Adhyaya 226

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सामाद्युपायो नाम पञ्चविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षड्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच दण्डप्रणयनं वक्ष्ये येन राज्ञः परा गतिः त्रियवं कृष्णलं विद्धि पापस्तत्पञ्चकं भवेत्

এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত ‘সামাদ্যুপায়’ নামৰ ২২৫তম অধ্যায় সমাপ্ত। এতিয়া ‘ৰাজধৰ্ম’ বিষয়ক ২26তম অধ্যায় আৰম্ভ। পুষ্কৰে ক’লে—ৰাজাৰ পৰম গতি যাৰ দ্বাৰা হয়, সেই দণ্ডপ্ৰণয়ন মই বৰ্ণনা কৰিম। ‘ত্ৰিয়ৱ’ ‘কৃষ্ণল’ সমান বুলি জানিবা; পাপজনিত অপৰাধত দণ্ড তাৰ পাঁচগুণ হয়।

Verse 2

कृष्णलानां तथा षष्ट्या कर्षार्धं रामकीर्तितं सुवर्णश् च विनिर्दिष्टो राम षोडशमापकः

ৰামে কৈছে—ষাঠি কৃষ্ণলা মিলিলে অৰ্ধকৰ্ষ হয়। ‘সুৱৰ্ণ’ও নিৰ্দিষ্ট—সেয়া ষোল (একক)ৰ মাপ।

Verse 3

निष्कः सुवर्णाश् चत्वारो धरणं दशभिस्तु तैः ताम्ररूप्यसुवर्णानां मनमेतत् प्रकीर्तितं

নিষ্ক চাৰি সুবৰ্ণৰ সমান; ধৰণ সেই সুবৰ্ণৰ দহেৰে গণ্য। এইদৰে তাম্ৰ, ৰূপ্য আৰু স্বৰ্ণৰ ওজন-মান ঘোষণা কৰা হ’ল।

Verse 4

ताम्रकैः कार्षिको राम प्रोक्तः कार्षापणो बुधैः पणानां द्वे शते सार्धं प्रथमः साहसः स्मृतः

হে ৰাম, তাম্ৰ মুদ্ৰাৰ দ্বাৰা ‘কাৰ্ষিক’ কোৱা হৈছে; পণ্ডিতসকলে তাক ‘কাৰ্ষাপণ’ নামে জানে। আৰু পণৰ আঢ়ৈ শ’ক প্ৰথম সাহস-দণ্ড বুলি সোঁৱৰণ কৰা হৈছে।

Verse 5

मध्यमः पञ्च विज्ञेयः सहस्रमपि चोत्तमः चौरैर् अमूषितो यस्तु मूषितो ऽस्मीति भाषते

মধ্যম দণ্ড পাঁচ শ’ বুলি জানিব লাগে, আৰু উত্তম দণ্ড এক সহস্ৰ। কিন্তু যাক চোৰে লুট কৰা নাই, তথাপি ‘মই লুট হ’লোঁ’ বুলি ক’লে, সিও দণ্ডযোগ্য।

Verse 6

तत्प्रदातरि भापाले स दण्ड्यस्तावदेव तु यो यावद्विपरीतार्थं मिथ्या वा यो वदेत्तु तं

ৰাজৰক্ষক/ন্যায়াধীশৰ সন্মুখত যি ব্যক্তি সত্যৰ বিপৰীত অৰ্থৰ বক্তব্য দিয়ে বা মিছা কয়, তাক ততটাই পৰিমাণে দণ্ডিত কৰিব লাগে।

Verse 7

तौ नृपेण ह्य् अधर्मज्ञौ दाप्यौ तद्द्विगुणं दमं कूटसाक्ष्यन्तु कुर्वाणांस्त्रीन् वर्णांश् च प्रदापयेत्

সেই দুয়ো অধর্মজ্ঞ হোৱা বাবে ৰজাই তেওঁলোকক সেই দণ্ডৰ দ্বিগুণ পৰিশোধ কৰাব। আৰু যিসকলে কূটসাক্ষ্য (মিছা সাক্ষ্য) কৰে, তিন বৰ্ণৰ লোকক নিজ নিজ বৰ্ণানুসাৰে দণ্ডিত কৰিব।

Verse 8

विवासयेद्ब्राह्मणन्तु भोज्यो विधिर् न हीरतः निक्षेपस्य समं मूल्यं दण्ड्यो निक्षेपभुक् तथा

ব্ৰাহ্মণৰ ক্ষেত্ৰত দণ্ড হ’ব নিৰ্বাসন; তেওঁৰ বাবে দেহদণ্ড বিধেয় নহয়। যিয়ে নিক্ষেপ (জমা বস্তু) ভোগ কৰে বা আত্মসাৎ কৰে, সি সেই নিক্ষেপৰ মূল্যৰ সমান জৰিমনা দিব লাগিব।

