Adhyaya 307
Trailokya-mohinī Śrī-Lakṣmī-ādi-pūjā and Durgā-yoga (Protective and Siddhi Rites)
ভগৱান অগ্নিয়ে বসিষ্ঠক ত্ৰৈলোক্য-মোহিনী শ্ৰী (লক্ষ্মী) কেন্দ্ৰিক সমৃদ্ধি-সাধনা আৰু দুৰ্গা-যোগৰ ৰক্ষা তথা জয়-প্ৰয়োগ একেলগে উপদেশ দিয়ে। আৰম্ভণিতে লক্ষ্মী-মন্ত্ৰশ্ৰেণী আৰু নৱ অঙ্গ-মন্ত্ৰৰ ন্যাস, পদ্মবীজ জপমালাৰে একৰ পৰা তিনি লক্ষ জপৰ বিধান আছে। তাৰপিছত শ্ৰী/বিষ্ণু মন্দিৰত ধনদায়িনী পূজা, খদিৰ অগ্নিত ঘৃতলেপিত চাউলৰ হোম, বিল্ব-আধাৰিত আহুতি, আৰু গ্ৰহশান্তি তথা ৰাজানুগ্ৰহ/বশ্যতা লাভৰ বাবে সৰিষা-জল অভিষেক আদি প্ৰতিকাৰ কোৱা হৈছে। তাৰপিছত শক্ৰৰ চাৰিদুৱাৰ ভৱনৰ ধ্যান, দুৱাৰ-ৰক্ষক শ্ৰী-দূতী, অষ্টদল পদ্মত চাৰ ব্যূহ (বাসুদেৱ, সংকর্ষণ, প্ৰদ্যুম্ন, অনিরুদ্ধ) বিন্যাস, আৰু শেষত পদ্মকৰ্ণিকাত লক্ষ্মীৰ ৰূপধ্যান। আহাৰ-কাল নিয়ম আৰু বিল্ব, ঘি, পদ্ম, পায়স আদি নৈবেদ্যো উল্লেখিত। তাৰপিছত দুৰ্গাৰ ‘হৃদয়’ মন্ত্ৰ সাঙ্গ, পাত-আধাৰিত পূজা, আয়ুধ-দেৱতালৈ অৰ্পণ, আৰু বশ্যীকৰণ, জয়, শান্তি, কাম, পুষ্টিৰ বাবে হোম-বিকল্প; শেষত যুদ্ধক্ষেত্ৰত বিজয় আহ্বান-বিধি।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे त्रैलोक्यमोहनमन्त्रो नाम षष्ठाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ सप्ताधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्रैलोक्यमोहनीलक्ष्म्यादिपूजा अग्निर् उवाच वक्षः सवह्निर्यामाक्षौ दण्डीः श्रीः सर्वसिद्धिदा महाश्रिये महासिद्धे महाविद्युत्प्रभे नमः
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত ‘ত্ৰৈলোক্য-মোহন মন্ত্ৰ’ নামৰ তিনশ সাততম অধ্যায় সমাপ্ত। এতিয়া তিনশ আঠতম অধ্যায়—‘ত্ৰৈলোক্য-মোহিনী লক্ষ্মী আদি দেৱীৰ পূজা’—আৰম্ভ। অগ্নি ক’লে: বক্ষঃ-ৰূপিণী, বহ্নিসহিতা, যামাক্ষী, দণ্ডী আৰু সৰ্বসিদ্ধিদায়িনী মহাশ্ৰীলৈ নমস্কাৰ; মহাসিদ্ধে, মহাবিদ্যুৎ-প্ৰভে নমঃ।
Verse 2
श्रिये देवि विजये नमः गौरि महाबले बन्ध नमः हूं महाकाये पद्महस्ते हूं फट् श्रियै नमः श्रियै फट् श्रियै नमः श्रियै फट् श्रीं नमः श्रिये श्रीद नमः स्वाहा स्वाहा श्रीफट् अस्याङ्गानि नवोक्तानि तेष्वेकञ्च समाश्रयेत् त्रिलक्षमेकलक्षं वा जप्त्वाक्षाब्जैश् च भूतिदः
