Adhyaya 326
Chapter 326 — देवालयमाहात्म्यम् (The Glory of Temples)
মন্ত্ৰশাস্ত্ৰৰ ধাৰাবাহিকতাত এই অধ্যায়ে ব্ৰত-সমাপ্তি ক্ৰিয়াৰ পৰা আগবাঢ়ি দেৱালয়-সংস্কৃতিৰ পবিত্ৰ অৰ্থব্যৱস্থাৰ বৰ্ণনা কৰে। ৰক্ষা আৰু সমৃদ্ধিৰ বাবে সূতা, জপমালা, তাবিজ আদি উপকৰণ উল্লেখ কৰি, জপ-শৃঙ্খলা—মানসিক জপ, মেরুদানা-নিয়ম, মালা পৰিলে প্ৰায়শ্চিত্ত—নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে। ঘণ্টানাদক সকলো বাদ্যৰ সাৰ বুলি কৈ ঘৰ, মন্দিৰ আৰু লিঙ্গ শুদ্ধিৰ বাবে পবিত্ৰ দ্ৰব্য নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছে। মন্ত্ৰোপদেশত ‘নমঃ শিবায়’ৰ পঞ্চাক্ষৰ/ষড়াক্ষৰ ৰূপ আৰু শেষত ‘ওঁ নমঃ শিবায়’ক লিঙ্গপূজাৰ পৰম মন্ত্ৰ বুলি, ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম-মোক্ষ দানকাৰী কৰুণামূল বুলি প্ৰতিপাদন কৰা হৈছে। তাৰ পাছত দেৱালয় আৰু লিঙ্গপ্ৰতিষ্ঠাক সৰ্বোচ্চ পুণ্যকাৰক বুলি কৈ যজ্ঞ, তপ, দান, তীৰ্থ আৰু বেদাধ্যয়নৰ ফল বহুগুণিত হয় বুলি কোৱা হৈছে; ভক্তি মুখ্য হ’লে সৰু-ডাঙৰ অৰ্পণ সমফলদায়ী। শেষত অধিক টেকসই সামগ্ৰীৰে দেৱালয় নিৰ্মাণত ক্ৰমে পুণ্যবৃদ্ধি আৰু অল্প নিৰ্মাণকাৰ্য্যেও মহৎ আধ্যাত্মিক ফল লাভ হয় বুলি উল্লেখ আছে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे गौर्यादिपूजा नाम पञ्चविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षड्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः देवालयमाहात्म्यम् ईश्वर+उवाच व्रतेश्वरांश् च सत्यादीनिष्ट्वा व्रतसमर्पणम् अरिष्टशमने शस्तमरिष्टं सूत्रनायकम्
এইদৰে শ্ৰী আগ্নেয় মহাপুৰাণত ‘গৌৰ্যাদি পূজা’ নামৰ তিনিশ পঁচিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ‘দেৱালয়-মাহাত্ম্য’ নামৰ তিনিশ ছাব্বিশতম অধ্যায় আৰম্ভ। ঈশ্বৰ ক’লে—সত্য আদি ব্ৰতেশ্বৰসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি ব্ৰতসমৰ্পণ কৰিব। অৰিষ্ট (অনিষ্ট) শমনাৰ্থে সূত্ৰনায়কৰ নেতৃত্বত অৰিষ্ট-সম্পৰ্কীয় বিধান প্ৰশস্ত।
Verse 2
हेमरत्रमयं भूत्यै महाशङ्खञ्च मारणे आप्यायने शङ्खसूत्रं मौक्तिकं पुत्रवर्धनम्
সোণ আৰু ৰক্তমণিৰে নিৰ্মিত তাবিজ সমৃদ্ধিদায়ক; মহাশঙ্খ মাৰণকর্মত প্ৰয়োগ্য। পুষ্টি আৰু বৃদ্ধিাৰ্থে শঙ্খসূত্ৰ বিধেয়; মুক্তাসূত্ৰ সন্তানবৃদ্ধিকৰ।
Verse 3
स्फाटिकं भूतिदं कौशं मुक्तिदं रुद्रनेत्रजं धाधीफलप्रमाणेन रुद्राक्षं चोत्तमन्ततः
স্ফটিক সমৃদ্ধি দিয়ে; কৌশ (ৰেশমি) সূত্ৰ মুক্তিদায়ক। ৰুদ্ৰনেত্ৰজাত ৰুদ্ৰাক্ষ ধাধী ফলৰ পৰিমাণৰ হলে, সেয়াই সৰ্বোত্তম।
Verse 4
