Adhyaya 229
Chapter 229 — शकुनानि (Śakuna: Omens)
এই অধ্যায়ত স্বপ্ন-অধ্যায়ৰ পাছতেই ‘শকুন’—সাৰ্বজনীন অমঙ্গল-লক্ষণ আৰু সাক্ষাৎ-সংকেত—ৰাজধৰ্ম আৰু গৃহস্থৰ সিদ্ধান্তত প্ৰযোজ্য বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। পুষ্কৰে অশুভ দৰ্শন/বস্তু/ব্যক্তিৰ শ্ৰেণী কয়—কয়লা, কাদঁ, চামৰা-চুলি আদি, কিছুমান তিৰস্কৃত/অশুচি বুলি ধৰা লোক, ভঙা পাত্ৰ, খুলি-হাড়—আৰু বেসুৰ বাদ্য, কৰ্কশ কোলাহল আদি অশুভ শব্দ-শকুন। দিশ আৰু অৱস্থান অনুসৰি ‘আহা’ ‘যোৱা’ আদি কথাৰ শুভ-অশুভতা, সন্মুখত নে পিছফালে থকা ব্যক্তিক ক’লে হোৱা ভেদ, লগতে ‘ক’লৈ যাইছা? ৰ’হ, নাযাবি’ ধৰণৰ মৃত্যুসূচক বাক্যও উল্লেখ আছে। বাহন হোঁচট খোৱা, অস্ত্ৰ ভঙা, মূৰত আঘাত, জোৰা/ফিটিং খহি পৰা আদি ঘটনাও অমঙ্গল। ধৰ্মীয় প্ৰতিকাৰ হিচাপে হৰি (বিষ্ণু)ৰ পূজা-স্তৱে অশুভতা নাশ কৰি, তাৰ পাছত দ্বিতীয় নিশ্চিতকাৰী লক্ষণ দেখি, বিপৰীত/নিবাৰক কৰ্ম কৰি প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বিধান দিছে। শেষত বগা বস্তু, ফুল, পূৰ্ণ কলহ, গাই, অগ্নি, সোণ-ৰূপ-ৰত্ন, ঘিউ-দৈ-গাখীৰ, শঙ্খ, আখ, শুভ বাক্য আৰু ভক্তিগীত—এইবোৰ শুভ শকুন বুলি কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे स्वप्नाध्यायी नाम अष्टाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ एकोनत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः शकुनानि पुष्कर उवाच औषधानि च युक्तानि धान्यं कृष्णमशोभनं कार्पासं तृणशुष्कञ्च गोमयं वै धनानि च
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণৰ ‘স্বপ্নাধ্যায়’ নামৰ ২২৮তম অধ্যায় সমাপ্ত। এতিয়া ২২৯তম ‘শকুন’ অধ্যায় আৰম্ভ। পুষ্কৰে ক’লে—যুক্ত (প্ৰস্তুত) ঔষধ; ক’লা ধান্য অশুভ; কপাহ, শুকান ঘাঁহ, গোময় আৰু ধনসম্পদ (এই প্ৰসঙ্গত) উল্লেখিত।
Verse 2
अङ्गारं गुडसर्जौ च मुण्डाभ्यक्तञ्च नग्नकं अयः पङ्कं चर्मकेशौ उन्मत्तञ्च नपुंसकं
অঙ্গাৰ; গুড় আৰু ৰজন; মুণ্ডিত, তেল লেপা আৰু নগ্ন ব্যক্তি; লোহা আৰু কাদা; চামৰা আৰু চুলি; লগতে উন্মত্ত আৰু নপুংসক—(এই প্ৰসঙ্গত) অশুভ/অশৌচকাৰক।
Verse 3
चण्डालश्वपचाद्यानि नरा बन्धनपालकाः गर्भिणी स्त्री च विधवाः पिण्यकादीनि वै मृतं
চাণ্ডাল, শ্বপচ আদি; বন্ধন (কাৰাগাৰ/নির্বন্ধ) ৰক্ষক পুৰুষ; গৰ্ভিণী নাৰী আৰু বিধৱা; আৰু পিণ্যক আদি অৱশিষ্ট—এইবোৰ সঁচাকৈ ‘মৃত/অপবিত্ৰ’ (অশৌচকাৰক) বুলি গণ্য।
Verse 4
तुषभस्मकपालास्थिभिन्नभाण्डमशस्तकं अशस्तो वाद्यशब्दश् च भिन्नभैरवझर्झरः
তুষ/ভূসি, ভস্ম, কপাল আৰু অস্থি, আৰু ভঙা পাত্ৰ—এইবোৰ অশুভ। তদ্ৰূপ বাদ্যৰ শব্দো, আৰু ভৈৰৱ-ঢোল আৰু ঝৰঝৰৰ ভাঙা-ভাঙা কৰ্কশ কোলাহলো অশুভ।
Verse 5
एहीति पुरतः शब्दः शस्यते न तु पृष्ठतः गच्छेति पश्चाच्छब्दो ऽग्र्यः पुरस्तात्तु विगर्हितः
আগত থকা ব্যক্তিৰ বাবে ‘এহীতি’ (আহা) শব্দ প্ৰশংসিত, পিছত থকা ব্যক্তিৰ বাবে নহয়। পিছত থকা জনৰ বাবে ‘গচ্ছ’ (যোৱা) শব্দ উপযুক্ত; কিন্তু আগত থকা জনক ‘যোৱা’ কোৱা নিন্দিত।
