Adhyaya 317

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सकलादिमन्त्रोद्धारो नाम षोडशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ सप्तदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः गणपूजा इश्वर उवाच विश्वरूपं समुद्धृत्य तेजस्युपरि संस्थितम् नरसिंहं ततो ऽधस्तात् कृतान्तं तदधो न्यसेत्

এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত ‘সকলাদি-মন্ত্ৰোদ্ধাৰ’ নামৰ তিনিশ সতৰতম অধ্যায় সমাপ্ত। এতিয়া তিনিশ আঠাৰতম অধ্যায় ‘গণপূজা’ আৰম্ভ। ঈশ্বৰে ক’লে—‘বিশ্বৰূপক উদ্ধাৰ কৰি তেজসৰ ওপৰত স্থাপন কৰা; তাৰ তলত নৰসিংহক ন্যাস কৰা; আৰু তাৰো তলত কৃতান্ত (যম/মৃত্যু)ক স্থাপন কৰা।’

Verse 2

प्रणवं तदधःकृत्वा ऊहकं तदधः पुनः अंशुमान् विश्वमूर्तिस्थं कण्ठोष्ठप्रणवादिकम्

সেই (পূৰ্বে স্থাপিত তত্ত্ব)ৰ তলত প্ৰণৱ ‘ওঁ’ স্থাপন কৰি, তাৰ তলত পুনৰ ‘ঊহক’ স্থাপন কৰিব। কণ্ঠ আৰু ওষ্ঠস্থিত প্ৰণৱ-আদি বৰ্ণন্যাসসহ বিশ্বমূৰ্তিস্থিত অংশুমানক ধ্যান কৰিব।

Verse 3

नमो ऽन्तः स्याच्चतुर्वर्णो विश्वरूपञ्च कारणम् सूर्यमात्राहतं ब्रह्मण्यङ्गानीह तु पूर्ववत्

মন্ত্ৰৰ শেষত ‘নমঃ’ থাকিব। ই চাৰ বৰ্ণ/মাত্রাবিশিষ্ট, বিশ্বৰূপ আৰু কাৰণতত্ত্ব। সূৰ্য-মাত্ৰা দ্বাৰা বিশিষ্ট কৰি, ইয়াত ব্ৰহ্মৰ অঙ্গন্যাস পূৰ্ববৎ কৰিব।

Verse 4

उद्धरेत् प्रणवं पूर्वं प्रस्फुरद्वयमुच्चरेत् घोरघोरतरं पश्चात् तत्र रूपमतः स्मरेत्

প্ৰথমে প্ৰণৱ ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰিব। তাৰ পিছত ‘প্ৰস্ফুৰৎ’ দ্বয় উচ্চাৰণ কৰিব। তাৰ পাছত ‘ঘোৰ-ঘোৰতৰ’ জপ কৰি, তাত তদনুৰূপ ৰূপ ধ্যান কৰিব।

Verse 5

चटशब्दं द्विधा कृत्वा ततः प्रवरमुच्चरेत् दहेति च द्विधा कार्यं वमेति च द्विधा गतम्

‘চট’ শব্দটো দুটা ভাগত বিভক্ত কৰি, তাৰ পিছত ‘প্ৰৱৰ’ উচ্চাৰণ কৰিব। তদ্ৰূপ ‘দহে’কো দ্বিবিধ কৰিব লাগে, আৰু ‘বমে’ও দ্বিবিধৰূপে গৃহীত।

Verse 6

घातयेति द्विधाकृत्य हूंफडन्तं समुच्चरेत् अघोरास्त्रन्तु नेत्रं स्याद् गायत्री चोच्यते ऽधुना

‘ঘাতয়’ক দুটা ভাগত কৰি, শেষত ‘হূঁ ফট্’ যুক্ত কৰি উচ্চাৰণ কৰিব। ইয়ে অঘোৰাস্ত্ৰ; ই ‘নেত্ৰ’ (ৰক্ষক-নিৰীক্ষক) মন্ত্ৰ। এতিয়া গায়ত্ৰীও কোৱা হৈছে।

Verse 7

तन्महेशाय विद्महे महादेवाय धीमहि अप्_३१७*१अब्तत्रः शिवः प्रचोदयात् गायत्री सर्वसाधनी अप्_३१७*१च्द्यात्रायां विजयादौ च यजेत् पूर्वङ्गणं श्रिये तुर्यांशे तु पुरा क्षेत्रे समन्तादर्कभाजिते