“শ্ৰীলৈ, দেৱীলৈ, বিজয়-ৰূপিণীলৈ নমঃ; গৌৰীলৈ, মহাবলালৈ নমঃ—বন্ধ (বন্ধন/নিয়ন্ত্ৰণ কৰ)!” “হূঁ—মহাকায়ালৈ নমঃ; পদ্মহস্তালৈ—হূঁ ফট্!” “শ্ৰীলৈ নমঃ; শ্ৰীলৈ ফট্; শ্ৰীলৈ নমঃ; শ্ৰীলৈ ফট্; শ্ৰীং—শ্ৰীলৈ নমঃ; শ্ৰীদায়িনী শ্ৰীলৈ নমঃ; স্বাহা, স্বাহা—শ্ৰীফট্।” এই নটা অঙ্গমন্ত্ৰ কোৱা হৈছে; প্ৰতিটোত ন্যাস কৰিব লাগে। পদ্মবীজৰ জপমালাৰে গণনা কৰি তিন লক্ষ বা এক লক্ষ জপ কৰিলে সমৃদ্ধি আৰু মঙ্গল লাভ হয়।
Verse 3
श्रीगेहे विष्णुगेहे वा श्रियं पूज्य धनं लभेत् आज्याक्तैस्तण्डुलैर् लक्षं जुहुयात् खादिरानले
শ্ৰী (লক্ষ্মী)ৰ মন্দিৰত বা বিষ্ণুৰ মন্দিৰত শ্ৰীক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে ধন-সমৃদ্ধি লাভ হয়। ঘিউ লেপিত চাউলৰ দানাৰ এক লক্ষ আহুতি খদিৰ-কাঠৰ অগ্নিত দিয়া উচিত।
Verse 4
राजा वश्यो भवेद्वृद्धिः श्रीश् च स्यादुत्तरोत्तरं सर्षपाम्भोभिषेकेण नश्यन्ते सकला ग्रहाः
সৰিষা মিশ্ৰিত পানীৰে অভিষেক কৰিলে ৰজা অনুকূল (বশ্য) হয়, বৃদ্ধি/সমৃদ্ধি জন্মে, শ্ৰী (ভাগ্য) উত্তৰোত্তৰ বাঢ়ে আৰু সকলো গ্ৰহদোষ নাশ হয়।
Verse 5
बिल्वलक्षहुता लक्ष्मीर्वित्तवृद्धिश् च जायते शक्रवेश्म चतुर्द्वारं हृदये चिन्तयेदथ
বিল্বেৰে এক লক্ষ আহুতি দিলে লক্ষ্মী প্ৰাদুৰ্ভৱ হয় আৰু ধনবৃদ্ধি ঘটে। তাৰ পাছত হৃদয়ত চাৰিদুৱাৰযুক্ত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ভৱনৰ ধ্যান কৰিব লাগে।
Verse 6
बलाकां वामनां श्यामां श्वेतपङ्कजधारिणीम् ऊर्ध्ववाहुद्वयं ध्यायेत्क्रीडन्तीं द्वारि पूर्ववत्
পূৰ্ববৰ্ণিত মতে দুৱাৰত ক্ৰীড়াৰত—বলাকা (বগলী) সদৃশ সুশ্ৰী, বামন (সৰু কায়া), শ্যামবৰ্ণা, শ্বেত পদ্মধাৰিণী, দুয়ো বাহু ঊৰ্ধ্বে তোলা—এনে দেৱীৰ ধ্যান কৰিব লাগে।
Verse 7
उर्ध्वीकृतेन हस्तेन रक्तपङ्कजधारिणीं श्वेताङ्गीं दक्षिणे द्वारि चिन्तयेद्वनमालिनीम्
হাত ঊৰ্ধ্বে তোলা, ৰক্ত পদ্মধাৰিণী, শ্বেতাঙ্গী, বনমালাৰে ভূষিতা দেৱীক দক্ষিণ দুৱাৰত অৱস্থিত বুলি চিন্তা কৰি ধ্যান কৰিব লাগে।
Verse 8
हरितां दोर्द्वयेनोर्धमुद्वहन्तीं सिताम्बुजम् ध्यायेद्विभीषिकां नाम श्रीदूतीं द्वारि पश्चिमे
পশ্চিম দুৱাৰত ‘বিভীষিকা’ নামৰ শ্ৰীদূতীৰ ধ্যান কৰিব লাগে—তেওঁ হৰিতবৰ্ণা আৰু দুয়ো বাহুৰে ঊৰ্ধ্বে শ্বেত পদ্ম ধাৰণ কৰে।
