Adhyaya 364

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नृवर्गो नाम त्रिषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ चतुःषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ब्रह्मवर्गः अग्निर् उवाच वंशो ऽन्ववायो गोत्रं स्यात् कुलान्यभिजनान्वयौ मन्त्रव्याख्याकृदाचार्य आदेष्टा त्वध्वरे व्रती

এইদৰে আগ্নেয় মহাপুৰাণত ‘নৃবৰ্গ’ নামৰ তিনিশ তেষষ্ঠিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ‘ব্ৰহ্মবৰ্গ’ নামৰ তিনিশ চৌষষ্ঠিতম অধ্যায় আৰম্ভ হয়। অগ্নিয়ে ক’লে—‘বংশ’ মানে অন্ববায়, অৰ্থাৎ পূৰ্বজ-পরম্পৰা; ‘গোত্ৰ’ মানে কুলধাৰা। ‘কুল’ আৰু ‘অভিজনান্বয়’ উত্তম বংশপরিচয় আৰু বংশাৱলী সূচায়। মন্ত্রব্যাখ্যা কৰা জন আচার্য; যজ্ঞত বিধিনির্দেশ দিয়া জন আদেষ্টৃ; আৰু অধ্বৰত তেওঁ ব্ৰতী (ব্ৰতপালক)।

Verse 2

यष्टा च यजमानः स्यात् ज्ञात्वारम्भ उपक्रमः सतीर्थ्याश् चैकगुरवः सभ्याः सामाजिकास् तथा

যষ্টা নিজেই যজমান হওক; উদ্যোগৰ আৰম্ভণি আৰু উপক্ৰম-বিধি ভালদৰে জানি কৰ্ম আৰম্ভ কৰিব। লগতে সতীৰ্থ্য, একগুৰুবিশিষ্ট সহাধ্যায়ী, সভ্য আৰু সামাজিক (অনুষ্ঠান-সহযোগী) লোকো থাকিব।

Verse 3

सभासदः सभास्तारा ऋत्विजो याजकाश् च ते अध्वर्यूद्गातृहोतारो यजुःसामर्ग्विदः क्रमात्

তেওঁলোক সভাসদ আৰু সভাৰ তাৰাস্বৰূপ নেতা; লগতে ঋত্বিজ আৰু যাজকো। ক্ৰমে অধ্বৰ্যু, উদ্গাতা আৰু হোতা—যিসকলে যথাক্ৰমে যজুঃ, সাম আৰু ঋক্ বেদত নিপুণ।

Verse 4

चषालो यूपकटकः समे स्थण्डिलचत्वरे आमिक्षा सा शृतोष्णे या क्षीरे स्याद्दधियोगतः

চষাল হৈছে যূপ (যজ্ঞস্তম্ভ)ৰ কটক/বলয়। সমতল ভূমিত স্থণ্ডিল-চত্বৰত বিধিমতে বেদিকা স্থাপিত হয়। আমিক্ষা সেই বস্তু, যি উষ্ণ সেদ্ধ দুধত দধি যোগ কৰিলে উৎপন্ন হয়।

Verse 5

पृषदाज्यं सदध्याज्ये परमान्नन्तु पायसम् उपाकृतः पशुरसौ यो ऽभिमन्त्र्य क्रतौ हतः

পৃষদাজ্য হৈছে দধি-মিশ্ৰিত আজ্য (ঘৃত); আৰু পৰমান্ন হৈছে পায়স—দুধত সিদ্ধ অন্ন। যি পশুক মন্ত্রে অভিমন্ত্রিত কৰি ক্রতুত বধ কৰা হয়, তাক ‘উপাকৃত’ বোলা হয়।