Verse 9

तथाचाष्टौ इति छ , ज च ताम्रिकैः कार्षिक इत्य् आदिः, साहसः स्मृत इत्य् अन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति यो यावदित्यादिः, तद्द्विगुणं दममित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति वस्त्रादिकस्य धर्मज्ञ तथा धर्मो न हीयते यो निक्षेपं घातयति यश्चानिक्षिप्य याचते

এইদৰে কিছুমান পাঠত (চ আৰু জ) ‘আঠ… তাম্ৰিকৰ পৰা কাৰ্ষিকলৈ’ বুলি আৰম্ভণি পোৱা যায়; কিন্তু ‘সাহস বুলি স্মৃত’ এই শেষাংশ ঝ পাণ্ডুলিপিত নাই। তদ্ৰূপ ‘যি যিমান… তাৰ দণ্ড দ্বিগুণ’ এই অংশও ঝ ত অনুপস্থিত। বস্ত্ৰাদি বিষয়ত ধৰ্মজ্ঞে এনেদৰে বিচাৰ কৰিব লাগে যাতে ধৰ্ম হ্ৰাস নাপায়—দণ্ডযোগ্য: যিয়ে নিক্ষেপ নষ্ট/বিকৃত কৰে, আৰু যিয়ে জমা নকৰাকৈ নিক্ষেপ দাবী কৰে।

Verse 10

तावुभौ चौरवच्छास्यौ दण्ड्यौ वा द्विगुणं दम अज्ञानाद्यः पुमान् कुर्यात् परद्रव्यस्य विक्रयं

সেই দুয়ো জন চোৰৰ দৰে দণ্ডযোগ্য, নতুবা সংশ্লিষ্ট মূল্যৰ দ্বিগুণ জৰিমনা দিব লাগিব। যি পুৰুষ অজ্ঞানে পৰদ্ৰব্য বিক্ৰী কৰে, সিও তেনেধৰণৰ দণ্ডৰ ভাগী।

Verse 11

निर्दोषो ज्ञानपूर्वकन्तु चौरवद्दण्डमर्हति मूल्यमादाय यः शिल्पं न दद्याद् दण्ड्य एव सः

নিজকে নিৰ্দোষ বুলি ক’লেও, যিয়ে জেনে-বুজে কৰে সি চোৰৰ দৰে দণ্ডৰ যোগ্য। যিয়ে মূল্য লৈও শিল্প/সেৱা নিদিয়ে, সি নিশ্চিতভাৱে দণ্ডযোগ্য।

Verse 12

प्रतिश्रुत्याप्रदातारं सुवर्णं दण्डयेन्नृपः भृतिं गृह्य न कुर्याद्यः कर्माष्टौ कृष्णला दमः

যিয়ে প্ৰতিশ্ৰুতি দি সোণ নিদিয়ে, ৰজাই তাক দণ্ড দিব। আৰু যিয়ে ভৃত্তি (মজুৰি) লৈ কাম নকৰে, তাৰ দণ্ড আঠ কৃষ্ণলা।

Verse 13

अकाले तु त्यजन् भृत्यं दण्ड्यः स्यात्तावदेव तु क्रीत्वा विक्रीय वा किञ्चिद्यस्येहानुशयो भवेत्

অকালত ভৃত্যক ত্যাগ কৰিলে সিমান পৰিমাণ দণ্ডৰ যোগ্য হয়। তদ্ৰূপ কোনো বস্তু কিনি বা বেচি পিছত অনুশোচনাৰে প্ৰত্যাহাৰ কৰিব খুজিলে, একে বিধি প্ৰযোজ্য।

Verse 14

सो ऽन्तर्दशाहात्तत्स्वामी दद्याच्चैवाददीत च परेण तु दशाहस्य नादद्यान्नैव दापयेत्

দশ দিনৰ ভিতৰত হলে প্ৰকৃত স্বামী বস্তুটো দিব আৰু ঘূৰি আহিলে গ্ৰহণো কৰিব। কিন্তু দশ দিন পাৰ হ’লে ন গ্ৰহণ কৰিব, ন আনৰ দ্বাৰা জোৰ কৰি আদায় কৰাব।

Verse 15

आददद्धि ददच्चैव राज्ञा दण्ड्यः शतानि षट् वरे दोषानविख्याप्य यः कन्यां वरयेदिह

বৰাৰ দোষ গোপন কৰি ইয়াত কন্যাৰ হস্ত প্ৰাৰ্থনা কৰা ব্যক্তি—গ্ৰহণ কৰক বা দান কৰক—ৰাজাই তাক ছয় শত (পণ) দণ্ডে দণ্ডিত কৰিব।

