Adhyaya 312
Chapter 312 — Various Mantras (नानामन्त्राः)
এই অধ্যায়ত ভগৱান অগ্নিয়ে বিনায়ক (গণেশ) পূজাৰে আৰম্ভ কৰি সংক্ষিপ্ত মন্ত্ৰ-শাস্ত্ৰ ক্ৰম উপদেশ দিয়ে—আধাৰ-শক্তি আৰু পদ্ম-ৰচনাৰ ন্যাস, “হূঁ ফট্” কবচ, আৰু দিশানুসাৰে উপাধি-নামসহ বিঘ্নেশৰ বাহ্য/অন্তৰ আহ্বান। পাছত ত্ৰিপুৰা উপাসনাত ভৈৰৱ/বটুক আদি সহচৰ-নামশ্ৰেণী, বীজ (ঐং, ক্ষেং, হ্ৰীং) আৰু অভয়, পুস্তক, বৰদ, মালা আদি ৰূপ-লক্ষণ উল্লেখ আছে। জাল-ৱিন্যাস, হৃদয়াদি-ন্যাস আৰু কামক (ইচ্ছাপূৰণ) সমাপন-বিধি বৰ্ণিত। তাৰ পাছত উচ্ছাটনৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট যন্ত্ৰ, শ্মশান-দ্ৰব্য আৰু সূত্ৰবন্ধন; যুদ্ধত ৰক্ষা/বিজয় মন্ত্ৰ, সমৃদ্ধি, সূৰ্য আৰু শ্ৰী আহ্বান দিয়া হৈছে। আয়ু-বৃদ্ধি, নিৰ্ভয়তা, শান্তি আৰু বশীকৰণৰ উপায়—তিলক/অঞ্জন, স্পৰ্শ, তিল-হোম, অভিমন্ত্ৰিত ভোজন—বৰ্ণনা কৰা হৈছে। শেষত নিত্যক্লিন্নাৰ মূলমন্ত্ৰ, ষড়ঙ্গ, ৰক্ত ত্ৰিকোণ ধ্যান, দিক্-স্থাপন, কামৰ পঞ্চবিধ চিন্তন, পূৰ্ণ মাতৃকা পাঠ আৰু আধাৰ-শক্তি/পদ্ম/সিংহাসনসহ হৃদয়-স্থাপনেৰে সমাপ্তি।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरिताविद्या नामैकादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्वादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानामन्त्राः अग्निर् उवाच ॐ विनायकार्चनं वक्ष्ये यजेदाधारशक्तिकम् धर्माद्यष्टककन्दञ्च नालं पद्मञ्च कर्णिकाम्
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত ‘ত্বৰিতাবিদ্যা’ নামৰ ৩১১তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ৩১২তম অধ্যায় ‘নানামন্ত্ৰ’ আৰম্ভ। অগ্নিয়ে ক’লে—“ওঁ, মই বিনায়কৰ অৰ্চনা ক’ম। আধাৰশক্তিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ধৰ্মাদি অষ্টক, লগতে কন্দ, নাল, পদ্ম আৰু কৰ্ণিকাৰ পূজা কৰিব লাগে।”
Verse 2
तारहेम्ना चेति ख केशरं त्रिगुनं पद्मं तीव्रञ्च ज्वलिनीं यजेत् नन्दाञ्च सुयशाञ्चोग्रां तेजोवतीं विन्ध्यवासिनीं
‘তাৰ’ আৰু ‘হেম’—এই ক্ৰমে—মন্ত্ৰোচ্চাৰ কৰি কেশৰ আৰু ত্ৰিগুণ পদ্মপুষ্প অৰ্পণ কৰি তীব্ৰা আৰু জ্বলিনী দেৱীক পূজা কৰিব। তদ্ৰূপে নন্দা, সুযশা, উগ্ৰা, তেজোৱতী আৰু বিন্ধ্যবাসিনী দেৱীকো আৰাধনা কৰিব।
Verse 3
गणमूर्तिं गणपत्तिं हृदयं स्याद्गणं जयः एकदन्तोत्कटशिरःशिखायाचलकर्णिने
‘গণমূর্তি’ক হৃদয়স্থানত বিন্যাস কৰিব; ‘গণপতি’ক গণসমূহৰ স্বামী ৰূপে স্থাপন কৰিব; আৰু ‘গণং জয়ঃ’ক জয়মন্ত্ৰ মানিব। একদন্ত, উৎকটশিৰ, শিখাযুক্ত আৰু অচলকৰ্ণ বিনায়কৰ ধ্যান বা প্ৰণাম কৰিব।