समेरुं मेरुहीनं वा सूत्रं जप्यन्तु मानसम् अनामाङ्गुष्ठमाक्रम्य जपं भाष्यन्तु कारयेत्
মেৰুসহ বা মেৰুহীন মালাসূত্ৰ যিয়েই হওক, জপ মানসিকভাৱে কৰা উচিত। অনামিকা আঙুলক বৃদ্ধাঙ্গুষ্ঠে চেপি, সেই পদ্ধতিত জপৰ গণনা চলাব লাগে।
Verse 5
तर्जन्यङ्गुष्ठमाक्रम्य न मेरुं लङ्घ्येज्जपे प्रमादात् पतिते सूत्रे जप्तव्यन्तु शतद्वयम्
তর্জনী আঙুলক বৃদ্ধাঙ্গুষ্ঠে চেপি জপ কৰোঁতে, অসাৱধানতাতো মেৰু অতিক্ৰম নকৰিব। মালা পৰি গ’লে, দুই শত জপ কৰা উচিত।
Verse 6
सर्ववाद्यमयी घण्टा तस्या वादनमर्थकृत् गोशकृन्मूत्रवल्मीकमृत्तिकाभस्मवारिभिः
ঘণ্টা সকলো বাদ্যৰ সাৰস্বরূপ; তাৰ ধ্বনি অভীষ্ট কৰ্ম সিদ্ধ কৰে। (শুদ্ধি) গোবৰ, গোমূত্ৰ, উইপোকা-ঢিবিৰ মাটি, মাটি, ভস্ম আৰু জলৰে কৰা হয়।
Verse 7
वेस्मायतनलिङ्गादेः कार्यमेवं विशोधनम् स्कन्दो नमः शिवायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः
গৃহ, আয়তন/মন্দিৰ, লিঙ্গ আদি বাবে এইদৰে শোধন (শুদ্ধি) কৰ্ম কৰিব লাগে। “স্কন্দো নমঃ শিবায়” এই মন্ত্ৰ সৰ্বাৰ্থসাধক।
Verse 8
गीतः पञ्चाक्षरो वेदे लोके गीतःषडक्षरः ओमित्यन्ते स्थितः शम्भुर्मुद्रार्थं वटवीजवत्
বেদত (শিৱ) মন্ত্ৰ পঞ্চাক্ষৰ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু লোকাচাৰত ষডাক্ষৰ বুলি প্ৰচলিত। শেষত ‘ওঁ’ স্থাপন কৰিলে শম্ভু তাত প্ৰতিষ্ঠিত হয়—বটবীজৰ দৰে—মুদ্ৰাৰ্থসিদ্ধিৰ বাবে।
Verse 9
क्रमान्नमः शिवायेति ईशानाद्यानि वै विदुः षडक्षरस्य सूत्रस्य भाष्यद्विद्याकदम्बकं
ক্ৰম অনুসাৰে “নমঃ শিবায়” মন্ত্ৰেৰে ‘ঈশান আদি’ (দিশা/দৈৱাংশ) তেওঁলোকে জানে আৰু বিন্যাস কৰে। ই ষডাক্ষৰ-সূত্ৰৰ ভাষ্যৰূপ বিদ্যাকদম্বক (বিদ্যাৰ সমষ্টি)।
Verse 10
यदोंनमः शिवायेति एतावत् परमं पदम् अनेन पूजयेल्लिङ्गं लिङ्गे यस्मात् स्थितः शिवः
“ওঁ নমঃ শিবায়”—ইমানেই পৰম পদ (সৰ্বোচ্চ সূত্র)। এই মন্ত্ৰেৰে লিঙ্গৰ পূজা কৰিব লাগে, কিয়নো লিঙ্গত শিৱ স্থিত/প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 11
अनुग्रहाय लोकानां धर्मकामार्थमुक्तिदः यो न पूजयते लिङ्गन्न स धर्मादिभाजनं
লোকসমূহৰ অনুগ্ৰহাৰ্থে লিঙ্গে ধৰ্ম, কাম, অৰ্থ আৰু মুক্তি প্ৰদান কৰে। যি লিঙ্গৰ পূজা নকৰে, সি ধৰ্ম আদি লাভৰ পাত্ৰ নহয়।
Verse 12
लिङ्गार्चनाद्भुक्तिमुक्तिर्यावज्जीवमतो यजेत् वरं प्राणपरित्यागो भुञ्जीतापूज्य नैव तं
লিঙ্গাৰ্চনাৰ পৰা ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়ো লাভ হয়; সেয়ে যিমান দিন জীয়াই থাকে তিমান দিন পূজা কৰা উচিত। পূজা নকৰাকৈ ভোগ কৰা উচিত নহয়; তাৰ চেয়ে প্ৰাণত্যাগেই শ্ৰেয়।
Verse 13