Verse 16

दत्ताप्यदत्ता सा तस्य राज्ञा दण्ड्यः शतद्वयं प्रदाय कन्यां यो ऽन्यस्मै पुनस्तां सम्प्रयच्छति

সেই কন্যা দিয়া থাকিলেও তাৰ বাবে ‘অদত্তা’ বুলিয়েই গণ্য। যি ব্যক্তি কন্যা দান কৰি সেই কন্যাক পুনৰ অন্যক দিয়ে, ৰজাই তাক দুই শত (পণ) দণ্ডে দণ্ডিত কৰিব।

Verse 17

दण्डः कार्यो नरेन्द्रेण तस्याप्युत्तमसाहसः सत्यङ्कारेण वाचा च युक्तं पुण्यमसंशयं

নরেন্দ্ৰই দণ্ড প্ৰয়োগ কৰিব লাগে; কিন্তু সেয়াও সৰ্বোচ্চ বিবেক আৰু সংযমেৰে। সত্য প্ৰতিজ্ঞা আৰু সত্য বাক্যৰ সৈতে যুক্ত দণ্ড নিঃসন্দেহে পুণ্যদায়ক।

Verse 18

लुब्धो ऽन्यत्र च विक्रेता षट्शतं दण्डमर्हति दद्याद्धेनुं न यः पालो गृहीत्वा भक्तवेतनं

যি লোভী মানুহে অৰ্পিত সম্পত্তি অন্য ঠাইত বিক্ৰী কৰে, সি ছয়শ দণ্ডৰ যোগ্য। আৰু যি গোপাল ভৰণ-পোষণ আৰু মজুৰি লৈও গাই মালিকক নেদিয়ে, সিও তদ্ৰূপ দণ্ডনীয়।

Verse 19

स तु दण्ड्यः शतं राज्ञा सुवर्णं वाप्यरक्षिता चौरवद्वधमर्हतोति घ , ञ च वरयेद्यदि इति घ , ञ च धनुःशतं परीणाहो ग्रामस्य तु समन्ततः

এনেকুৱা অবহেলাকাৰী ৰক্ষকক ৰজাই একশ সুৱৰ্ণ দণ্ডে দণ্ডিত কৰিব। আৰু যদি সেয়া অৰক্ষিতেই থাকে, তেন্তে সি চোৰৰ দৰে বধৰ যোগ্য। যদি সি অপৰাধ নিবারণ কৰে, তেন্তে গাঁৱৰ সীমা চাৰিওফালে একশ ধনুৰ পৰিধি পৰ্যন্ত হ’ব।

Verse 20

द्विगुणं त्रिगुणं वापि नगरस्य च कल्पयेत् वृतिं तत्र प्रकुर्वीत यामुष्ट्रो नावलोकयेत्

নগৰৰ প্ৰাকাৰ/দেৱালীৰ পৰিধি নগৰৰ মাপৰ দ্বিগুণ বা ত্ৰিগুণো নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। তাত এনেকুৱা ৰক্ষাবেষ্টনী নিৰ্মাণ কৰিব লাগে যাতে উটেও ওপৰৰ পৰা চাব নোৱাৰে।

Verse 21

तत्रापरिवृते धान्ये हिंसिते नैव दण्डनं गृहन्तडागमारामं क्षेत्रं वा भीषया हरन्

তাত ধান্য সঠিকভাৱে আৱৰি/ৰক্ষা নকৰিলে, সি ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’লেও দণ্ড নাই। তদ্ৰূপ ভয় বা জোৰ-জবৰদস্তিৰে ঘৰ, পুখুৰী, বাগিচা বা ক্ষেত লৈ যোৱা লোকো দণ্ডনীয় নহয়।

Verse 22

शतानि पञ्च दण्ड्याः स्यादज्ञानाद् द्विशतो दमः मर्यादाभेदकाः सर्वे दण्ड्याः प्रथमसाहसं

অজ্ঞতাবশত কৰা অপৰাধত পাঁচশ দণ্ড হ’ব; আৰু জেনে-শুনে কৰা অপৰাধত আৰু দুইশ অধিক দণ্ড। স্থিৰ সীমা/মৰ্যাদা ভংগ কৰা সকলোকে প্ৰথম সাহস (নিম্নতম শ্ৰেণী) দণ্ডে দণ্ডিত কৰিব লাগে।

Verse 23

शतं ब्राह्मणमाक्रुश्य क्षत्रियो दण्डमर्हति वैश्यश् च द्विशतं राम शूद्रश् च बधमर्हति

ব্ৰাহ্মণক অপমান কৰিলে ক্ষত্ৰিয়ৰ শত পণ দণ্ড প্ৰাপ্য; হে ৰাম, বৈশ্যৰ দ্বিশত পণ; আৰু শূদ্ৰৰ বাবে বধদণ্ড বিধেয়।