Verse 6

परम्पराकं समनं प्रोक्षणञ्च बधार्थकम् पूजा नमस्यापिचितिः सपर्यार्चार्हणाः समाः

‘পরম্পৰাক’, ‘সমন’ আৰু ‘প্ৰোক্ষণ’—এই শব্দসমূহ নিগ্ৰহ/বন্ধনৰ উদ্দেশ্যে কৰা প্ৰোক্ষণ (পবিত্ৰীকৰণৰ ছিটা) বুজায়। ‘পূজা’, ‘নমস্যা’, ‘অপচিতি’, ‘সপর্যা’, ‘অর্চা’ আৰু ‘অর্হণা’—এইবোৰ উপাসনা আৰু সন্মান-অৰ্পণৰ সমার্থক।

Verse 7

वरिवस्या तु शुश्रूषा परिचर्याप्युपासनम् नियमो ब्रतमस्त्री तच्चोपवासादि पुण्यकम्

‘বৰিবস্যা’ হৈছে সাৱধান সেৱা; ‘শুশ্ৰূষা’ হৈছে শ্ৰদ্ধাপূৰ্বক উপস্থিতি আৰু পৰিচৰণ; আৰু ‘পৰিচৰ্যা’ও উপাসনাৰূপ সেৱা। ‘নিয়ম’ হৈছে ধৰ্মীয় সংযম; ‘ব্ৰত’ হৈছে প্ৰতিজ্ঞাবদ্ধ অনুশ্ঠান; আৰু সেই ব্ৰত উপবাস আদি পুণ্যকৰ্মে গঠিত।

Verse 8

मुख्यः स्यात् प्रथमः कल्पो ऽनुकल्पस्तु ततो ऽधमः कल्पे विधिक्रमौ ज्ञेयौ विवेकः पृथगात्मता

মুখ্য কল্পক প্ৰথম বুলি গণ্য কৰিব লাগে; তাৰ পিছত অনুকল্প তাতকৈ নিম্ন। কল্পত দুটা বিধিক্ৰম জ্ঞেয়—বিবেক আৰু আত্মাৰ পৃথকতা (পৃথগাত্মতা)।

Verse 9

संस्कारपूर्वं ग्रहणं स्यादुपाकरणं श्रुतेः भिक्षुः परिव्राट् कर्मन्दी पाराशर्यपि मस्करी

শ্ৰুতি (বেদ) গ্ৰহণ/পাঠ সংস্কাৰপূৰ্বক হ’ব লাগে; একেই বেদৰ ‘উপাকৰণ’ (আৰম্ভ-অনুষ্ঠান) বোলা হয়। এই বিধি ভিক্ষু, পৰিব্ৰাট, কৰ্মন্দী, পাৰাশৰ্য আৰু মস্কৰীয়ে পালন কৰিব লাগে।

Verse 10

ऋषयः सत्यवचसःस्नातकश्चाप्लुतव्रती ये निर्जितेन्द्रियग्रामा यतिनो यतयश् च ते

যিসকল ঋষি সত্যবচন, যিসকল স্নাতক (বিধিপূৰ্বক দীক্ষা-সমাপ্ত), যিসকল অখণ্ড ব্ৰত পালন কৰে, আৰু যিসকলে ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিছে—তেওঁলোকেই প্ৰকৃততে যতি, সত্য সাধক সন্ন্যাসী।

Verse 11

शरीरसाधनापेक्षं नित्यं यत् कर्म तद्यमः नियमस्तु स यत् कर्मानित्यमागन्तुसाधनम् स्याद् ब्रह्मभूयं ब्रह्मत्वं ब्रह्मसायुज्यमित्यपि

শৰীৰ-সাধনাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি যি নিত্য কৰ্ম কৰা হয়, সেয়াই ‘যম’। ‘নিয়ম’ হৈছে সেই কৰ্ম যি অনিত্য আৰু যি উপলক্ষ/বাহ্য সাধনেৰে সম্পন্ন হয়। তাৰ ফলক ‘ব্ৰহ্মভূয়’ (ব্ৰহ্ম হোৱা), ‘ব্ৰহ্মত্ব’ আৰু ‘ব্ৰহ্মসায়ুজ্য’ (ব্ৰহ্মৰ সৈতে একত্ব) বুলিও কোৱা হয়।