Verse 9
शाङ्करीमुक्क्तरे द्वारि तन्मध्ये ऽष्टदलपङ्कजं वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः
শাঙ্কৰী (শৈৱ) দুৱাৰত মুক্ত-তৰ (মুক্তাৰ দৰে শ্বেত) চিহ্ন থাকে; আৰু তাৰ মাজৰ অষ্টদল পদ্মত বাসুদেৱ, সংকর্ষণ, প্ৰদ্যুম্ন আৰু অনিরুদ্ধৰ বিন্যাস কৰিব লাগে।
Verse 10
ध्येयास्ते पद्मपत्रेषु शङ्खचक्रगदाधराः अञ्जनक्षीरकाश्मीरहेमाभास्ते सुवाससः
তেওঁলোকৰ ধ্যান পদ্মপত্ৰৰ ওপৰত স্থিত, শঙ্খ-চক্ৰ-গদা ধাৰণকাৰী ৰূপে কৰিব লাগে; তেওঁলোকৰ জ্যোতি অঞ্জন-শ্যাম, ক্ষীৰ-শ্বেত, কাশ্মীৰ (কেশৰ)-বৰ্ণ আৰু হেম-দীপ্তিৰ দৰে, আৰু তেওঁলোক সুন্দৰ বস্ত্ৰধাৰী।
Verse 11
आग्नेयादिषु पत्रेषु गुग्गुलुश् च कुरुण्टकः दमकः सलिलश्चेति हस्तिनी रजतप्रभाः
আগ্নেয়া আদি পত্ৰসমূহত গুগ্গুলু, কুরুণ্টক, দমক আৰু সলিল নামো আছে; আৰু এইবোৰক ‘হস্তিনী’ আৰু ‘ৰজতপ্ৰভা’ বুলিও কোৱা হয়।
Verse 12
हेमकुम्भधराश् चैते कर्णिकायां श्रियं स्मरेत् चतुर्भुजां सुवर्णाभां सपद्मोर्ध्वभुजद्वयां
এইসকল পৰিচাৰক স্বৰ্ণকুম্ভ ধাৰণকাৰী। পদ্মৰ কৰ্ণিকাত শ্ৰী (লক্ষ্মী)-ক স্মৰণ কৰিব লাগে—চতুৰ্ভুজা, স্বৰ্ণপ্ৰভাময়ী, আৰু ওপৰৰ দুটা বাহুত পদ্ম ধাৰণকাৰিণী।
Verse 13
दक्षिणाभयहस्ताभां वामहस्तवरप्रदां श्वेतगन्धांशुकामेकरौम्यमालास्त्रधारिणीं
তাঁৰ সোঁহাতে অভয়-মুদ্ৰা, বাঁওহাতে বৰপ্ৰদান। তেওঁ শুভ্ৰ সুগন্ধি বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি এক শুভ মালা আৰু অস্ত্ৰ ধাৰণ কৰে।
Verse 14
ध्यात्वा सपरिवारान्तामभ्यर्च्य सकलं लभेत् द्रोणाब्जपुष्पश्रीवृक्षपर्णं मूर्ध्नि न धारयेत्
দেৱীক তেওঁৰ পৰিয়ালসহ ধ্যান কৰি আৰু বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে সম্পূৰ্ণ সিদ্ধি লাভ হয়। কিন্তু দ্ৰোণ-পদ্মফুল বা শ্ৰীবৃক্ষ (বিল্ব)ৰ পাতা মূৰত ধাৰণ নকৰিব।
Verse 15
लवणामलकं वर्ज्यं नागादित्यतिथौ क्रमात् पायसाशी जपेत् सूक्तं श्रियस्तेनाभिषेचयेत्
নাগ আৰু আদিত্য তিথিৰ ক্ৰমত লৱণ আৰু আমলখি বর্জন কৰিব লাগে। পায়স আহাৰ কৰি সূক্ত জপ কৰিব আৰু সেই জপেৰে শ্ৰী (লক্ষ্মী)ক অভিষেক কৰিব।
Verse 16
आवाहादिविसर्गान्तां मूर्ध्नि ध्यात्वार्चयेत् श्रियम् विल्वाज्याब्जपायसेन पृथक् योगः श्रिये भवेत्