Verse 24

पञ्चाशद्ब्राह्मणो दण्ड्यः क्षत्रियस्याभिशंसने वैश्ये वाप्यर्धपञ्चाशच्छूद्रे द्वादशको दमः

ক্ষত্ৰিয়ক নিন্দা কৰিলে ব্ৰাহ্মণ পঞ্চাশ পণ দণ্ডযোগ্য; বৈশ্যক নিন্দা কৰিলে পঞ্চাশৰ অর্ধ; আৰু শূদ্ৰক নিন্দা কৰিলে বাৰ পণ দণ্ড।

Verse 25

क्षत्रियस्याप्नुयाद्वैश्यः साहसं पूर्वमेव तु शूद्रः क्षत्रियमाक्रुश्य जिह्वाच्छेदनमाप्नुयात्

ক্ষত্ৰিয়ৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধ কৰিলে বৈশ্যই পূৰ্বোক্ত সাহস-দণ্ড ভোগ কৰিব; কিন্তু শূদ্ৰে ক্ষত্ৰিয়ক গালি দিলে জিহ্বা ছেদন দণ্ড প্ৰাপ্য।

Verse 26

धर्मोपदेशं विप्राणां शूद्रः कुर्वंश् च दण्डभाक् श्रुतदेशादिवितथी दाप्यो द्विगुणसाहसं

যি শূদ্ৰে বিপ্ৰসকলক ধৰ্মোপদেশ দিয়ে, সি দণ্ডযোগ্য; আৰু যি শ্ৰুতি-জ্ঞান, অধ্যয়নস্থান আদি বিষয়ে মিছা দাবী কৰে, তাক সাহস-দণ্ডৰ দ্বিগুণ দণ্ড দিব লাগিব।

Verse 27

उत्तमः साहसस्तस्य यः पापैर् उत्तमान् क्षिपेत् प्रमादाद्यैर् मया प्रोक्तं प्रीत्या दण्डार्धमर्हति

যি দুষ্ট লোকৰ জৰিয়তে উত্তম জনক তললৈ পেলায়, তাৰ বাবে সৰ্বোচ্চ সাহস-দণ্ড প্ৰযোজ্য; কিন্তু যদি প্ৰমাদ আদি কাৰণত ঘটে—মই কোৱা মতে—তেনে হলে অনুগ্ৰহবশত সি নিৰ্ধাৰিত দণ্ডৰ অর্ধেকহে পায়।

Verse 28

मातरं पितरं ज्येष्ठं भ्रातरं श्वशुरं गुरुं आक्षारयञ्च्छतं दण्ड्यः पन्थानं चाददद्गुरोः

যি ব্যক্তি মাতৃ, পিতৃ, জ্যেষ্ঠ, ভ্ৰাতা, শ্বশুৰ বা গুৰুক কটু বাক্যৰে অপমান কৰে, সি একশ পণ দণ্ডৰ যোগ্য; আৰু যি গুৰুৰ পথাধিকাৰ ৰোধ বা হৰণ কৰে, সিও দণ্ডনীয়।

Verse 29

अन्त्यजातिर्द्विजातिन्तु येनाङ्गेनापराध्नुयात् तदेव च्छेदयेत्तस्य क्षिप्रमेवाविचारयन्

অন্ত্যজাতিৰ লোক যদি কোনো দ্বিজৰ প্ৰতি যি অঙ্গৰে অপৰাধ কৰে, তেন্তে বিলম্ব নকৰি তৎক্ষণাৎ সেই অঙ্গই ছেদন কৰিব লাগে।

Verse 30

अवनिष्ठीवतो दर्पाद् द्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः अपमूत्रयतो मेढ्रमपशब्दयतो गुदं

অহংকাৰত মাটিত থু পেলোৱা লোকৰ দুটা ওঁঠ ৰজাই ছেদন কৰিব; নিষিদ্ধভাৱে মূত্ৰত্যাগ কৰোঁতাৰ লিঙ্গ ছেদন কৰিব; আৰু অশ্লীল/অপশব্দ কোৱা লোকৰ গুদ ছেদন কৰিব।

Verse 31

उत्कृष्टासनसंस्थस्य नीचस्याधोनिकृन्तनं यो यदङ्गं च रुजयेत्तदङ्गन्तस्य कर्तयेत्

উৎকৃষ্ট আসনত বহা নীচৰ দণ্ড হৈছে অধোভাগ ছেদন; আৰু যি যি অঙ্গ আঘাত কৰে, তাৰ সেই অঙ্গই ছেদন কৰা উচিত।

Verse 32

अर्धपादकराः कार्या गोगजाश्वोष्ट्रघातकाः वृक्षन्तु विफलं कृत्त्वा सुवर्णं दण्डमर्हति

