আৰু তাৰ সামন্তসকল (পাৰ্শ্বৱৰ্তী অধীন/সন্নিহিত শাসক) মণ্ডল-ব্যৱস্থাত শত্রু বুলি জানিব লাগে।

Verse 15

उपेतस्तु सुहृज् ज्ञेयः शत्रुमित्रमतः परं मित्रमित्रं ततो ज्ञेयं मित्रमित्ररिपुस्ततः

যি আহি নিজৰ পক্ষত যোগ দিলে, তাক সুহৃদ্ (মিত্ৰ) বুলি জানিব; তাৰ পাছত ‘শত্রুৰ মিত্ৰ’, তাৰ পাছত ‘মিত্ৰৰ মিত্ৰ’, আৰু তাৰ পাছত ‘মিত্ৰৰ মিত্ৰৰ শত্রু’ বুলি বুজিব।

Verse 16

एतत्पुरस्तात् कथितं पश्चादपि निबोध मे पार्ष्णिग्राहस्ततः पश्चात्ततस्त्वाक्रन्द उच्यते

ইয়াক আগতেই কোৱা হৈছে; এতিয়া মোৰ পৰা পাছৰ কথাও বুজা। তাৰ পাছত ‘পাৰ্ষ্ণিগ্ৰাহ’ (গোৰালি-ধৰা) আৰু তাৰ পিছত ‘আক্রন্দ’ নামৰ কৌশল কোৱা হয়।

Verse 17

आसारस्तु ततो ऽन्यः स्यादाक्रन्दासार उच्यते जिगीषोः शत्रुयुक्तस्य विमुक्तस्य तथा द्विज

তাৰ পাছত আন এক প্ৰকাৰৰ বিন্যাস আছে, যাক ‘আক্রন্দ-আসাৰ’ বোলা হয়—জিগীষু (বিজয়কামী) শত্রুৰ সৈতে যুক্ত থাকোঁতে, অথবা ঘেৰাও/চাপৰ পৰা মুক্ত হ’লে, হে দ্বিজ।

Verse 18

नात्रापि निश् चयः शक्यो वक्तुं मनुजपुङ्गव निग्रहानुग्रहे शक्तो मध्यस्थः परिकीर्तितः

হে মনুষ্যশ্ৰেষ্ঠ, ইয়াতো কোনো স্থিৰ নিয়ম ক’ব নোৱাৰি। যি দমন/দণ্ড (নিগ্ৰহ) আৰু অনুগ্ৰহ—দুয়োটা কৰিবলৈ সক্ষম, তাকেই ‘মধ্যস্থ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 19

निग्रहानुग्रहे शक्तः सर्वेषामपि यो भवेत् उदासीनः स कथितो बलवान् पृथिवीपतिः

যি সকলো লোকৰ প্ৰতি নিগ্ৰহ (দণ্ড) আৰু অনুগ্ৰহ—দুয়োটা কৰিবলৈ সক্ষম আৰু উদাসীন (নিৰপেক্ষ) থাকে, সেই ভূ-পতি সত্যই বলৱান বুলি কোৱা হয়।

Verse 20

मण्डलेषु च सर्वेषु सुरेश्वरसमा हि ते इत्य् अर्धश्लोक आसारस्त्वित्यस्य पूर्वं ट पुस्तके वर्तते, परन्त्वसंलग्नः न कस्यचिद्रिपुर्मित्रङ्कारणाच्छत्रुमित्रके मण्डलं तव सम्प्रोक्तमेतद् द्वादशराजकं

‘সকলো মণ্ডলত তুমি দেৱেশ্বৰসম’—এই অৰ্ধশ্লোক সাৰাৰ্থ; Ṭ পাণ্ডুলিপিত ই আগতে আছে, কিন্তু বৰ্তমান প্ৰসঙ্গৰ সৈতে সংযুক্ত নহয়। কাৰণ নোহোৱাকৈ কোনো কোনোৰ শত্রু বা মিত্ৰ নহয়। সেয়ে, হে শত্রু-মিত্ৰযুক্ত, তোমাক দ্বাদশ-ৰাজক ৰাজনৈতিক মণ্ডল ব্যাখ্যা কৰা হ’ল।

Verse 21

त्रिविधा रिपवो ज्ञेयाः कुल्यानन्तरकृत्रिमाः पूर्वपूर्वो गुरुस्तेषां दुश्चिकित्स्यतमो मतः

শত্রু তিনিধৰণৰ বুলি জানিব লাগে—কুল্য (বংশ/কুটুম্বজাত), অনন্তৰ (নিকটৱৰ্তী/পড়শি), আৰু কৃত্ৰিম (কৃত্ৰিমভাৱে সৃষ্ট)। ইয়াত আগতে কোৱা ধৰণটো পিছৰ ধৰণতকৈ অধিক গুৰুতৰ আৰু সৰ্বাধিক দুৰুচিকিৎস্য (উপায়ত কঠিন) বুলি ধৰা হয়।

Verse 22

अनन्तरो ऽपि यः शत्रुः सो ऽपि मे कृत्रिमो मतः पार्ष्णिग्राहो भवेच्छत्रोर्मित्राणि रिपवस् तथा

নিকটৱৰ্তী শত্রুও মোৰ মতে কৃত্ৰিম (পৰিস্থিতিজনিত) শত্রু। ‘পাৰ্ষ্ণিগ্ৰাহ’ (পিছফালৰ পৰা আঘাতকাৰী) শত্রুৰ মিত্ৰ হয়; আৰু শত্রুৰ মিত্ৰসকলেও (আমাৰ) শত্রু।

Verse 23

पार्ष्णिग्राहमुपायैश् च शमयेच्च तथा स्वकं मित्रेण शत्रोरुच्छेदं प्रशंसन्ति पुरातनाः

যথোচিত উপায়ে ‘পাৰ্ষ্ণিগ্ৰাহ’ (পিছফালৰ পৰা আক্রমণকাৰী) শত্রুকো শান্ত কৰিব লাগে; আৰু নিজৰ মিত্ৰৰ সহায়ত শত্রুৰ সম্পূৰ্ণ উচ্ছেদ সাধন কৰিব লাগে—এনেদৰে প্ৰাচীনসকলে প্ৰশংসা কৰিছে।

Verse 24

मित्रञ्च शत्रुतामेति सामन्तत्वादनन्तरं शत्रुं जिगोषुरुच्छिन्द्यात् स्वयं शक्नोति चेद्यदि

মিত্ৰও সামন্তত্ব (পড়োশীয়া শক্তি) লাভ কৰিলেই সোনকালে শত্রুতালৈ যায়। সেয়ে শত্রুক জয় কৰিব খোজা জনে, সক্ষম হ’লে নিজেই তাক ছিন্ন কৰি (নাশ কৰি) দিব লাগে।

Verse 25

प्रतापवृद्धौ तेनापि नामित्राज्जायते भयं यथास्य नोद्विजेल्लोको विश्वासश् च यथा भवेत्

প্ৰতাপ বৃদ্ধি কৰিলেও তেওঁ এনেদৰে আচৰণ কৰিব লাগে যাতে অশত্রু (অমিত্ৰ) লোকৰ মাজত তেওঁৰ পৰা ভয় নোজন্মে; জনসাধাৰণ উদ্বিগ্ন নহয় আৰু বিশ্বাস জন্মে।

Verse 26

जिगीषुर्धर्मविजयी तथा लोकं वशन्नयेत्

জয় ইচ্ছুক জনে ধৰ্মৰ দ্বাৰা বিজয়ী হৈ, সেইদৰে লোকসকলক (প্ৰজাক) নিজৰ বশত আনিব লাগে।