আমি মহেশক জানো, মহাদেৱক ধ্যান কৰো—শিৱে আমাৰ বুদ্ধিক প্ৰেৰণা দিয়ক। এই গায়ত্ৰী সৰ্বসাধনী। যাত্ৰাৰ আৰম্ভণি আৰু বিজয়-ক্ৰিয়াৰ আৰম্ভণিত, শ্ৰীসমৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰথম প্ৰাঙ্গণত পূৰ্বাঙ্গ-পূজা কৰিব লাগে; আৰু চতুৰ্থ অংশত, চাৰিওফালে সূৰ্যপ্ৰভাৰে দীপ্ত প্ৰাচীন ক্ষেত্ৰ/মন্দিৰ-পরিসৰত যজন কৰিব লাগে।

Verse 8

चतुष्पदं त्रिकोणे तु त्रिदलं कमलं लिखेत् सर्वत इति ख द्विधाकृतमिति ख तत्पृष्ठे पदिकाविथीभागि त्रिदलमश्वयुक्

ত্রিকোণৰ ভিতৰত চতুষ্পদ (চাৰি আধাৰযুক্ত) আকাৰ আঁকিব লাগে, তাৰ পিছত ত্ৰিদল কমল লিখিব লাগে। ‘সৰ্বতঃ’ বুজাবলৈ ‘খ’ অক্ষৰ চিহ্নিত কৰিব আৰু পুনৰ ‘দ্বিধাকৃত’ বুজাবলৈও ‘খ’ লিখিব। তাৰ পিঠিত, পদিকা-ভীথি (সৰু পদক্ষেপৰ পথ) দ্বাৰা বিভক্ত ত্ৰিদল আকাৰ, অশ্বযুক (ঘোঁৰাৰ জুৱ) চিহ্নে সংযুক্ত কৰি আঁকিব লাগে।

Verse 9

वसुदेवसुतैः साब्जैस्तिदलैः पादपट्टिका तदूर्ध्वे वेदिका देया भगमात्रप्रमाणतः

পাদপট্টিকা (পদভিত্তি) বসুদেৱ-সুতসকলৰ চিহ্নসহ আৰু ত্ৰিদল কমল (সাব্জ) মটিফসহ গঢ়িব লাগে। তাৰ ওপৰত, ‘ভগ’ মাত্ৰাৰ প্ৰমাণ অনুসাৰে বেদিকা (বেদী-মঞ্চ) দিব লাগে।

Verse 10

द्वारं पद्ममितं कोष्ठादुपद्वारं विवर्णितम् द्वारोपद्वाररचितं मण्डलं विघ्नसूदनम्

দ্বাৰৰ মাপ ‘পদ্ম’ প্ৰমাণে কৰিব লাগে; কোষ্ঠ (কক্ষ)ৰ পৰা উপদ্বাৰৰ বিধান বৰ্ণিত হৈছে। দ্বাৰ-উপদ্বাৰৰ বিন্যাসে গঠিত মণ্ডলক ‘বিঘ্নসূদন’—বাধা-নাশক—বোলা হয়।

Verse 11

आरक्तं कमलं मध्ये वाह्यपद्मानि तद्वहिः सिता तु वीथिका कार्या द्वाराणि तु यथेच्छया

মাজত ৰঙচুৱা (আৰক্ত) কমল গঢ়িব লাগে; তাৰ বাহিৰে বাহ্য পদ্মসমূহ (বাহিৰৰ পাঁপৰি) বিন্যাস কৰিব লাগে। বগা ভীথিকা (পথ) নিৰ্মাণ কৰিব লাগে, আৰু দ্বাৰসমূহ ইচ্ছামতে স্থাপন কৰিব পাৰি।

Verse 12

कर्णिका पीतवर्णा स्यात् केशराणि तथा पुनः मण्डलं विघ्नमर्दाख्यं मध्ये गणपतिं यजेत्

মধ্য কৰ্ণিকা পীতবৰ্ণীয়া হ’ব, আৰু কেশৰো পুনৰ পীতবৰ্ণীয়া হ’ব। এই মণ্ডল ‘বিঘ্নমৰ্দ’ নামে খ্যাত; ইয়াৰ মধ্যত গণপতিক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 13

नामाद्यं सवराकं स्याद्देवाच्छक्रसमन्वितम् शिरो हतं तत्पुरुषेण ओमाद्यञ्च नमो ऽन्तकम्

মন্ত্ৰটো স্বৰসহ ‘ন’ অক্ষৰে আৰম্ভ হ’ব। ই ‘দেৱ’ শব্দৰ সৈতে যুক্ত আৰু বিধিমতে ‘শক্ৰ’ তত্ত্বে সমন্বিত হ’ব। ‘শিৰঃ’ অংশ তৎপুৰুষ-মন্ত্ৰেৰে ন্যাস কৰিব লাগে; ই ‘ওঁ’ৰে আৰম্ভ হৈ ‘নমঃ’ৰে শেষ হ’ব।