গৰু, হাতী, ঘোঁৰা বা উট হত্যা কৰোঁতাক অর্ধপাদ কৰ/দণ্ড দিব লাগে; আৰু যি ফলধাৰী গছক নিষ্ফল কৰে, সি এক সুৱৰ্ণ দণ্ডৰ যোগ্য।

Verse 33

द्विगुणं दापयेच्छिन्ने पथि सीम्नि जलाशये द्रव्याणि यो हरेद्यस्य ज्ञानतो ऽज्ञानतो ऽपिवा

ভঙা পথ, সীমাৰেখা বা জলাশয়ত কোনোবাই আনৰ দ্ৰব্য জ্ঞানে বা অজ্ঞানে ল’লে, তাক দ্বিগুণ মূল্য দিয়া বাধ্য কৰাব লাগে।

Verse 34

स तस्योत्पाद्य तुष्टिन्तु राज्ञे दद्यात्ततो दमं यस्तु रज्जुं घटं कूपाद्धरेच्छिन्द्याच्च तां प्रपां

প্ৰথমে ক্ষতিগ্ৰস্তক তাৰ দ্ৰব্য উভতাই দি সন্তুষ্ট কৰিব; তাৰ পাছত ৰজাক দণ্ড (জৰিমানা) দিব। যিয়ে কূপৰ পৰা ৰজ্জু আৰু ঘট লৈ যায় বা জনসাধাৰণৰ প্ৰপা (পানীয়স্থান) কাটি ক্ষতি কৰে, সি দণ্ডনীয়।

Verse 35

स दण्डं प्राप्नुयान् मासं दण्ड्यः स्यात् प्राणितारने धान्यं दशभ्यः कुम्भेभ्यो हरतो ऽभ्यधिकं बधः

তাক এক মাহৰ দণ্ড হ’ব; কিন্তু প্ৰাণৰক্ষা উদ্দেশ্যে কৰিলে সি কেৱল দণ্ডনীয়। আৰু যিয়ে দহ কুম্ভতকৈ অধিক ধান্য চুৰি কৰে, তাৰ বাবে বধদণ্ড বিধেয়।

Verse 36

शेषे ऽप्येकादशगुणं तस्य दण्डं प्रकल्पयेत् सुवर्णरजतादीनां नृस्त्रीणां हरणे बधः

অন্য অৱশিষ্ট ক্ষেত্ৰতো তাৰ বাবে একাদশগুণ দণ্ড নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে। সোণ-ৰূপা আদি চুৰি আৰু পুৰুষ বা স্ত্ৰী অপহৰণত বধদণ্ড।

Verse 37

येन येन यथाङ्गेन स्तेनो नृषु विचेष्टते तत्तदेव हरेदस्य् प्रत्यादेशाय पार्थिवः

চোৰে মানুহৰ মাজত যি যি অংগেৰে আৰু যি ধৰণে অপৰাধ কৰে, প্ৰতিদণ্ডৰূপে ৰজাই তাৰ সেই অংগেই কাটি ল’ব।

Verse 38

ब्राह्मणः शाकधान्यादि अल्पं गृह्णन्न दोषभाक् गोदेवार्थं हरंश्चापि हन्याद्दुष्टं बधीद्यतं

ব্ৰাহ্মণে শাক, শস্য আদি অলপ পৰিমাণে গ্ৰহণ কৰিলে দোষী নহয়। গৰু আৰু দেৱতাৰ বাবে হৰণ কৰি তেওঁ দুষ্টক বধ কৰিব পাৰে।

Verse 39

गृहक्षेत्रापहर्तारं तथा पत्न्यभिगामिनं अग्निदं गरदं हन्यात्तथा चाभ्युद्यतायुधं

ঘৰ আৰু মাটি হৰণকাৰী, পৰস্ত্ৰীগামী, অগ্নিসংযোগকাৰী, বিষদাতা আৰু অস্ত্ৰধাৰীক বধ কৰা উচিত।

Verse 40

राजा गवाभिचाराद्यं हन्याच्चैवाततायिनः परस्त्रियं न भाषेत प्रतिषिद्धो विशेन्न हि

ৰজাই গৰুৰ ওপৰত অভিচাৰ কৰা আৰু আততায়ীসকলক বধ কৰিব। পৰস্ত্ৰীৰ সৈতে কথা নাপাতিব আৰু নিষিদ্ধ হ'লে প্ৰৱেশ নকৰিব।

Verse 41

अदण्ड्या स्त्री भवेद्राज्ञा वरयन्तो पतिं स्वयं उत्तमां सेवमानः स्त्री जघन्यो बधमर्हति

নিজে পতি নিৰ্বাচন কৰা নাৰীক ৰজাই দণ্ড নিদিব। কিন্তু উচ্চবৰ্ণৰ নাৰীৰ সৈতে গমন কৰা নীচবৰ্ণৰ পুৰুষ বধৰ যোগ্য।

