Adhyaya 140
Adhyāya 140 — वश्यादियोगाः (Vaśyādi-yogāḥ): Sixteen-Square Diagram, Herb-Lists, and Encoded Formulas for Subjugation, Protection, and Prosperity
ভগৱান অগ্নিয়ে ‘বশ্যাদি-যোগ’ নামৰ এক প্ৰায়োগিক তান্ত্ৰিক বিধি-সমূহ বৰ্ণনা কৰিছে—বশ্যকৰণ, আকর্ষণ আদি ফলৰ বাবে দ্ব্যষ্টপদ (ষোলটা খোপ) যন্ত্ৰ-আলেখত বিন্যস্ত পদ্ধতি। আৰম্ভণিতে পাণ্ডুলিপি-সচেতন শিৰোনাম আৰু পাঠভেদৰ উল্লেখ, তাৰ পাছত দ্ৰব্য-ঔষধ তালিকাত ভৃঙ্গৰাজ, সহদেৱী, পুত্ৰঞ্জীৱ/কৃতাঞ্জলী, বিষ্ণুক্ৰান্তা/শিতাৰ্কক আদি নাম-পর্যায় দিয়া হৈছে, যিয়ে গ্ৰন্থৰ ব্যৱহাৰিক ঔষধজ্ঞান দেখুৱায়। পৰৱৰ্তীতে ঋত্বিজ, নাগ, মুনি/মনু, শিৱ, বসু, দিক্, ৰস, বেদ, গ্ৰহ, ঋতু, সূৰ্য, চন্দ্ৰ আদি পদ-দেৱতা আৰু বিভাগ অনুসাৰে যন্ত্ৰত বিশ্বতত্ত্বৰ বিন্যাস কৰি দেহ-সম্বন্ধো দেখুওৱা হৈছে। ক্ৰমে ধূপ, উদ্বর্তন, অঞ্জন, স্নান আৰু নানা লেপৰ বিধান; সৰ্বকাৰ্য ধূপৰ বিশেষ প্ৰশংসা আৰু অভ্যক্ত সাধকৰ মান-গৌৰৱ লাভৰ কথা আছে। গৃহসুগন্ধ, নেত্ৰাঞ্জন, স্নান, ভক্ষণ, পান, তিলক আদি প্ৰয়োগভেদে মন্ত্ৰ-দ্ৰব্যসমূহ পৃথক কৰা হৈছে; শেষত বশ্য, শস্ত্ৰস্তম্ভন, জলৰক্ষা, গৰ্ভলাভ, প্ৰসৱসৌকৰ্য আৰু পুত্ৰলাভৰ বাবে গুটিকা আৰু লেপ, লগতে ভূত-সংখ্যা শৈলীত দ্ৰব্যসংখ্যাৰ সংকেত দিয়া হৈছে। উপসংহাৰত ঋত্বিজ-পদৰ ঔষধিসমূহৰ প্ৰভাৱ নিশ্চিত কৰি অগ্নিপুৰাণৰ পবিত্ৰ, সুসংগঠিত তন্ত্ৰবিদ্যাৰ স্বৰূপ দৃঢ় কৰা হয়।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It is a sixteen-square diagrammatic grid used to write/assign names or ingredients; the chapter frames vaśyādi procedures through this structured yantra-like layout with deity and category placements.
It sequences dhūpa (fumigation), udvartana (unction), añjana (collyrium), snāna (bathing), multiple lepa (pastes), and guṭikā (pills), each tied to specific formula-groups and intended effects.
It combines manuscript awareness, pharmacological synonym lists, cosmological deity-mapping (tithi/graha/dik/ṛtu), and operational instructions for outcomes ranging from protection to fertility—treating applied science as sacred revelation.
Yes. It employs encoded expressions (bhūta-saṅkhyā style), such as triṣoḍaśa-diśā-vāṇa and other compound-number markers, to indicate measures or ingredient groupings within lepa/guṭikā preparations.