Verse 4
गजवक्त्राय कवचं हूं फडन्तं तथाष्टकं महोदरो दण्डहस्तः पूर्वादौ मध्यतो यजेत्
গজবক্ত্ৰ (গণেশ)ৰ বাবে ‘হুঁ ফট্’ অন্তযুক্ত মন্ত্ৰে কবচ-ন্যাস কৰিব; আৰু অষ্টককো আহ্বান কৰিব। মহোদৰ আৰু দণ্ডহস্ত ৰূপে ধ্যান কৰি, প্ৰথমে পূৰ্ব দিশত আৰু পাছত মধ্যস্থানে পূজা কৰিব।
Verse 5
जयो गणाधिपो गणनायको ऽथ गणेश्वरः वक्रतुण्ड एकदन्तोत्कटलम्बोदरो गज
জয় হওক! তেওঁ গণাধিপ, গণনায়ক আৰু গণেশ্বৰ; বক্রতুণ্ড, একদন্ত, উৎকট লম্বোদৰ আৰু গজবদন (হস্তিমুখ)৷
Verse 6
वक्त्रो विकटाननो ऽथ हूं पूर्वो विघ्ननाशनः धूम्रवर्णो महेन्द्राद्यो वाह्ये विघ्नेशपूजनम्
‘বক্ত্ৰ’, ‘বিকটানন’, তাৰ পিছত বীজ ‘হূঁ’; ‘পূৰ্ব’, ‘বিঘ্ননাশন’; ‘ধূম্ৰবৰ্ণ’; আৰু ‘মহেন্দ্ৰ’ আদি—এইসমূহ বিঘ্নেশ (গণেশ)ৰ বাহ্য পূজাত আহ্বানীয় নাম-ৰূপ।
Verse 7
त्रिपुरापूजनं वक्ष्ये असिताङ्गो रुरुस् तथा चण्डः क्रोधस्तथोन्मत्तः कपाली भीषणः क्रमात्
এতিয়া মই ত্ৰিপুৰা-পূজন ব্যাখ্যা কৰোঁ। ক্ৰমে অসিতাঙ্গ, ৰুরু, চণ্ড, ক্ৰোধ, উন্মত্ত, কপালী আৰু ভীষণ—ইহঁতক আহ্বান/স্থাপন কৰা হয়।
Verse 8
संहारो भैरवो ब्राह्मीर्मुख्या ह्रस्वास्तु भैरबाः ब्रह्माणीषण्मुखा दीर्घा अग्न्यादौ वटुकाः क्रमात्
‘সংহাৰ’ ভৈৰৱ; ব্ৰাহ্মীসকলৰ মাজত সেয়াই মুখ্য। ভৈৰৱ-মন্ত্ৰসমূহ হ্ৰস্ব বীজ-ৰূপ। ব্ৰহ্মাণী ‘ষণ্মুখা’; দীৰ্ঘ (বিস্তৃত) ৰূপো উপদেশিত। অগ্নিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ৰমে বটুকসকল গণনা কৰা হয়।
Verse 9
समयपुत्रो वटुको योगिनीपुत्रकस् तथा सिद्धपुत्रश् च वटुकः कुलपुत्रश् चतुर्थकः
বটুকক ‘সময়-পুত্ৰ’ বুলিও কোৱা হয়; তদ্ৰূপ ‘যোগিনী-পুত্ৰক’ আৰু ‘সিদ্ধ-পুত্ৰ’ও। চতুৰ্থ নাম ‘কুল-পুত্ৰ’।
Verse 10
हेतुकः क्षेत्रपालश् च त्रिपुरान्तो द्वितीयकः अग्निवेतालो ऽग्निजिह्वः कराली काललोचनः
‘হেতুক’, ‘ক্ষেত্ৰপাল’ (পবিত্ৰ পৰিসৰৰ ৰক্ষক), ‘ত্ৰিপুৰান্ত’ (ত্ৰিপুৰা-সংহাৰক), ‘দ্বিতীয়ক’ (দ্বিতীয়/সহচৰ), ‘অগ্নিবেতাল’ (অগ্নিময় বেতাল), ‘অগ্নিজিহ্ব’ (অগ্নি-জিহ্বা), ‘কৰালী’ আৰু ‘কাললোচন’—এই নামসমূহ।
Verse 11
एकपादश् च भीमाक्ष ऐं क्षें प्रेतस्तयासनं ऐं ह्रीं द्वौश् च त्रिपुरा पद्मासनसमास्थिता
‘একপাদ’ আৰু ‘ভীমাক্ষ’; বীজাক্ষৰ ‘ঐং’ আৰু ‘ক্ষেং’—দেৱী প্ৰেতক আসন কৰি আসীনা; আৰু ‘ঐং’ ‘হ্ৰীং’—এই দুয়ো পদ্মাসনত দৃঢ়ভাবে প্ৰতিষ্ঠিত ত্ৰিপুৰাক সূচায়।
Verse 12
विभ्रत्यभयपुस्तञ्च वामे वरदमालिकाम् विवासिनीमिति ख त्रिपुरायजनमिति ख , छ , ज , ञ , ट च मूलेन हृदयादि स्याज्जालपूर्णञ्च कामकम्