Verse 6
क्व यासि तिष्ठ मा गच्छ किन्ते तत्र गतस्य च अनिष्टशब्दा मृत्यर्थं क्रव्यादश् च ध्वजादिगः
‘ক’লৈ যাস? থিয় হ—নাযাবি।’ যি তাত গৈছে, তাৰ বাবে অশুভ ধ্বনি মৃত্যুলক্ষণ হয়; তদ্ৰূপ ক্রব্যাদ (মাংসভোজী) জীৱ আৰু ধ্বজাদি-সম্পৰ্কীয় অমঙ্গল-চিহ্নো মৃত্যুসূচক।
Verse 7
स्खलनं वाहनानाञ्च शस्त्रभङ्गस्तथैव च शिरोघातश् च द्वाराद्यैश्च्छत्रवासादिपातनं
বাহন/সৱাৰীৰ স্খলন বা হোঁচট, অস্ত্ৰভংগ, মূৰত আঘাত, দুৱাৰৰ চৌকাঠ আদি পৰি যোৱা, আৰু ছত্ৰ, আচ্ছাদন আদি ভাঙি পৰোৱা—এই সকলো অমঙ্গলজনক দুৰ্ঘটনা।
Verse 8
हरिमभ्यर्च्य संस्तुत्य स्यादमङ्गल्यनाशनं द्वितीयन्तु ततो दृष्ट्वा विरुद्धं प्रविशेद्गृहं
হৰি (বিষ্ণু)ক অর্চনা আৰু স্তৱ কৰিলে অমঙ্গল নাশ হয়। তাৰ পাছত দ্বিতীয় নিমিত্ত দেখি, তাৰ বিপৰীত (নিবাৰক) উপায়ে গৃহত প্ৰৱেশ কৰা উচিত।
Verse 9
श्वेताः सुमनसः श्रेष्ठाः पूर्णकुम्भो महोत्तमः मांसं मत्स्या दूरशब्दा वृद्ध एकः पशुस्त्वजः
শ্বেত বস্তু, শুভ ফুল, শ্ৰেষ্ঠ ব্যক্তি আৰু পূৰ্ণ কলহ—এইবোৰ পৰম শুভ। তদ্ৰূপ মাংস আৰু মাছ, দূৰৰ পৰা শুনা শব্দ, একাকী লগ পোৱা বৃদ্ধ, আৰু ধ্বজযুক্ত/চিহ্নিত পশুও অতি শুভ নিমিত্ত।
Verse 10
गावस्तरङ्गमा नागा देवश् च ज्वलितो ऽनलः दूर्वार्द्रगोमयं वेश्या स्वर्णरूप्यञ्च रत्नकं
গৰু, চলমান ঢৌ, নাগ, দেৱতা আৰু জ্বলন্ত অগ্নি; দূৰ্বা-ঘাঁহ, সেঁতসেঁতে গোবৰ, বেশ্যা; আৰু সোণ, ৰূপা, ৰত্ন—এইবোৰ স্বপ্ন/শকুনত গুৰুত্বপূৰ্ণ বস্তু বুলি গণ্য।
Verse 11
वचासिद्धार्थकौषध्यो मुद्ग आयुधखड्गकं छत्रं पीठं राजलिङ्गं शवं रुदितवर्जितं
বচা, সিদ্ধার্থ (বগা সৰিষা) আৰু ঔষধি; মুদ্গ; অস্ত্ৰ আৰু খড়্গ; ছত্ৰ; পীঠ/সিংহাসন—এইবোৰ ৰাজচিহ্ন। লগতে শৱ আৰু ৰুদন-বর্জিত অৱস্থা (বিলাপ নথকা)ও উল্লেখ আছে।
Verse 12
फलं घृटं दधि पयो अक्षतादर्शमाक्षिकं शङ्खं इक्षुः शुभं वाक्यं भक्तवादितगीतकं
ফল, ঘৃত, দধি, গাখীৰ, অক্ষত (অখণ্ড চাউল), দৰ্পণ, মধু, শঙ্খ, ইক্ষু, শুভ বাক্য, আৰু ভক্তিময় বাদ্য-নাদ আৰু গীত—এই সকলোকে শুভ বুলি মানা হৈছে।
Verse 13
गुडसर्पौ चेति ग , घ , ञ च गम्भीरमेघस्तनितं तडित्तुष्टिश् च मानसी एकतः सर्वलिङ्गानि मनसस्तुष्टिरेकतः
‘গুড়’ আৰু ‘সৰ্প’—এইদৰে গ, ঘ আৰু ঞ সূচিত। ‘মেঘৰ গম্ভীৰ গর্জন’ আৰু ‘বিদ্যুৎজনিত তুষ্টি’—এইবোৰ মানসিক (অনুভৱ)। এক ঠাইত সকলো লিঙ্গ (ব্যাকৰণগত) একেলগে, আন ঠাইত কেৱল মনৰ তুষ্টি মাত্ৰ কোৱা হৈছে।
Frequently Asked Questions
It lists defiling/ritually unsuitable substances and persons (e.g., broken vessels, skulls/bones, mud/leather/hair, certain stigmatized groups), discordant sounds, alarming speech-omens, and practical mishaps like stumbling vehicles or broken weapons.
The chapter prescribes worship and praise of Hari (Viṣṇu) to destroy inauspiciousness, then advises observing a second confirming sign and entering/acting in a manner contrary to the omen to neutralize it.