Verse 42

भर्तारं लङ्घयेद्या तां श्वभिः सङ्घातयेत् स्त्रियं सवर्णदूषितां कुर्यात् पिण्डमात्रोपजीविनीं

পতিক উলংঘন কৰা নাৰীক কুকুৰৰ দ্বাৰা খুৱাব লাগে। সবৰ্ণৰ দ্বাৰা দূষিতা নাৰীক কেৱল জীয়াই থকাৰ বাবে খাদ্য দিয়া উচিত।

Verse 43

ज्यायसा दूषिता नारी मुण्डनं समवाप्नुयात् वैश्यागमे तु विप्रस्य क्षत्रियस्यान्त्यजागमे

উচ্চ বৰ্ণৰ পুৰুষৰ সৈতে সহবাসে দুষিত হোৱা নাৰীয়ে প্ৰায়শ্চিত্ত-চিহ্নৰূপে মুণ্ডন কৰিব লাগে। তদ্ৰূপ ব্ৰাহ্মণৰ বৈশ্যা-গমন আৰু ক্ষত্ৰিয়ৰ অন্ত্যজা-গমনতেও মুণ্ডন বিধেয়।

Verse 44

क्षत्रियः प्रथमं वैश्यो दण्ड्यः शूद्रागमे भवेत् गृहीत्वा वेतनं वेश्या लोभादन्यत्र गच्छति

ক্ষত্ৰিয় বা বৈশ্য যদি প্ৰথমবাৰ শূদ্ৰা নাৰীৰ ওচৰলৈ যায়, তেন্তে সি দণ্ডনীয়। তদ্ৰূপ, বেশ্যা পাৰিশ্ৰমিক লৈ লোভত অন্য ঠাইলৈ গ’লে সেয়ো দণ্ডযোগ্য।

Verse 45

वेतनन्द्विगुणं दद्याद्दण्दञ्च द्विगुणं तथा भार्या पुत्राश् च दासाश् च शिष्यो भ्राता च सोदरः

সি মজুৰি দ্বিগুণ দিব আৰু দণ্ডো দ্বিগুণ দিব। এই নিয়ম যথাযথভাবে পত্নী, পুত্ৰ, দাস, শিষ্য আৰু সহোদৰ ভ্ৰাতাৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য।

Verse 46

कृटापराधास्ताड्याः सूरज्वा वेणुदलेन वा पृष्ठे न मस्तके हन्याच्चौरस्याप्नोति किल्विषं

সৰু অপৰাধ কৰা লোকক পট্টা/চাবুক বা চিৰা বাঁহেৰে তাড়না কৰিব লাগে। আঘাত পিঠিত হ’ব, মূৰত নহয়; এই নিয়ম ভংগ কৰি চোৰক আঘাত কৰা জনে পাপ লাভ কৰে।

Verse 47

रक्षास्वधिकृतैयस्तु प्रजात्यर्थं विलुप्यते तेषां सर्वस्वमादाय राजा कुर्यात् प्रवासनं

ৰক্ষাৰ বাবে অধিকৃত ব্যক্তি যদি নিজৰ লাভৰ বাবে প্ৰজাক লুণ্ঠন কৰে, তেন্তে ৰজাই তাৰ সৰ্বস্ব জব্দ কৰি তাক নিৰ্বাসন (প্ৰবাস) দিব লাগে।

Verse 48

ये नियुक्ताः स्वकार्येषु हन्युः कार्याणि कर्मिणां निर्घृणाः क्रूरमनसस्तान्निःस्वान् कारयेन्नृपः

যিসকল বিষয়া নিজ নিজ কৰ্তব্যত নিযুক্ত হৈও নিৰ্দয় আৰু ক্ৰূৰচিত্তে কৰ্মজীৱী লোকৰ কাম-কাজ বাধা দিয়ে, ৰজাই তেওঁলোকৰ ধন-পদ কেঢ়ি লৈ নিঃস্ব কৰিব।

Verse 49

अमात्यः प्राड्विवाको वा यः कुर्यात् कार्यमन्यथा तस्य सर्वस्वमादाय तं राजा विप्रवासयेत्

যদি অমাত্য বা প্ৰধান বিচাৰক কোনো বিষয় অনুচিতভাৱে উলটাই চলায়, তেন্তে ৰজাই তাৰ সৰ্বস্ব জব্দ কৰি তাক ৰাজ্যৰ পৰা নিৰ্বাসিত কৰিব।

Verse 50

गुरुतल्पे भयः कार्यः सुरापाणे सुराध्वजः स्तेयेषु श्वपदं विद्याद् ब्रह्महत्याशिरः पुमान्