দেৱীক অভয়-মুদ্রা আৰু পুথি ধাৰণ কৰা, আৰু বাওঁহাতে বৰদ-মুদ্রা আৰু জপমালা বহন কৰা ৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে। ‘খ’ (আৰু খ, ছ, জ, ঞ, ট) বৰ্ণসমূহত ‘বিবাসিনী’ আৰু ‘ত্ৰিপুৰাযজন’ ৰূপে পূজা সম্পন্ন কৰিব। মূলমন্ত্ৰে হৃদয়াদি ন্যাস কৰিব লাগে; মন্ত্রজাল সম্পূৰ্ণ স্থাপিত হলে ‘কামকম’ ইচ্ছাপূর্তি-কর্ম সম্পূৰ্ণ বুলি কোৱা হয়।
Verse 13
गोमध्ये नाम संलिख्य चाष्टपत्रे च मध्यतः श्मशानादिपटे श्मशानाङ्गारेण विलेखयेत्
আঠ-পত্ৰযুক্ত যন্ত্ৰৰ মধ্যভাগত (ব্যক্তিৰ) নাম লিখি, শ্মশানকাৰ্যত ব্যৱহৃত বস্ত্ৰত শ্মশানৰ অঙ্গাৰ/ভস্মেৰে তাক লিপিবদ্ধ কৰিব লাগে।
Verse 14
चिताङ्गारपिष्टकेन मूर्तिं ध्यात्वा तु तस्य च क्षिप्त्वोदरे नीलसूत्रैर् वेष्ट्य चोच्चाठनं भवेत्
চিতাৰ অঙ্গাৰ-পিষ্টিৰে সেই ব্যক্তিৰ মূর্তি গঢ়ি/ধ্যান কৰি, তাক উদৰত স্থাপন কৰি নীলা সূতাৰে বেষ্টন কৰিলে উচ্ছাটন (দূৰীকৰণ) কৰ্ম সিদ্ধ হয়।
Verse 15
ॐ नमो भगवति ज्वालामानिनि गृध्रगणपरिवृते स्वाहा युद्धेगच्छन् जपन्मन्त्रं पुमान् साक्षाज्जयी भवेत् ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं श्रियै नमः उत्तरादौ च घृणिनी सूर्या पुज्या चतुर्दले
“ওঁ নমো ভগৱতি জ্বালামানিনি গৃধ্ৰগণপৰিবৃতে স্বাহা।” যুদ্ধে গমনকালে যি পুৰুষ এই মন্ত্র জপ কৰে, সি প্ৰত্যক্ষ বিজয়ী হয়। পুনৰ: “ওঁ শ্রীং হ্রীং ক্লীং শ্রিয়ৈ নমঃ।” আৰু উত্তৰ আদি দলে চতুৰ্দল পদ্মত ‘ঘৃণিনী’ আৰু ‘সূৰ্যা’ পূজ্য।
Verse 16
आदित्या प्रभावती च हेमाद्रिमधुराश्रयः ॐ ह्रीं गौर्यै नमः गौरीमन्त्रः सर्वकरः होमाद्ध्यानाज्जपार्चनात्
তেওঁ আদিত্যা আৰু প্ৰভাৱতী; হেমাদ্ৰিৰ মাধুৰ্যৰ আশ্ৰয়। ‘ওঁ হ্ৰীং গৌৰ্যৈ নমঃ’—এই গৌৰী-মন্ত্ৰ সৰ্বকাৰ্যসিদ্ধিদায়ক; হোম, ধ্যান, জপ আৰু অৰ্চনাৰে ফল দিয়ে।
Verse 17
रक्ता चतुर्भुजा पाशवरदा दक्षिणे करे अङ्कुशाभययुक्तान्तां प्रार्थ्य सिद्धात्मना पुमान्
ৰক্তবৰ্ণা, চতুৰ্ভুজা দেৱীক—পাশধাৰিণী, বৰদায়িনী, সোঁহাতে অঙ্কুশ আৰু অভয়মুদ্ৰাযুক্ত—আহ্বান কৰি সিদ্ধচিত্ত পুৰুষে তেওঁৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰিব।
Verse 18
जीवेद्वर्षशतं धीमान्न चौरारिभयं भवेत् क्रुद्धः प्रसादी भवति युधि मन्त्राम्बुपानतः
মন্ত্ৰসংস্কৃত জল পান কৰিলে জ্ঞানী পুৰুষ শতবছৰ জীয়াই থাকিব পাৰে; চোৰ আৰু শত্ৰুৰ ভয় নাথাকে। ক্ৰুদ্ধজনো শান্ত আৰু প্ৰসন্ন হয়; যুদ্ধতো মন্ত্ৰজলপানৰ দ্বাৰা স্থৈৰ্য আৰু প্ৰসাদ লাভ হয়।
Verse 19
अञ्जनं तिलकं वश्ये जिह्वाग्रे कविता भवेत् तज्जपान्मैथुनं वश्ये तज्जपाद्योनिवीक्षणम्