भक्तिदमिति ख रुद्रस्य पूजनाद्रुद्रो विष्णुः स्याद्विष्णुपूजनात् सूर्यः स्यात् सुर्यपूजातः शक्त्यादिः शक्तिपूजनात्
এই উপদেশ ‘ভক্তিদায়ক’। ৰুদ্ৰপূজাত ৰুদ্ৰ বিষ্ণুৰূপ প্ৰাপ্ত হয়; বিষ্ণুপূজাত সূৰ্যপ্ৰাপ্তি; সূৰ্যপূজাত শক্তি আদি প্ৰাপ্তি; আৰু শক্তিপূজাত পৰম গতি লাভ হয়।
Verse 14
सर्वयज्ञतपोदाने तीर्थे वेदेषु यत् फलं तत् फलं कोटिगुणितं स्थाप्य लिङ्गं लभेन्नरः
সকলো যজ্ঞ, তপ, দান, তীৰ্থসেৱা আৰু বেদপাঠৰ যি ফল, শিৱলিঙ্গ স্থাপন কৰিলে সেই ফলেই কোটি গুণে মানুহে লাভ কৰে।
Verse 15
त्रिसन्ध्यं योर्चयेल्लिङ्गं कृत्वा विल्वेन पार्थिवम् शतैकादशिकं यावत् कुलमुद्धृत्य नाकभाक्
যি প্ৰভাত, মধ্যাহ্ন আৰু সায়ং—তিন সন্ধ্যাত মাটিৰ লিঙ্গ গঢ়ি বিল্বপত্ৰে পূজা কৰে, সি একশ এগাৰ পুৰুষলৈকে কুল উদ্ধাৰ কৰি স্বৰ্গভাগী হয়।
Verse 16
भक्त्या वित्तानुसारेण कुर्यात् प्रसादसञ्चयम् अल्पे महति वा तुल्यफलमाढ्यदरिद्रयोः
ভক্তিসহ নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে প্ৰসাদ-অৰ্পণ সঞ্চয় কৰা উচিত। দান সৰু হওক বা ডাঙৰ—ধনী আৰু দৰিদ্ৰ দুয়োৰে ফল সমান।
Verse 17
भागद्वयञ्च धर्मार्थं कल्पयेज्जीवनाय च धनस्य भागमेकन्तुअनित्यं जीवितं यतः
ধনৰ দুটা ভাগ ধৰ্মকাৰ্য (দান‑পুণ্য)ৰ বাবে আৰু এটা ভাগ জীৱনধাৰণৰ বাবে বণ্টন কৰা উচিত; কিয়নো জীৱন নিশ্চয়েই অনিত্য।
Verse 18
त्रिसप्तकुलमुद्धृत्य देवागारकृदर्थभाक् मृत्काष्ठेष्टकशैलाद्यैः क्रमात् कोटिगुणं फलम्
দেৱালয় নিৰ্মাণকাৰীয়ে নিজৰ বংশৰ তিন‑সাত পুৰুষক উদ্ধাৰ কৰি পুণ্যৰ ভাগী হয়; আৰু মাটি, কাঠ, ইট, পাথৰ আদি দিয়ে ক্ৰমে নিৰ্মাণ কৰিলে ফল ধাপে ধাপে বৃদ্ধি পাই কোটি‑গুণ হয়।
Verse 19
अष्टेष्टकसुरागारकारी स्वर्गमवाप्नुयात् पांशुना क्रीडमानोपि देवागारकृदर्थभाक्
মাত্ৰ আঠটা ইটৰে সুৰাগাৰ (মদ্যগৃহ) নিৰ্মাণ কৰিলেও স্বৰ্গ লাভ হয়; আৰু ধূলিৰে খেলি থাকিলেও যি দেৱাগাৰ (মন্দিৰ) গঢ়ে, সি ফল‑পুণ্যৰ ভাগী হয়।
Frequently Asked Questions
Precise japa protocol (mental repetition, meru-bead not crossing, finger-counting method, and expiation if the rosary falls), along with specified purification media for shrines and liṅgas and the mantra-structure of namaḥ śivāya / oṃ namaḥ śivāya.
It frames mantra discipline and liṅga/temple worship as direct means to all four puruṣārthas, while insisting devotion (bhakti) makes offerings efficacious regardless of wealth—thereby integrating ethical living, ritual exactness, and liberation-oriented devotion.