গুৰুশয্যা লংঘনত ‘ভয়’ চিহ্ন, সুৰাপানত ‘সুৰাধ্বজ’ (মদ্যধ্বজ); চৌৰ্যত ‘শ্বপদ’ (হিংস্ৰ জন্তু) চিহ্ন; আৰু ব্ৰাহ্মণহন্তা ‘ব্ৰহ্মহত্যাশিৰ’ বহনকাৰী পুৰুষ বুলি জানিব।

Verse 51

शूद्रादीन् घातयेद्राजा पापान् विप्रान् प्रवासयेत् महापातकिनां वित्तं वरुणायोपपादयेत्

ৰজাই শূদ্ৰাদি (অব্ৰাহ্মণ বৰ্গৰ) মহাপাপী অপৰাধীক দণ্ডস্বৰূপে ঘাত কৰিব; পাপী ব্ৰাহ্মণক নিৰ্বাসিত কৰিব; আৰু মহাপাতকীৰ ধন বৰুণদেৱলৈ অৰ্ঘ্যৰূপে সমৰ্পণ কৰিব।

Verse 52

ग्रामेष्वपि च ये केचिच्चौराणां भक्तदायकाः भाण्डारकोषदाश् चैव सर्वांस्तानपि घातयेत्

গাঁৱতো যিসকলে চোৰক অন্ন‑আশ্ৰয় দি পোষণ কৰে, আৰু যিসকলে ভাণ্ডাৰ আৰু কোষাগাৰ লুটে—ৰজাই তেওঁলোক সকলোকে মৃত্যুদণ্ড দিব।

Verse 53

राष्ट्रेषु राष्ट्राधिकृतान् सामन्तान् पापिनो हरेत् सन्धिं कृत्वा तु ये चौर्यं रात्रौ कुर्वन्ति तस्कराः

ৰাজ্যত ৰজাই দুষ্ট সামন্ত আৰু প্ৰাদেশিক কৰ্মচাৰীসকলক ধৰি আঁতৰাব লাগে। আৰু যিসকল চোৰে সন্ধি কৰি ৰাতি চৌৰ্য কৰে, তেওঁলোককো গ্ৰেপ্তাৰ কৰিব লাগে।

Verse 54

तेषां च्छित्वा नृपो हस्तौ तीक्ष्णे शूले निवेशयेत् तडागदेवतागारभेदकान् घातयेन्नृपः

তেওঁলোকৰ হাত কাটি ৰজাই তীক্ষ্ণ শূলে বিদ্ধ কৰিব। আৰু যিসকলে পুখুৰী/জলাধাৰ আৰু দেবতাৰ গৃহ/মন্দিৰ ভাঙে, ৰজাই তেওঁলোকক মৃত্যুদণ্ড দিব।

Verse 55

समुत्सृजेद्राजमार्गे यस्त्वमेध्यमनापदि स हि कार्षापणन्दण्ड्यस्तममेध्यञ्च शोधयेत्

যদি কোনো আপদ নাথাকে, তেন্তে যি ব্যক্তি ৰাজপথত অশুচি পেলায়, সি এক কাৰ্ষাপণ দণ্ডৰ যোগ্য; আৰু সেই অশুচিও সিয়েই পৰিষ্কাৰ কৰাব লাগিব।

Verse 56

प्रतिमासङ्क्रमभिदो दद्युः पञ्चशतानि ते समैश् च विषमं यो वा चरते मूल्यतो ऽपि वा

যিসকলে প্ৰতিমাস সংক্রম/স্থানান্তৰ নিয়ম ভাঙে, তেওঁলোকে পাঁচশত দণ্ড দিব। তদ্ৰূপ, যি সমান লোকৰ সৈতে অন্যায়/অসাম্য ব্যৱহাৰ কৰে বা মূল্যত হেৰফেৰ কৰে, সিও দণ্ডযোগ্য।

Verse 57

समाप्नुयान्नरः पूर्वं दमं मध्यममेव वा द्रव्यमादाय वणिजामनर्घेणावरुन्धतां

মানুহে প্ৰথমে পূৰ্বনির্ধাৰিত মূল্য, নতুবা মধ্যম (ন্যায্য) মূল্য গ্ৰহণ কৰিব লাগে। সামগ্ৰী লৈ অতিরিক্ত/অন্যায্য মূল্য দাবী কৰি বণিকসকলক বাধা বা জোৰ নকৰিব।

Verse 58

राजा पृथक् पृथक् कुर्याद्दण्डमुत्तमसाहसं द्रव्याणां दूषको यश् च प्रतिच्छन्दकविक्रयी

ৰাজাই প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰত পৃথক পৃথকভাৱে, দ্ৰব্য ভেজালকাৰী আৰু নকল দ্ৰব্য বিক্ৰেতাক উত্তম সাহস-দণ্ডে দণ্ডিত কৰিব।