এই মন্ত্ৰ অঞ্জন আৰু তিলকৰূপে প্ৰয়োগ কৰিলে বশীকৰণশক্তি লাভ হয়; জিহ্বাৰ অগ্ৰত কবিতা উদয় হয়। ইয়াৰ জপে মৈথুন নিয়ন্ত্ৰণাধীন হয়; আৰু ইয়াৰ জপে যোনি-দৰ্শনৰ সিদ্ধি হয়।
Verse 20
स्पर्शाद्वशी तिलहोमात्सर्वञ्चैव तु सिध्यति सप्ताभिमन्त्रितञ्चान्नं भुञ्जंस्तस्य श्रियः सदा
সংস্কৃত স্পৰ্শে (আনজন) বশ হয়; তিল-হোমে সকলো কাৰ্য সিদ্ধ হয়। যি সাতবাৰ মন্ত্ৰাভিমন্ত্রিত অন্ন ভোজন কৰে, সি সদায় শ্ৰী-সমৃদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 21
अर्धनारीशरूपो ऽयं लक्ष्म्यादिवैष्णवादिकः अनङ्गरूपा शक्तिश् च द्वितीया मदनातुरा
এই তত্ত্ব অর্ধনাৰীশ্বৰ-ৰূপ; লক্ষ্মী আদি বৈষ্ণৱ-প্ৰকাৰৰো। দ্বিতীয় শক্তি অনঙ্গ (কাম)ৰূপা, মদনাতুৰ ভাবত ব্যাকুল।
Verse 22
पवनवेगा भुवनपाला वै सव्वसिद्धिदा अनङ्गमदनानङ्गमेखलान्ताञ्चपेच्छ्रिये
শ্ৰীদেৱীক নমস্কাৰ—যাঁৰ বেগ পৱনৰ দৰে, যিনি ভুৱনপালিকা, সৰ্বসিদ্ধিদায়িনী; যিনি অনঙ্গ (কাম)কোও মোহিত কৰে, মনোহৰ মেখলা ধাৰিণী, আৰু যাঁৰ অন্তভাগত পিচ্ছসদৃশ দীপ্ত অলংকাৰ শোভে।
Verse 23
पद्ममध्यदलेषु ह्रीं स्वरान् कादींस्तितः स्त्रियाः षट्कोणे वा घटे वाथ लिखित्वा स्याद्वशीकरं
পদ্মযন্ত্ৰৰ মধ্যদলসমূহত ‘হ্ৰীং’ বীজ, স্বৰ আৰু ‘ক’ আদি ব্যঞ্জনসহ, স্ত্ৰীৰ নাম সংযুক্ত কৰি লিখিব লাগে। তাক ষট্কোণত বা ঘটত লিখিলে বশীকৰণ-প্ৰয়োগ সিদ্ধ হয়।
Verse 24
ॐ ह्रीं छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे ॐ ॐ मूलमन्त्रः षडङ्गओयं रक्तवर्णे त्रिकोणके द्रवणी ह्लादकारिणी क्षोभिणी गुरुशक्तिका
“ওঁ হ্ৰীং ছং নিত্যক্লিন্নে মদদ্ৰবে ওঁ ওঁ”—এইটো মূলমন্ত্ৰ। ইয়াৰ ষড়ঙ্গ-ন্যাসাদি বিধি প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। দেৱী ৰক্তবৰ্ণা, ত্ৰিকোণস্থ; দ্ৰৱণী, হ্লাদকাৰিণী, ক্ষোভিণী আৰু গুরু-শক্তিস্বৰূপিণী।
Verse 25
ईशानादौ च मध्ये तां नित्यां पाशाङ्कुशौ तथा कपालकल्पकतरुं वीणा रक्ता च तद्वती
ঈশান দিশ (উত্তৰ-পূৰ্ব) আৰু মধ্যতো সেই নিত্যা দেৱীৰ ধ্যান কৰিব লাগে। তেওঁ পাশ আৰু অঙ্কুশ ধাৰণ কৰে; কপাল, কল্পতৰু আৰু বীণাও বহন কৰে; তেওঁ ৰক্তবৰ্ণা আৰু সেই চিহ্নসমন্বিতা।
Verse 26
नित्याभया मङ्गला च नववीरा च मङ्गला दुर्भगा मनोन्मनी पूज्या द्रावा पूर्वादितः स्थिता
তেওঁ নিত্যাভয়া (সদা নিৰ্ভয়া), মঙ্গলā (কল্যাণদায়িনী), নববীৰা (নৱবিধ বীৰ্যযুক্ত) আৰু পুনৰ মঙ্গলā। তেওঁ দুর্ভগা (দুৰ্ভাগ্যনাশিনী), মনোন্মনী (মনাতীত), পূজ্যা আৰু দ্রাবা (বাধা গলোৱা); তেওঁ পূৰ্বাদি দিশসমূহত প্ৰতিষ্ঠিতা।