Verse 14

गजाख्यं गजशीर्षञ्च गाङ्गेयं गणनायकम् त्रिरावर्तङ्गगनगङ्गोपतिं पूर्वपङ्क्तिगम्

তেওঁক ‘গজাখ্য’ আৰু ‘গজশীৰ্ষ’, ‘গাংগেয়’ তথা ‘গণনায়ক’ ৰূপে; লগতে ‘ত্রিৰাৱর্ত’, ‘গগনগঙ্গোপতি’ আৰু ‘পূৰ্বপংক্তিগ’ নামেও আহ্বান কৰিব লাগে।

Verse 15

विचित्रांशं महाकायं लम्बोष्ठं लम्बकर्णकम् लम्बोदरं महाभागं विकृतं पार्वतीप्रियम्

তেওঁক ধ্যান কৰিব লাগে—বিচিত্ৰ ৰূপবিশিষ্ট, মহাকায়, দীঘল ওষ্ঠ আৰু দীঘল কৰ্ণযুক্ত; লম্বোদৰ, মহাভাগ্যবান, স্বতন্ত্ৰ/বিকৃত আকৃতিসম্পন্ন আৰু পাৰ্বতীপ্ৰিয় ৰূপে।

Verse 16

भयावहञ्च भद्रञ्च भगणं भयसूदनम् द्वादशैते दशपङ्क्तौ देवत्रासञ्च पश्चिमे

‘ভয়াবহ’ আৰু ‘ভদ্ৰ’, ‘ভগণ’ আৰু ‘ভয়সূদন’—এই বাৰটা নাম দহৰ শাৰীত বিন্যাস কৰিব লাগে; আৰু ‘দেৱত্ৰাস’ নামটো পশ্চিম দিশত স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 17

महानादम्भास्वरञ्च विघ्नराजं गणाधिपम् उद्भटस्वानभश् चण्डौ महाशुण्डञ्च भीमकम्

মই গণপতিক স্তৱ কৰোঁ—যাঁৰ নাদ মহাগর্জনৰ দৰে, যি বিঘ্নৰাজ আৰু গণাধিপতি; যাঁৰ স্বৰ আকাশব্যাপী, উগ্ৰ, মহাশুঁড়ধাৰী আৰু ভয়ংকৰ।

Verse 18

मन्मथं मधुसूदञ्च सुन्दरं भावपुष्टकम् सौम्ये ब्रह्मेश्वरं ब्राह्मं मनोवृत्तिञ्च संलयम्

এইসকলৰ ধ্যান আৰু জপ কৰা উচিত—মন্মথ, মধুসূদন, সুন্দৰ, ভাবপুষ্টক (ভক্তি-পোষক), সৌম্য, ব্রহ্মেশ্বৰ, ব্রাহ্ম (পৰব্ৰহ্মস্বৰূপ), মনোবৃত্তি আৰু সংলয় (লয়/সমাধি)।

Verse 19

लयं दूत्यप्रियं लौल्यं विकर्णं वत्सलं तथा कृतान्तं कालदडण्च यजेत् कुम्भञ्च पूर्ववत्

লয়, দূত্যপ্ৰিয়, লৌল্য, বিকৰ্ণ আৰু বৎসল—ইহঁতৰ লগতে কৃতান্ত আৰু কালদণ্ডৰো পূজা কৰিব; আৰু কুম্ভ (কলশ)কো পূৰ্ববৎ বিধিৰে পূজিব।

Verse 20

श्रयुतञ्च जपेन्मन्त्रं होमयेत्तु दशांशतः शेषाणान्तु दशाहुत्या जपाद्धोमन्तु कारयेत्

মন্ত্ৰ এক লক্ষ (শ্ৰয়ুত) পৰ্যন্ত জপ কৰি, তাৰ দশাংশ অনুপাতে হোম কৰিব। কিবা অৱশিষ্ট থাকিলে দহ আহুতিৰে পূৰ্ণ কৰিব; এইদৰে জপ অনুসাৰে হোম সম্পন্ন কৰিব।

Verse 21

पूर्णां दत्वाभिषेकन्तु कुर्यात्सर्वन्तु सिध्यति भूगो ऽश्वगजवस्त्राद्यैर् गुरुपूजाञ्चरेन्नरः

পূৰ্ণা (পূৰ্ণদক্ষিণা/পূৰ্ণাহুতি) দি তাৰ পিছত অভিষেক কৰিব; তেতিয়া নিশ্চয় সকলো সিদ্ধ হয়। মানুহে ভূমি, গাই, ঘোঁৰা, হাতী, বস্ত্ৰ আদি দানেৰে গুৰুপূজা আচৰণ কৰিব।