আৱাহনৰ পৰা বিসৰ্গলৈকে মূৰমণিত শ্ৰী (লক্ষ্মী)ক ধ্যান কৰি পূজা কৰিব লাগে। বিল্বপাত, ঘিউ, পদ্ম-অৰ্পণ আৰু পায়স—এইবোৰ পৃথক পৃথক অৰ্পণ কৰিলে শ্ৰীৰ বিশেষ যোগ সিদ্ধ হয়।
Verse 17
विषं महिषकान्ताग्निरुद्रिज्योतिर्वकद्वयम् ॐ ह्रीं महामहिषमर्दिनि ठ ठ मूलमन्त्रं भहिषहिंसके नमः महिषशत्रुं भ्रामय हूं फट् ठ ठ महिषं हेषय हूं महिषं हन२ देवि हूं महिषनिसूदनि फट् दुर्गाहृदयमित्युक्तं साङ्गं सर्वार्थसाधकम्
“বিষ; মহিষকান্তাগ্নি; উদ্ৰি-জ্যোতি (ঊৰ্ধ্বগামী পোহৰ); আৰু বীজাক্ষৰৰ দ্বয়”—এইবোৰ পূৰ্বাংগ। “ওঁ হ্ৰীং মহামহিষমৰ্দিনি ঠ ঠ”—ই মূলমন্ত্ৰ; লগতে “মহিষহিংসকে নমঃ”। প্ৰয়োগত—“মহিষশত্ৰুং ভ্ৰাময় হুঁ ফট্ ঠ ঠ”; “মহিষং হেষয় হুঁ”; “মহিষং হন হন দেবি হুঁ”; “মহিষনিসূদনি ফট্”। ইয়াক ‘দুৰ্গাহৃদয়’ বোলা হয়; অঙ্গসহ সৰ্বাৰ্থসাধক।
Verse 18
यजेद्यथोक्तं तां देवीं पीठञ्चैवाङ्गमध्यगम् ॐ ह्रीं दुर्गे रक्षणि स्वाहा चेति दुर्गायै नमः वरवर्ण्यै नमः आर्यायै कनकप्रभायै कृत्तिकायै अभयप्रदायै कन्यकायै सुरूपायै पत्रस्थाः पूजयेदेता मूर्तीराद्यैः स्वरैः क्रमात्
শাস্ত্ৰোক্ত বিধি অনুসাৰে সেই দেৱীৰ পূজা কৰিব আৰু অঙ্গমধ্যস্থিত পীঠকো (ন্যাসৰ দ্বাৰা দেহত স্থাপন কৰি) আৰাধনা কৰিব। “ওঁ হ্ৰীং দুর্গে ৰক্ষিণি স্বাহা” জপ কৰি—“দুৰ্গায়ৈ নমঃ, বৰবৰ্ণ্যৈ নমঃ, কনকপ্ৰভা আৰ্যায়ৈ নমঃ, কৃত্তিকায়ৈ নমঃ, অভয়প্ৰদায়ৈ নমঃ, কন্যকায়ৈ নমঃ, সুৰূপায়ৈ নমঃ”—এইদৰে নমস্কাৰ কৰিব। পাতত স্থাপিত এই মূৰ্তিসমূহক ‘অ’ আদি স্বৰক্ৰমে পূজা কৰিব।
Verse 19
चक्राय शङ्खाय गदायै खड्गाय धनुषे वाणाय अष्टम्याद्यैर् इमां दुर्गां लोकेशान्तां यजेदिति दुर्गायोगः समायुःश्रीस्वामिरक्ताजयादिकृत्
চক্ৰ, শঙ্খ, গদা, খড়্গ, ধনু আৰু বাণক নমস্কাৰ কৰি; অষ্টমী আদি নিৰ্দিষ্ট তিথিত লোকশান্তিদায়িনী এই দুৰ্গাৰ পূজা কৰিব। এইয়াই দুৰ্গাযোগ (অনুষ্ঠান-বিধি); ই আয়ু, শ্ৰী, স্বামিত্ব, শত্রুজয়/বশীকৰণ, বিজয় আদি ফল দিয়ে।
Verse 20
समाध्येशानमन्त्रेण तिलहोमो वशीकरः जयः पद्मैस्तु दुर्वाभिः शान्तिः कामः पलाशजैः
সমাধি-ঈশান মন্ত্ৰে তিলৰ হোমে বশীকৰণ ফল হয়। পদ্মফুলৰ আহুতিত জয়, দুৰ্বা ঘাঁহৰ আহুতিত শান্তি, আৰু পলাশফুলৰ আহুতিত কামনা-সিদ্ধি লাভ হয়।