Verse 27
ॐ ह्रीं अनङ्गाय नमः ॐ ह्रीं ह्रीं स्मराय नमः मन्मथाय च माराय कामायैवञ्च पञ्चधा कामाः पाशाङ्कुशौ चापवाणाः ध्येयाश् च विभ्रतः
“ওঁ হ্ৰীং, অনঙ্গায় নমঃ। ওঁ হ্ৰীং হ্ৰীং, স্মৰায় নমঃ। আৰু মন্থথ, মারা আৰু কামলৈও নমঃ।” কামদেৱক পঞ্চধা ৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে—তেওঁ পাশ-অঙ্কুশ, আৰু ধনু-বাণ ধাৰণ কৰে।
Verse 28
रतिश् च विरतिः प्रीतिर्विप्रीतिश् च मतिर्धृतिः विधृतिः पुष्टिरेभिश् च क्रमात् कामादिकैर् युताः ॐ छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे ॐ ॐ अ आ इ ई उ ऊ ऋ ॠ ऌ ॡ ए ऐ ओ औ अं अः क ख ग घ ङ च छ ज झ ञ ट ठ ड ढ ण त थ द ध न प फ ब भ म य र ल व श ष स ह क्ष ॐ छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे स्वाहा आधारशक्तिं पद्मञ्च सिंहे देवीं हृदादिषु
ৰতি, বিরতি, প্ৰীতি, বিপ্ৰীতি, মতি, ধৃতি, বিধৃতি আৰু পুষ্টি—এই শক্তিসকলক ক্ৰমে কামাদি শক্তিৰ সৈতে যুক্ত কৰি নিয়োগ কৰিব লাগে। তাৰপিছত জপ: “ওঁ ছং নিত্যক্লিন্নে মদদ্ৰবে।” তাৰপিছত মাতৃকা (বৰ্ণমালা) জপ—“অ আ…অং অঃ; ক খ…হ ক্ষ।” পুনৰ জপ: “ওঁ ছং নিত্যক্লিন্নে মদদ্ৰবে স্বাহা।” তাৰপিছত আধাৰশক্তি, পদ্ম আৰু সিংহাসনৰ ন্যাস কৰি দেৱীক হৃদয়াদি স্থানত প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে।
Frequently Asked Questions
A precise ritual architecture: lotus-based placements (kanda–nāla–padma–karṇikā), kavaca application with “hūṃ phaṭ,” hṛdayādi-nyāsa, jāla (mantra-network) completion, and mātrikā (alphabet) recitation integrated into deity-installation.
It frames mantra technology as disciplined sādhanā: purification through nyāsa and visualization, removal of obstacles via Vināyaka, and focused śakti-upāsanā (Tripurā/Nityaklinnā) that links protective and prosperity aims to concentrated worship under dharma.
Vināyaka/Vighneśa for obstacle-removal and protective rites; Tripurā with Bhairava/Vaṭuka retinues for śakti-centric worship; and Nityaklinnā as a red-triangle śakti with a defined root-mantra, ṣaḍaṅga, and mātrikā framework.
Victory-in-battle japa, mantra-charged water for longevity and fearlessness, vaśīkaraṇa via tilaka/añjana/touch, tila-homa for siddhi, seven-times consecrated food for prosperity, and uccāṭana using cremation-ground materials and thread-binding.