Verse 59

मध्यमं प्राप्नुयाद्दण्डं कूटकर्ता तथोत्तमं कलहापकृतं देयं दण्डश् च द्विगुणस्ततः

মিছা দলিল/ভুৱা প্ৰমাণ তৈয়াৰ কৰা কূটকাৰীয়ে মধ্যম দণ্ড পাব; আৰু কলহ উচটনিদাতাই উত্তম দণ্ড পাব। কলহজনিত ক্ষতিৰ ক্ষতিপূৰণ দি তাৰ পিছত দণ্ড দ্বিগুণ কৰা হ’ব।

Verse 60

अभक्ष्यभक्ष्ये विप्रे वा शूद्रे वा कृष्णलो दमः तुलाशासनकर्ता च कूटकृन्नाशकस्य च

ব্ৰাহ্মণ বা শূদ্ৰে অভক্ষ্য ভক্ষণ কৰিলে এক কৃষ্ণল দণ্ড। তদ্ৰূপ তোলা বা মাপদণ্ড নিৰ্মাণ/কাৰচুপি কৰা আৰু কূটকাৰীৰ বিপক্ষে প্ৰমাণ নষ্টকাৰীৰো একেই দণ্ড।

Verse 61

एभिश् च व्यवहर्ता यः स दाप्यो दममुत्तमं विषाग्निदां पतिगुरुविप्रापत्यप्रमापिणीं

এদের সৈতে সম্পৰ্কিত ব্যৱহাৰ/বিচাৰত যি জড়ায়, সিও উত্তম দণ্ড দিব লাগিব; যেনে বিষ বা অগ্নি প্ৰয়োগকাৰী, আৰু স্বামী, গুৰু, ব্ৰাহ্মণ বা শিশুহন্তা।

Verse 62

विकर्णकरनासौष्ठी कृत्वा गोभिः प्रवासयेत् क्षेत्रवेश्मग्रामवनविदारकास् तथा नराः

কাণ চিৰা, কাণ কটা, আৰু নাক-ওঁঠ কাটি বিকৃতি ঘটাই—তেওঁলোকৰ গৰুসহ—ক্ষেত, ঘৰ, গাঁও আৰু বন ধ্বংস কৰা পুৰুষসকলক নিৰ্বাসিত কৰিব।

Verse 63

राजपत्न्यभिगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना ऊनं वाप्यधिकं वापि लिखेद्यो राजशासनं

যি ৰজাৰ পত্নীৰ সৈতে গমন কৰে, তাক প্ৰচণ্ড অগ্নিত দগ্ধ কৰা উচিত। আৰু যি ৰাজাদেশত কম-বেছি কৰি (ৰজাৰ অভিপ্ৰায় বিকৃত কৰি) লিখে, সিও দোষী।

Verse 64

पारजायिकचौरौ च मुञ्चतो दण्ड उत्तमः राजयानासनारोढुर्दण्ड उत्तमसाहसः

যি ব্যভিচাৰী আৰু চোৰক মুক্ত কৰে, তাৰ বাবে সৰ্বোচ্চ দণ্ড বিধেয়। আৰু যি ৰাজযান বা ৰাজাসনত আৰোহণ কৰে, তাৰ বাবে উত্তম সাহস-দণ্ড (অতি গম্ভীৰ জৰিমনা) নিৰ্ধাৰিত।

Verse 65

यो मन्येताजितो ऽस्मीति न्यायेनापि पराजितः तमायान्तं पराजित्य दण्डयेद् द्विगुणं दमं

যি ন্যায়প্ৰক্ৰিয়াতো পৰাজিত হৈও ‘মই পৰাজিত নহয়’ বুলি ভাবে, সি পুনৰ আহি বিবাদ তুলিলে তাক পুনৰ পৰাস্ত কৰি দ্বিগুণ দণ্ড (জৰিমনা) দিব লাগে।

Verse 66

आह्वानकारी बध्यः स्यादनाहूतमथाह्वयन् दाण्डिकस्य च यो हस्तादभिमुक्तः पलायते

অধিকাৰ নথকা সত্ত্বেও যি সমন জাৰি কৰে, সি বন্ধনযোগ্য; আৰু যি অনাহূত ব্যক্তিক আহ্বান কৰে, সিও। দণ্ডাধিকাৰীৰ হাতৰ পৰা মুক্ত হৈ যি পলাই যায়, সিও দণ্ডযোগ্য।

Verse 67

हीनः पुरुषकारेण तद् दद्याद्दाण्डिको धनं

যদি কোনো ব্যক্তি ব্যক্তিগত শ্রমে অক্ষম হয় (শ্ৰমে ক্ষতিপূৰণ কৰিব নোৱাৰে), তেন্তে দণ্ডযোগ্য ব্যক্তিয়ে সেই পৰিমাণ ধন হিচাপে দিব; কৰ্মে নোৱাৰিলে দ্ৰব্যে প্ৰতিদান কৰিব।