Verse 21
पुष्टिः स्यात् काकपक्षेण मृतिद्वेषादिकं भवेत् ब्रह्मक्षुद्रभयापत्तिं सर्वमेव मनुर्हरेत्
কাকপক্ষ-চিহ্ন (সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰক্ৰিয়া)ৰ দ্বাৰা পুষ্টি আৰু পোষণ হয়; (বিপৰীত হলে) মৃত্যু, দ্বেষ আদি ঘটিব পাৰে। কিন্তু মন্ত্ৰে ব্রহ্মবল, ক্ষুদ্ৰ/দুষ্ট সত্তা, ভয় আৰু আপত্তিজনিত সকলো বিপদ সম্পূৰ্ণৰূপে দূৰ কৰে।
Verse 22
ॐ दुर्गे दुर्गे रक्षणि स्वाहा रक्षाकरीयमुदिता जयदुर्गाङ्गसंयुता श्यामां त्रिलिचनां देवीं ध्यात्वात्मानं चतुर्भुजम्
“ওঁ দুৰ্গে দুৰ্গে ৰক্ষিণি স্বাহা”—এইটো ৰক্ষাকৰ্ম বুলি ঘোষিত। জয়দুৰ্গাৰ অঙ্গশক্তিৰ সৈতে সংযুক্ত শ্যামবৰ্ণ ত্ৰিনেত্ৰী দেৱীৰ ধ্যান কৰি, তাৰ পিছত নিজকে চতুৰ্ভুজ ৰূপে ভাবিব।
Verse 23
शङ्खचक्राब्जशूलादित्रिशूलां रौद्ररूपिणीं युद्धादौ सञ्जयेदेतां यजेत् खड्गादिके जये
যুদ্ধৰ আৰম্ভণিতে শঙ্খ, চক্ৰ, পদ্ম, শূল আদি আৰু ত্ৰিশূলধাৰিণী ৰৌদ্ৰৰূপিণী দেৱীক মনতে আহ্বান কৰি শক্তিসঞ্চাৰ কৰিব লাগে। খড়্গ আদি অস্ত্ৰত বিজয়ৰ বাবে তেখেতক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে।
Frequently Asked Questions
Precise ritual engineering: navāṅga (nine limb-mantras) with nyāsa, fixed japa targets (1–3 lakhs) using lotus-seed counting, and outcome-specific homa materials (khadira fire, ghee-rice, bilva, sesame, lotus, durvā, palāśa).
It frames prosperity and protection as dharmic stabilizers—through disciplined mantra, homa, and visualization—so the practitioner gains order (śānti), capacity (siddhi), and ethical sovereignty over fear and adversity, supporting higher sādhana.
Śrī (Lakṣmī) in the lotus pericarp, with a mandala-like structure: four gates, attendant Śrī-dūtīs at doorways, and an eight-petalled lotus assigned to the four Vyūhas—Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, and Aniruddha.
Longevity and prosperity, mastery/authority, subjugation of enemies, victory, peace, and protective removal of dangers including fear and calamity.